(p. 42) attu or హత్తు or అత్తుకొను attu. [Tel.] v. n. To be attached or joined. కూడుకొను. Also to happen. కలుగు. 'అత్తిన సువృష్టివలనన్, విత్తులకుం బొడమినట్టి విత్తులపోలెన్.' పంచ. నా 1. ఆ.

(p. 258) kalitamu kali-tamu. [Skt.] adj. Having, bearing, possessed of. కూడుకొనిన, పొందబడిన.గదాకలితుడైన armed with a mace.

(p. 286) kīlu kīlu. [Tel.] n. A joint, a hinge. అదేమర. Pitch (or tar.) తారు. The point of a riddle మర్మము. Expedient ఉపాయము. చేతికీళ్లు the joints of the hand. ఓడకీలు (Vēma. 628.) Rosin and grease melted together to paint ships with. కీలుచాప a tarpaulin. కీలుగోపురము (Radha. ii. 149.) a castle or chamber that turns on a pivot. కీలు గరుత్మంతుడు an automaton eagle., కీలుకాడు an engineer, a mechanician or contriver సూత్రధారి. 'కీలుగాడెడలింప గెడసిన బొమ్మల కైనడి తురంగన్రజంబు' M. VII. iii. 72. కీలుకత్తి a folding knife or hasp-knife. కీలుకొను or కీలుపడు kīlu-konu. v. n. To be united, join, be composed. కూడుకొను, తగులు. To be fixed in నాటు. 'కెంపుచెక్కడంపుసని కీల్కొనుబంగరుపావలెక్కి' Radha. iii. 13. 'కేవల పాపకర్మములగీల్కొనియున్న నిశాటకోటికిన్.' V. P. ii. 304. కీలుకొలుపు or కీలుపరుచు kīlu-kolupu. v. a. To fasten, unite, to lay, put. కీలుగంటు kīlu-ganṭu. n. A knot or crest of hair. వెండ్రుకలదూముడి. కీల్౛డ kīl-zaḍa. n. A woman's plaited tress of hair.

(p. 303) kūḍu kūḍu. [Tel.] v. n. To be fit. తగు. To unite చేరు. To be possible. To accrue, be amassed, gained, acquired, come to hand. To agree, be united. v. a. To meet. To add or sum up. ఇందులో కూడినపని a matter connected herewith. దొమ్మికూడివచ్చిరి they came in a a mob. ఇదియును కూడక పోయిన and if this be out of the question. ఇది కూడకుంటే if this is impracticable. ఇక్కడికి రాకూడక as I could not go there. వారు నోరెత్తగూడలేదు they could not say a word. కూడని kūḍani. adj. Unsuitable, improper. కూడనిమాట an unappropriate word. కూడబడు kūḍa-baḍu. v. n. To meet, unite చేరు. కూడబెట్టు kūḍa-beṭṭu. v. a. To collect. చేర్చు. To save as money. కూడమి kūḍami. n. Impossibility. కూడముట్టు kūḍa-muṭṭu. v. t. To run after తరుముకొనిపోవు, to overtake or come up with కలిసికొను. కూడలి kūḍali. n. Joining, meeting. కూడలిపట్టు a place of meeting. కూడలిదారి kūḍali-dāri. n. The place where various roads meet. కూడలిరాయి kūḍali-rāyi. n. A corner stone. కూడలివాయి kūḍali-vāyi. n. The gable end of a house. రెండుపంచలుచేరిన మూలనున్న నీటిదారి. కూడిక kūḍika. n. Junction, చేరిక. Collocation, juxtaposition. Saving, frugality. Partnership. కూడికవాండ్లు partners in merchandise పాలికాపులు (Vizag.) కూడుకొను kūḍu-konu. v. a. To associate with, to unite. కూడుదల kūḍudala. n. Gain, profit. లాభము.

(p. 718) pariṇatamu pariṇatamu. [Skt.] adj. Ripe, mature, పక్వమైన. Bent, bowed. 'పరిణతాపముల్.' Vasu. iv. 6. n. A butting elephant, an elephant stooping to strike with his tusks. పరిణతి pariṇati. n. Bending, bowing. వమ్రత, వంగడము. 'నిజంబరయగక్షేత్రజ్ఞుడు పరిణతిగల యతడు సత్వపదవిదుడునుడీ' M. XIV. ii. 228. A technical expression for a set of verbs. భూజ్వాదిః, పరిణతిః, భూసత్తాయాం, బిజయె అనే ధాతువులు అదిగాగల కొన్ని క్రియలకు పారిభాషికనామము. త్రివిధమైన క్రియలో నొకటి పరిణద్దము pariṇaddhamu. adj. Bound, tied, possessed of. కట్టబడిన, కూడుకొన్న. 'భయదన్ఫురణాపరిణద్ధముర్తియై.' M. IV. ii.131. పరిణమించు pariṇaminṭsu. v. n. To be glad. సంతసించు, ఆనందించు. 'సీ పరిణమించిరి ధరా మరపురంధ్రీహస్త ఘటితచేలాంచలగ్రంధికలన.' Swa. v. 117. To become metamorphosed, transformed, changed. వికారమునుపొందు, ప్రకృత్యవ్యధాభావము అగుట. 'మజులమంజరీమహిత సౌభాగ్యంబు పరివృత్తకుచవృత్తిపరిణమింప.' Swa. vi. 99. v. a. To cause to rejoice, సంతోషింపజేయు. పరిణయము parinayamu. n. Marriage. పెండ్లి. పరిణామము pari-ṇāmamu. n. Metamorphosis, transformation, change of form or state. వికారము, మారురూపు. Maturity, fulness, ripeness, పరిణామదర్శి one who looks forward to the end. Joy, gladness, యాతనికి, బాదినాయుడు కడుపరిణామమంది.' Pal. 85. 10. Health, prosperity, welfare, క్షేమము, సుఖము. పరిణామశూల pari-ṇāma-ṣūla. n Pain caused by indigestion, gastritis.

(p. 782) pṛktamu pṛiktamu. [Skt.] adj. Joined, united, కూడుకొనిన.

(p. 836) prayuktamu pra-yuktamu. [Skt.] adj Endowed with, associated or connected with, applied, employed. గల, కూడుకొన్న, ప్రయోగింపబడిన. See ప్రయోగము.

(p. 1056) yuktamu yuktamu. [Skt.] adj. Joined, combined, united, కూడుకొనిన. Right, fit, proper, ఉచితమైన, న్యాయమైన. యుక్తమైనమనిషి a proper person. n. Fitness, propriety, justice. ఉచితము. న్యాయము. దాన్ని నీవు చెల్లిస్తే యుక్తము it will be better for you to pay the money. నీవు యుక్తాయుక్తము విచారింపవలసినది you must look on both sides of the question. యుక్తపడు yukta-paḍu. v. n. To fit or suit. అనుకూలపడు. యుక్తి yukti. n. Union, కూడిక. Wit; a contrivance, expedient, stratagem, artifice; a plot, a happy thought. ఉపాయము, యోచన. యుక్తుడు yuktuḍu. An affix meaning. Accompanied by, possessed of, characterised by. కూడుకొన్నవాడు. భార్యాయుక్తుడై being accompanied by his wife. పాపయుక్తులు sinners. దోషయుక్తురాలు she who is sinful, a sinner.

(p. 1056) yutamu yutamu. [Skt.] adj. Joined, united, combined, connected. కూడుకొన్న యుతుడు yutuḍu. adj. Endowed with or possessed of. దారిద్య్రయుతుడు a poor man, one in poverty. మదయుతులు those who are snared in their lusts.

(p. 1191) viśiṣṭamu vi-ṣishṭamu. [Skt.] adj. (In composition.) Endowed with, possessed of, having. కూడుకొన్న, గల. Excellent, superior, distinguished. ఉత్తమమైన, ఉత్కృష్టమైన. విశిష్టుడు vi-ṣishṭuḍu. n. One who is endowed with, or possessed of. కలవాడు, కూడుకొన్ణవాడు. సద్గుణవిశిష్టుడు one who is endowed with noble qualities.

(p. 1235) vyālīḍhamu vy-ālīḍhamu. [Skt.] adj. United, joined, put together. కూడుకొన్న. 'వాతాందోళిత చందనాగరులతా వ్యాలీఢ కేళీవనీజాతంబుల్ భవదీయనర్మగృహముల్.' Vasu. iii. 232.

(p. 1269) saṃ or సమ్ sam. [Skt.] prefix. When used with Skt. nouns and adjectives, it means beautiful, చక్కని. Much, very, మిక్కిలి. Places before verbs, it means Well, చక్కగా. See. సంక్షోభము, సంక్షోభించు, సంఘటిల్లు, సంచరించు, సంచలించు, సంతుష్టి, సందర్శించు, సంపూర్ణము, సంపూర్తి, సంప్రాప్తి, సంప్రీతి, సంయుక్తము, సంయుతము, సంయోగము, సంరక్షించు, సంస్తుతి, &c. It also means With, together with. సమంచితము worshipped, revered, పూజ్యమైన. సమధికము exceeding, abundant, plentiful, ఎక్కువైన, మిక్కుటమైన, మిక్కిలి అధికమైన. సమన్వితము joined, united, combined, కూడుకొన్న. సంయుక్తమైన. సమర్పించు to give to the great, to offer presents to superiors. పూజ్యులకు ఇచ్చు. సమర్పితము offered, presented, given to superiors, పూజ్యులకు ఇవ్వబడ్డ. సమర్పణ giving to superiors, a thing presented to the great, an offering, పూజ్యులకు ఇయ్యడము పూజ్యులకు ఇచ్చిన వస్తువు. సమవధానంబుతో attentively, జాగ్రతతో. సమాకర్షి far spreading, as scent. సమాకీర్ణము dishevelled, shed, scattered, sprinkled, intersprersed, చల్లబడ్డ, వెదచల్లబడ్డ. సమాగతము that which is come right, చక్కగావచ్చిన; got, obtained, పొందిన. సమాగమము union, junction; a coming, arrival. coming together, meeting, assembling. చేరడము, కూడడము. కలియడము. రావడము. సమాదరము respect, esteem, honour, సన్మానము, మర్యాద. సమాదృతము respected, esteemed, సన్మానించబడ్డ. గొప్పచేయబడ్డ. సమాశ్లిష్టము embraced, కౌగిలించుకొన్న. సమాశ్వాసము consolation, condolence, soothing, comforting, సాంత్వనము, ఓదార్చడము. సమిద్ధము shinning, glowing, blazing, ప్రకాశమానమైన. 'ఏదేవుచారుసమిద్ధకళాంశసంభవులలము పద్మజభవులునేను.' BX. 68. సముచితము proper, right, fit, యోగ్యమైన, న్యాయమైన. సముచ్ఛ్రయము height, elevation, ఔన్నత్యత; opposition, వినోధము. సముచ్ఛ్రాయము height, elevation, ఔన్నత్యము. సముచ్ఛ్రితము high, tall, lifted up, raised, పాడుగైన, ఉన్నతమైన. సముచ్ఛ్రితుడు he who is high or elevated, ఉన్నతుడు. సముఝ్ఘితము abandoned, left, quitted. త్యజింపబడ్డ, విడువబడ్డ. సమత్కటము much, excessive; drunk, mad, furious; superior, high, మిక్కుటమైన, తాగి మదించిన, వెర్రి, శ్రేష్ఠమైన, ఉన్నతమైన, సముత్సుకము high, lofty, tall, ఉన్నతమైన. నముతుకము zealously active, fond of, attached to, మిక్కిలి అభిలాషగల. సముత్సుకుడు one who is eager, ఆశగలవాడు. యాత్రా సముత్సుకుడై wishing to make a journey. సముదంచితము worshipped; thrown up, tossed. పూజితమైన, విసరబడ్డ, వ్యాపింపబడ్డ. సముదగ్రము high, tall, large, vast, ఉన్నతమైన, స్థూలమైన, సముదగ్రత height, tallness, largeness, ఔన్నత్యము, స్థౌల్యము. సముదీర్ణము generous, great, excellent, intense, దాతయైన, దివ్యమైన. 'సముదీర్ణవాహుదర్పోజ్వలులైన పుత్రులు.' M. XV. ii. 185. సముద్గతము produced, born, పుట్టిన, ఉత్పన్నమైన. సముద్గమము birth, production, ఉత్పత్తి, కలుగడము, సముద్దండము violent, fierce, ప్రచండమైన, సముద్యతము ready, prepared, సిద్ధమైన. సముద్ధతము rude, ill mannered, misbehaved, మోట, పెడసరమైన, ధూర్తమైన. సముద్ధతి ill behaviour, effrontery, audacity, misbehaviour, ధుర్తత, దుర్మార్గము. 'తనరొమ్ముకరసముద్ధతి గ్రుద్దుకొనుచు.' Sar. D. 420. సముద్ధతుడు a boor, a clown, ధూర్తుడు. సముద్ధరణము drawing up, raising, lifting (as water from a well, &c.) నీళ్లుతోడడము; eradicating, వేరుతో పెరకడము. సముద్ధురము heavy, thick, gross, full, గురువైన, సంపూర్ణమైన. సముద్ధూళించు to smear oneself (with ashes), (విభూతి) పూసికొను. సముద్బూషించు to praise, స్తుతించు. సమున్నద్ధము proud. గర్వించిన, సమున్నద్ధుడు a proud man, a wiseacre, చదువురాకపోయినను తన్ను చదువరిగా నెంచుకొనువాడు. సమపస్థితము arrived, present, ready, near at hand, సమాగతమైన, ప్రస్తుతపు. తటస్థమైన, సముపేతము having, possessed of, కూడుకొన్న. సమ్మిళితము mingled, కలపబడిన. సమ్మేళనము meeting, joining, mixing, చేరడము. కలియడము సమోపనివాసుడు a by-stander, he who was present, పక్కన ఉండినవాడు. అక్కడనుండినవాడు. సమ్మోదము great pleasure, delight or joy, మిక్కిలి సంతోషము సమ్మోహము or సమ్మోహనము bewilderment, fascination, stupefaction. దిగ్భ్రమ. సమ్మోహిని or సమ్మోహినిగా in common, not separately. పొత్తుగా. సమ్మోహిని ఉన్న కొంతబాడవపొలము a certain boggy spot.

(p. 1272) saṅgatamu san-gatamu. [Skt.] adj. Joined, united, come together, coherent, consistent, proper, just, adequate, reasonable, suitable, appropriate, applicable. యుక్తమైన, యోగ్యమైన, సంలగ్నమైన, సంయుక్తమైన. 'కమనీయ వజ్రసంగతక వాటములు.' HD. i. 13. n. Friendship, స్నేహము. Meeting, చేరిక. సంగతి san-gati. n. A circumstance, matter, case, subject, affair, business, event, occurrence: the contents of a writing. Association, junction, union, company, society. Fitness, decorum, propriety. కార్యము, వ్యవహారము. పని, విషయము, సహవాసము, సాంగత్యము, యుక్తము, యోగ్యము, సంపర్కము. అతడు చెప్పిన సంగతి ఏమంటే he stated as follows. ఈ సంగతి నాకు తెలిసి on knowing this. ఆ సంగతి నేను వినలేదు I did not hear of it. అతడు బ్రతికియుండే సంగతి చనిపోయిన సంగతి తెలియలేదు I do not know whether he is alive or dead. సంగతిని or సంగతిగా san-gati-ni. adv. Properly, fitly. యుక్తముగా, తగినట్టుగా. 'పట్టు వస్త్రములు భూషణముల్ గల చందనంబులున్, సంగతిగట్టియుందొడిగి సయ్యనజూచె.' ప్రసన్న రాఘవశతకము. సంగతించు san-gatinṭsu. v. n. To happen, occur. సంభవించు. ప్రసక్తించు. సంగతుడు san-gatuḍu. n. (In composition,) one who is accompanied by, or beset by. కూడుకొన్నవాడు. 'అపరాహ్ణసంగతుండగుత పనుంగని ప్రొద్దుగ్రుంక దడవేగుదురీరిపులన.' M. VI. ii. 341.

(p. 1272) saṅgamamu san-gamamu. [Skt.] n. Juncture, union, meeting, the confluence of rivers, sexual intercourse, కలియడము, మేళనము, సంయోగము. సంగమదోషము any sexual disease, సుఖసంకటము. సంగము sangamu. n. Junction, meeting, union, intercourse, association, confluence. కూడిక, చేరిక, సంసర్గము, మేళవము, కలియడము. ఈనదీసాగరసంగమ స్థలము the place where this river falls into the sea. నదులసంగము the confluence of rivers. సంగి sangi. adj. (In composition,) uniting or united with. కూడుకొన్న. మిళితమైన. n. He who is united, he who is attached to. కూడుకొన్నవాడు, మిళితుడు.

(p. 1283) saṃyuktamu sam-yuktamu. [Skt.] adj. Combined, joined, united, connected with, possessed of. కూడుకొనిన, కల. సంయుక్తాక్షరము a double letter as l in పిల్లి.