(p. 110) ājña āgnya. [Skt.] n. Command, order, sanction, leave, permission. ఆజ్ఞచేయు to command. ఆజ్ఞానుసారముగా according to order. అజ్ఞాపనము āgnyāpanamu n. Command, order. T. ii. 2. BD. vi. 120. ఆజ్ఞాపించు āgnyāpintsu. v. t. To command, order. అజ్ఞాతుడు āgnyāṭuḍu. n. He who is ordered. అజ్ఞాపితము āgnyāpitamu. adj. That which is ordered.

(p. 170) ullaṅghanamu ul-langhanamu. [Skt.] n. Disregard, disgrace, contempt. అతిక్రమించుట. ఉల్లంఘించు ul-langhinṭsu. v. a. To disregard, to pass over, transgress, refuse, decline, disgrace, browbeat. అతిక్రమించు, తుటారించు. ఆజ్ఞనుల్లంఘించు to disregard an order.

(p. 520) tākīḍu or తాఖీడు tākīdu. [H.] n. An order, a command. ఆజ్ఞ. A written order. ఆజ్ఞాపత్రిక.

(p. 655) niyamamu niyamamu. [Skt.] n. A principle, rule, precept. An engagement. 'The restriction of a rule to particular cases.' (Colebr.) That which is invariable. Any religious observance. Certainty. The inevitable result of an act. Taking pains నిశ్చయబుద్ధి, ప్రతిజ్ఞ, ఏర్పాటు, కట్టు. నియమముగా fixedly, statedly. నియమించు niyaminṭsu. v. a. To appoint, direct, order, ఆజ్ఞాపించు. నియమించుకొను niya-minṭsu-konu. v. a. To agree on, contract for, engage for, determine, decree, undertake, నియమితము niyamitamu. adj. Commanded, ordered, నియమింపబడిన. నియామకము niyāmakamu. n. Certainity, an arrangement. నియామకుడు niyāma-kuḍu. n. A director, a pilot or steers-man. నియమించేవాడు.

(p. 656) niyōgiñcu ni-yōgīnṭsu. [Skt.] v. a. To engage in a task, send about, employ on. appoint to; to command, to order, ఆజ్ఞాపించు. నియోగ్యుడు ni-yōgyuḍu. n. One who is fit to be appointed or sent. నియోగింపదగినవాడు, నియోజ్యుడు niyōjyuḍu. n. A servant or slave. భృత్యుడు, పనివాడు, నియోగము or నియోజనము niyōgamu. n. An order, command, mandate. నియమించడము, ఆజ్ఞ. L. III. 259. నియోగి or నియ్యోగి niyōgi. n. A minister. మంత్రి. The name of a certain sect of secular Brahmins. The Niyōis and the Vyápáris are two classes of secular Brahmins. The Niyōgis are in several points different from ఆచార్యులు Á'chāris. The authors of the Telugu poems are mostly Niyōgis. Sanskrit literature being confined to the Vaidikis who are considered their superiors.

(p. 659) nirdēśamu nir-dēṣamu. [Skt.] n. An order or command: an instruction, direction. ఆజ్ఞ. Telling, కథనము, చెప్పుట. Nearness, ఉపాంతము, సమీపము, నిర్దేశించు nir-dēṣinṭsu. v. a. To appoint, to command. ఆజ్ఞాపించు. నిర్దిష్టము nir-dishṭamu. adj. Commanded, ordered. నిర్ధేశింపబడిన. నిర్దేశ్యము nir-dēṣyamu. adj. Fit to be ordered or commanded. నిర్దేశింపదగిన. నిర్దేష్ట nir-dēshṭa. n. One who gives a command or order. నిర్దేశించువాడు.

(p. 690) pampu pampu. [Tel. from పనుచు.] v. a. To send. పుచ్చు, పనుచు. See అంపు. To command, ఆజ్ఞాపించు. n. Sending, dismissing. A command, order. ఆజ్ఞ. A share, division. భాగము. A thing ordered to be done, ఆజ్ఞాపింపబడినపని. Delusion, bewitching, మారణకర్మము. A row of rice beds in a field, వరిమళ్లవరుస. A weight equal to five eighths of a seer. అద్దసేరు నవటాకుఎత్తు నియోగము, తులామానవిశేషము. పంపించు pampinṭsu. v. a. To send, పంపు. పంపుపడు pampu-paḍu. v. n. To be commanded or ordered, ఆజ్ఞాపింపబడు. To be sent. పంపుపెట్టు to command, ఆజ్ఙాపించు, పంపకము pampakamu. n. Sending, dismissal. పంపిణి pampini. n. Distribution, allotment, apportioning, division, sharing. పంపువిడుచు to exercise or cast out a devil. పంపుచేయు pampu-chēyu. v. a. Lit: to set a task to. To bewitch or send a devil into a man. To command. To outrival or outshine. యక్షిణిపంపు witchery, sorcery.

(p. 1030) mēra mēra. [Tel.] n. A limit, boundary, space, distance. ఎల్ల, హద్దు, మితి మట్టు, ఎడము. An instalment, వాయిదా, Order క్రమము. An arrangement, ఏర్పాటు. 'దరిమేరలేని బాధకు తాళలేను.' SD. vi. 95. 'మీరునుధర్మమున్ దగవుమేరయుదప్పక.' B. X. 73. 12. Respect,మర్యాద. మేరయెరింగి, మర్యాదగుర్తెరిగి. A fee in money, in goods or in grain. మేరలేని దుఃఖము boundless grief. మేరతప్పు to transgress. నాలుగడుగులమేర a space of four feet. మేరకు mēra-ku. prep. Up to, according to. ప్రకారము. బుద్దిమేరకు according to reason. ఆజ్ఞమేరకు according to orders.

(p. 1134) vartanamu vartanamu. [Skt.] n. Conduct, behaviour, నడవడి. Staying, abiding. ఉనికి, స్థితి. Profession, occupation, livelihood. వృత్తి, వ్యాపారము, జీవనోపాయము. An act, పని, కృత్యము.' ఆవధూమనినవ్వి నా వర్తనము నీవచెప్పితివింక నేజెప్పవలెనె. KP. iv. 2. 'భువనంబులవర్తనంబులనీకు తేటపడనివిలేవుగావున.' M. XII. i. 20. 'గృహకృత్యవర్తనలనన్మరపించు.' T. ii. 161. వర్తన vartana. [from వ ర్తనము.] n. A fee. వర్తనుడు vartanuḍu. n. (In composition) One who practises, or behaves, వ్యాపారముగలవాడు. పాపవర్తనుడు an evil doer. సద్వర్తనుడు a well doer, one who acts properly. 'వావెరుంగనియీపాపవర్తనుండు.' Kaluvai. §. 134. ఆజ్ఞావర్తనుండై obediently, in obedience or conformity to the command. వర్తమానము varta-mānamu. n. Situation, condition, circumstance. స్థితి, సంగతి. News, intelligence. సమాచారము, వృత్తాంతము. The present time. The present tense, in Grammar. విద్యమానము, జరుగుచున్న కాలము. 'అనాగతవర్తమానంబులు నుచితానుచితకథాసార స్యంబులుందెలుపుమనిన.' H. i. 51. వర్తమానము adj. Being, existing, living, being present. స్థితమైన, విద్యమానమైన. సర్వత్రవర్తమానమైన omnipresent. Anand. i. 11. వర్తి varti. n. One who is, behaves or acts, వర్తించువాడు. Sandal, perfume. గాత్రానులేపని, పరిమళ ద్రవ్యములు కూర్చిన గంధపుబిళ్ల. The foil placed under a precious stone of the same colour to increase its lustre. మణిరంజకద్రవ్యము. The wick of a lamp, దీపపువత్తి. వర్తించు, వర్తిలు or వర్తిల్లు vartinṭsu. v. n. To be, remain, abide; to act, behave. ఉండు, వసించు, ప్రవర్తించు.' ఎయ్యెదివాసంబెందువర్తింతు.' URK. ii. 262. ఈశబ్దము మూడు లింగములయందును వర్తించును this word is used in all genders, i.e., it is of the common gender. వర్తిష్ణువు vartishṇuvu. adj. Staying, abiding, being stationary, or fixed. ఉండేవాడు, నిలుకడగానుండువాడు, వర్తించువాడు.

(p. 1176) vidhi vidhi. [Skt.] n. An order, command, rule, law. నియోగము, విధానము. An act prescribed by the Vedas; an ordinance; duty. వేదశాస్త్రోక్తవిధి, ఏర్పాటు. Providence. Fate, destiny, luck. భాగ్యము. Brahma, God. విధిలేక వెళ్లినాను having no alternative I went there పదిదినములు నీవు ఇక్కడ ఉండక విధిలేదు there is no alternative, you must remain here for ten days, నావిధినేముందును this is my fate, what can I say? విధవశమున దొరికినది, లేక, చిచక్కినది it was found by chance. యథావిధిగా నడిచినది it was done according to rule. విధించు vidhinṭsu. v. a. To order, command, ordain, prescribe, allot, adjudge, assign. ఆజ్ఞాపించు, నిర్ణయించు, ఏర్పాటుచేయు, కట్టడచేయు. వానికి ప్రాయశ్చిత్తము విధించినారు they appointed him a penance. ఈ శీక్ష విధింపబడినది this punishment was awarded. యాభైరూపాయలు అపరాధము (లేక, జులమానా) విధించినారు they sentenced him to pay a fine of Rs. 50. విధ్యుక్తము vidh-yuktamu. adj. Prescribed, legal, యథావిధియైన. విధ్యుక్తముగా vidh-yuktamu-gā. adv. Legally, in proper form or manner, యథావిధిగా.

(p. 1232) vyatirēkamu vy-ati-rēkamu. [Skt.] n. Contrariety, difference, opposition, disagreement, change, విరోధము, భిన్నత, వేరు, మారు. అన్వయవ్యతిరేకములు తెలియలేదు whether it will succeed or no is uncertain, ఆనుకూల్య ప్రాతికూల్యములు తెలియలేదు. adj. Contrary, opposed to, negative. విరోధమైన. ఆజ్ఞకు వ్యతిరేకముగా against orders. వ్యతిరేకార్థకము. (in Gram.) the negative form of the verb. వ్యతిరిక్తము vy-ati-ṛiktamu. adj. Different, distinct, contrary, opposite, excepted, withdrawn, భిన్నమైన, వేరుపడిన. మారుపడిన.

(p. 1250) śāsanamu ṣāsanamu. [Skt.] n. A command or order, ఆజ్ఞ. Punishment. శిక్షించుట. శిక్ష. An edict, act or command, a charter or royal grant of land, or of villages, &c., usually inscribed on stone or copper. A writing; an inscription, a deed, a contract. Government rule. భూమ్యాదిదానార్థలేఖ్యము రాజు తాను దానము చేసిన భూమ్యాదులకై వ్రాసియిచ్చిన కాలు, అధికారము, రాజ్యపాలనము. Science, శాస్త్రము. శిలాశాసనము a charter inscribed on stone. తామ్రశాసనము a grant or charter inscribed on a copper plate. మరణశాసనము a will. దానశాసనము a deed of gift. 'ధారదత్తమైన తామ్రపుపలకలులావు టుంగరము నలంకెజేసి ముడియమీదరాజముద్ర యమరియుండనదిగొశాసనంబు.' Vēma. 1217. 'మీయట్టిపుణ్యాత్ముల శాసనం బెరుగనేరమింజేసి.' Padma. iii. 58. క్రూరశాసనము a tyrannical government. శాసనికుడు or శాసకుడు ṣāsani-kuḍu. n. A governor or commander. శాసనీయము or శాస్యము ṣāsanīyamu. adj. Fit to be punished, punishable. నిగ్రహార్హము, తాడనీయము. శాసనుడు ṣāsanuḍu. n. A ruler, or commander, ఏలువాడు. ఉగ్రశాసనుడు a tyrant. M. III. ii. 43. శాసించు ṣāsinṭsu. v. a. To command, ఆజ్ఞాపించు. To punish, శిక్షించు. శాసితము ṣāsitamu. adj. Ordered. ఆజ్ఞాపింపబడిన. Governed, ruled, ఏలబడ్డ. శాసితుడు ṣāsituḍu. n. One who is ordered. 'నీవనయము శాసితుండ వయియాయుధ హస్తుడవైనజాలదే.' BRy. iii. 757. శాస్త ṣāsta. n. A ruler, governor, one who disciplines, controls or punishes. దేశాధిపతి. శాసించువాడు, శిక్షించువాడు. శాస్తి ṣāsti. n. Punishment, chastisement, correction. శిక్ష, దండన. 'గొనయంబెక్కడియమ్ము గూర్చి యికనీకున్ శాస్తిగా వింపకేజనవాబాణమమోఘమంచు.' N. vii. 355. శాస్త్రము ṣāstramu. n. A science, art, law. నియమన గ్రంథము. తర్కశాస్త్రము the science of Logic. వ్యాకరణశాస్త్రము the science of grammar. వైద్యశాస్త్రము the sciencce of medicine. బ్యోతిశ్శాస్త్రము the science of Astronomy వేదాంతశాస్త్రము the science of Theology. ధర్మశాస్త్రము the science of law, a system, or code of ordinancces, a code of laws, jurisprudence. శిల్పిశాస్త్రము the science of Architechture. అలంకారశాస్త్రము Rhetoric. మాపశాస్త్రము the science of cookery. నీతి శాస్త్రము the science of morals. గణితశాస్త్రము the science of Arithmetic. దోహదశాస్త్రము the science of Agriculture. యోగశాస్త్రము the Yoga Philosophy. ఆయుధశాస్త్రము the science of war, or weapons. శాస్త్రి ṣāstri. n. A man of science, a learned man, one skilled in the arts. A title, liek 'Doctor,' assumed by learned Smarta Brahmins. శాస్త్రముతెలిసినవాడు. పండితుడు. The respectful plural is శాస్త్రులు or శాస్త్రులవాడు. శాయ్త్రసీము ṣāstrīyamu. adj. Of or belonging to a science, scientific. శాస్త్ర సంబంధమైన, శాస్త్రసమ్మతమైన. శాస్త్రీయమర్యాద a prescribed form. శాస్త్రయమైన శబ్దము a scientific phrase. శాస్త్రోక్తము .ṣāstr-ōktamu adj. Declared or commanded in the Laws or Codes. Proper, legal, in accordance with the scientific usage. శాస్త్రవిహితమైన.

(p. 1251) śira ṣira. [Skt.] n. Any tubular vessel of the body, a nerve, a vein, a tendon, an intenstine, ధమని, నరము, ఈనె. శిరము, శిరస్సు or శిరసు ṣiramu. n. The head top. తల. శిరసావహించు ṣirasā-vahinṭsu. n. v. a. To place on the head; to acknowledge the receipt of (orders, &c.) ఆజ్ఞను శిరసావహించి in submission to your command, obediently, submissively. శిరస్త్రము or శిరస్త్రాణము ṣiras-tramu. n. A helmet, ఇనుప గోలుసులతో కట్టిన కుళ్లాయి. మకుటము, బొమిడికము. శీరోగృహము ṣirō-gṛihamu. n. A turret, an upper room. చంద్రశాల. శిరోజము or శిరోరుహము ṣirō-jamu. n. An hair on the head. తలవెంట్రుక. శిరోధి ṣirōdhi. n. The neck, మెడ. శిరోభారము a headache. శిరోమణి ṣirō-maṇi. n. A gem worn in the crest or on the head. చూడామణి.

(p. 1253) śiṣṭamu ṣihṭamu. [Skt.] adj. Disciplined, trained. శిక్షింపబడిన, ఆజ్ఞాపింపబడిన. Obedient, docile, విధేయతగల, శాంతమైన. సుబుద్ధిగల. Principal, eminent, ప్రధానమైన. 'సృష్టిబుట్టినయట్టి శిష్టజీవులకు.' L. i. 45. శిష్టాచారము ṣishṭ-āchāramu. n. A rule an established line of conduct. తెలిసిన పెద్దలనడవడి, సాధువ్యవహారము. శిష్టి ṣishṭi. n. An order, command. ఆజ్ఞ. శిష్టుడు ṣishṭuḍu. n. One who follows traditional custom; a pious, holy, righteous, good or honest man. సాధువు, సద్వ్యవహారవంతుడు, సదాచారసంపన్నుడు, సజ్జనుడు. One who is commanded, ఆజ్ఞాపింప బడినవాడు.

(p. 1352) selavu selavu. [Tel.] n. Leave, permission. An order, అజ్ఞ. Expenses, charges, expenditure (Madras Telugu) వ్యయము. Use, ఉపయోగము. Dismissal; a holiday, విడుపు. సెలవిచ్చు selav-itstsu. v. a. To order, command. ఆజ్ఞాపించు. అట్లు సెలవిచ్చినారు he was pleased to say so. To give leave, to permit, allow, give permission. వేసంగి సెలవు the midsummer holidays. సెలవుపుచ్చుకో take leave, depart.నాకు సెలవుకులేదు I have nothing to live on, నాకు కర్చుకులేదు. సెలవుకాడు selavu-kāḍu. n. A prodigal, a spendthrift. దూబరదిండి. సెలవుచేయు selavu-chēyu. v. a. To spend, to expend. వ్యయముచేయు, కర్చుచేయు (Madras Telugu.)