(p. 176) ūraka or ఊరికె ūraka. [Tel.] adv. Without. For nothing. Silently, merely, idly, in vain. Without cause, of itself, spontaneously, voluntarily, causelessly. Without employment; unoccupied, empty, vacant. ఇల్లు ఊరికె ఉన్నది the house is vacant. ఊరికె పోనిచ్చు to let a thing go free. ఊరికెవచ్చు without any special purpose. ఊరకుండు to submit, to still; to be passive or silent. చ ... 'ఒప్పుత, ప్పరయురసజ్ఞు లూహదెలియంగల లేఖ కపాఠకోత్తముల్, దొరికినగాక యూరకకృతుల్ రచియించుమటన్న శక్యమే.' (అల్లసాని పెద్దన్న) i.e., how can a poet compose verse without these conveniences?

(p. 261) kaḷa or కల kaḷa. [Skt.] n. A degree, or sub-division. భాగము. That which proceeds by degrees, as effect, virtue, potency, influence, inclination. A ray or light. Look or appearance. A phase of the moon, of which the Hindus reckon sixteen. The degree in which one night's moon-light differs from that of the next. ముప్పది కాష్ఠలకాలము. చంద్రునిలో పదునారవ భాగము. In Telugu Grammar, a word that does not end with an N sound. A note, as being a subdivision of music. The nerves or ticklish parts of the body. దీపముయొక్క కళ the brightness of lamp. అతని ముఖ కళ his air, the effect of his features. పిచ్చికళ a look of madness. క్రూరకళ an angry look. నిద్రకళ drowsiness. కళాస్థానములు the nerves. 'కళలు చెమ్మగిలన్.' (T. ii. 82.) her heart melted: it touched her to the quick. ఈ గాడ్పుకళలనన్నిటిని పీల్చుచున్నది this burning wind exhausts the spirits దేహకళావ్యత్యయము a morbid affection: an injured constituion. దానికళ బహు బాగా ఉన్నది She has a very pretty air. పెద్దదయ్యేటప్పటికి కళవచ్చినది She is growing very pretty. కళ [Tel.] n. A swoon. మూర్ఛ. A twig చెమ్మ.

(p. 938) makaramu makaramu. [Skt.] n. An alligator. మొసలి. The sign of the Zodiac called Capricorn, రాశిభేదము. మకరసంక్రమణము or మకరసంక్రాంతి the passing of the sun into Capricon. This is observed as the Pongul feast. పొంగలిపండుగ. మకరకంఠి makara-kanṭhi. n. A necklace shaped like an alligator. మొసలిమూతులుగల కంఠాభరణము. మకరకుండలము makara-kunḍalamu. n. An earring bearing the figure of a crocodile's head. మొసలిముఖము గల కర్ణభూషణము. మకరతోరణము makara-tōranamu. n. A festoon of cloth shaped like a crocodile, మొసలి మొదలైన రూపములను చిత్రవిచిత్రముగా కుట్టి వీధులలో కట్టే తోరణము. మకరాంకుడు, మకరకేతనుడు or మకరధ్వజుడు makarān-kuḍu. n. An epithet of Manmadha, whose banner is an alligator. మన్మథుడు. మకరాలయము ma-kar-ālayamu. n. The sea. సముద్రము. మకరి makari. n. A crocodile, or alligator. మొసలి. మకరిక or మకరికాపత్రము maka-rika. n. Figures of crocodiles drawn in gold dust on the cheeks or breasts of women, చెక్కిళ్లమీదను రొమ్ములమీదను వ్రాసే మొసలిఆకారము. 'మకరీమయరేఖ లురస్థలంబునన్ భావజచిహ్న ముద్రలయిభాసిల.' Vij. Vil. xi. 97. మకరివల makari-vala. n. A snare to catch crocodiles.

(p. 1073) rāṇa rāṇa. [Tel. another form of రమణ.] n. Brightness, lustre. ప్రకాశము. Cheerfulness. ఉల్లాసము. Beauty, సొంపు. Love, liking. ప్రీతి. 'రాణనొప్పారుపై ఠాణంబు పింగిణి.' Swa. iv. 36. టీ రాణనొప్పారు, శృంగారముచేత నొప్పుచున్న 'ప్రాణేశుడులేమిదుఃఖ పరవశయ గుచుం రాణచెడియుంటగని యయ్యేణాక్షింజీచి.' Vish. viii. 181.

(p. 1078) riṅkhaṇamu or రింగణము rinkhaṇamu. [Skt.] n. Slipping, stumbling. ౛ారుట, స్థలనము. తొట్రుపాటు. 'తుంగతురంగ రింఖణజధూళి పరీతపతంగ.' Balaram. v. 109. రింఖత్ rinkhat. adj. Slipping, stumbling. Skipping. గంతులువేయు, స్థలితమైన, తొట్రుపడే. Shining, ప్రకాశించే, 'రింఖత్కనకమణిపుంకశరముల.' T. v. 62. టీ రింఖత్ = ప్రకాశించెడి. 'కంధరా కాంతిధూర్వా, ఘనతర్షోత్కర్షరింఖ త్కరసదనమృగగ్రాసవిత్రాసలోల.' ib. v. 126. టీ రింకత్ = ఎగురుచున్నటువంటి. 'సైంధవరింఖాసం ఘాతజాతరేణూగ్రతమోరింఖద్రిపునృప.' Swa. preface. 53. టీ రింఖత్ = తొట్రుపడుచున్న.

(p. 1086) rēkha rēkha. [Skt.] n. A line, streak, stripe. గీత, గీర. A row, పజ్క్తి. A line upon the palm, or on the sole of the foot, కరపాదాదులయందలిగీత. Fortune, one's lot or destiny (in connection with Palmistry,) అదృష్టము; as in వాని రేఖ యింతకాలమునకు బైలుపడ్డది. Beauty, grace. శరీరసౌష్ఠవము, సౌందర్యము, కళ, అంశము. దైన్యరేఖ the sign of poverty, ఈషద్దీవత్వము. Anirud. ii. 148. 'రేఖావైభవంబు' great beauty, సౌందర్యాతి శయము. H. i.94. విలాసరేఖలు graces, శృంగారచేష్టలు. Swa. iv. 6. చంద్రరేఖ a gleam of moonshine. రేఖ rēkha. adv. Like. వలె. 'కోకరేఖ.' Swa. iv. 32.

(p. 1116) vaṅki vanki. [Tel. from వంగు.] n. An arrow. బాణము. A dagger, బాకు. A sort of hook, కొక్కి. 'తిమ్మితుపాకికెందలిరాకువంకి, కమ్మనివిల్లు చెంగల్వనేజయును, జాజిపూబాకుగొజ్జగిపెద్దకత్తి.' ND. i. 593. వంకిణి vankini. A certain musical instrument. వాద్యవిశేషము. A dagger. బాకు. 'బూరలును భేరీలు పోటు ధారలునుకాహళవంకిణీ కావికొమ్ములును శంఖ సమూహముల్ సన్నాయి౛ోళ్లు.' Pal. 257. వంకీ vankī. n. An armlet of a crooked shape, స్త్రీలు సందిటధరించే ఒక విధమైననగ. వంకె or వంకియ vanke. n. A kind of grain, సస్యవిశేషము. A wooden hook or peg in the wall. మంటిగోడకువేసిన చిలుక కొయ్య. పులిగోళ్లవంకెలు a certain kind of grain. తెల్లవంకెలు another kind of grain. H. iv. 159. వడ్లవంకెలు a fine species of rice.

(p. 1121) vaga vaga. [Tel.] Grief, vexation, melancholy, regret, remorse. దుఃఖము, సంతాపము, విచారము, శోకము. Intention, ఆలోచన, Mode, way, manner, విధము. రీతి, దోవ, గతి. Amorous action, శృంగారచేష్ట, విలాసము, కూటికివగలేనివాడు he who has no means of living. 'క శ్రీరాముడు నీయలమట. లారసి పలు నగలబలుకునర్థగభీరో, దారోక్తివింటె జనకకు, మారీ.' R. v. 37. 'వగచినబోయినకార్యము, మగుడునె వగవంగా లోకమాన్యుండగునే, వగపుణ్యగతికి మూలమె, వగపెల్లవిధాల విడువవలయు నరేంద్రా.' M. XI. i. 22. adj. Beautiful, handsome. అందమైన. 'కొసరువగనవ్వుకొనగోట కొప్పుదువ్వు.' T. ii. 98. వగకత్తె or వగలాడి vaga-katte. n. A coquette, belle. శృంగారచేష్టలుగలస్త్రీ, విలాసవతి. A rogue, a deceiver, మాయలాడి. వగకాడు or వగలాడు vaga-kāḍu. n. A fop, a beau, a gallant. వన్నెకాడు. నీటుకాడు, సొగసుకాడు, విలాసవంతుడు. వౚు vagaṭsu. v. n. To grieve, sorrow. దుఃఖించు. శోకించు. To regret, repent, పశ్చాత్తాపపడు. To cry, ఏడ్చు. v. a. To consider, think, విచారించచు, ఆలోచించు. తలచు. 'నీపరాభవంబె నాపరాభవమార్య వగివవలదు మగువదెగువదెత్తు.' R. v. 274. వగతెగు vaga-tegu. v. n. To be settled or decided. తీరు, పరిష్కారమగు, పరిష్కృతమగు. వగతెంచు vaga-denṭsu. v. a. To decide, settle, determine. వగతెగువట్లుచేయు. తీర్చు, పరిష్కారముచేయు. 'తెలియగజాలకున్న వగదెంచెద రేపవియింటికేరె.' S. iii. 509. వగవ or వగవగ vagava. adv. Grievingly, sorrowfully. 'వగవగసాధులగుపేదవారికి నెగ్గుల్ మొగిజేయుదురు.' M. 1. i. 130. వగపు vagapu. n. Grief. మనోదుఃఖ రూపమైనవిచారము, శోకము.

(p. 1128) vanaru vanaru. [Tel.] v. n. To grieve, pine, sorrow. దుఃఖపడు, శోకించు. విలపించు, దీనాలాపములాడు. వనరు, వనపు or వనట vanaru. n. Grief, pining. మనోదుఃఖ రూపమైనవిచారము, దుఃఖము, శోకము, వగపు. 'అనయంబునువనటమునిగి హాహారవముల్ విను వీధిముట్టరోదనమొనరించి.' M. XV. ii. 183.

(p. 1251) śikha ṣikha. [Skt.] n. The point, top, tip, summit, కొన. A crest, ౛ుట్టు, సిగ. A peacock's crest, నెమలి౛ుట్టు. A lock of hair left on the crown of the head at tonsure. ౛ుట్టు. A flame, అగ్నిజ్వాల. అందితే శిఖ అందకుంటే కాళ్లు పుట్టుకొనేవాడు it if suits he is at the top: if it does not he falls at one's feet. The verb regarding a timeserver, a beggar on horseback శిఖండ. శిఖండకము ṣikhanḍamu. n. The tail of a peacock. మయూరవాలము, నెమలిపురి. Locks left on the crown or the sides of the head at tonsure, చీడము, పిల్ల౛ుట్టు. కాకపక్షము. శిఖండి ṣikhanḍi. n. A peacock, నెమలి. A peaccock's tail, నెమలిపురి. An arrow, బాణము. A cock, కోడిపుం౛ు. The name of the son of Drupada, who being at first a female, the daughter of Drupada, was (by force of tapas) metamorphosed into a man, like Iphis, invoid. Commonly, a hermaphrodite. ద్రుపదరాజు కొడుకు, ఆడదీగాక మగవాడుగాక యిబ్బందిగా నుండేమనిషి. A sort of Boa, commonly called రెండుతలలపాము a thick snake. (hence) a stubborn person, a pertinacious wretch. మొండి, మూర్ఖుడు. శిఖండికము ṣikhanḍi-kamu. n. A peacock, నెమలి; A cock, కుక్కటము. A certain plant called Abrus pracatorious. నల్లగురు వెంద. శిఖరము ṣikharamu. n. The point, top, tip, peak, summit. వృక్షాగ్రము, పర్వతశృంగము, కొన. శిఖరి ṣikhari. n. A mountain. పర్వతము. A tree, వృక్షము. శిఖరిణి ṣikhariṇi. n. A mixture of plantains or melons in curds with sugar and spices. పెరుగులో అనేక ద్రవ్యములుకూర్చి చేసినది. The name of a certain melodious metre. వృత్తభేదము. శిఖరిహస్తము ṣikhari-hastamu. n. An attitude in dancing. అభినయభేదము. శిఖామణి ṣikhā-maṇi. n. The gem of a diadem, the crest, the principal jewel, చూడామణి. (As an affix.) the noblest, finest, grandest. నృపశిఖామణి the noblest of kings, the most glorious prince. శిఖావంతుడు ṣikhā-vantuḍu. n. A name of fire, అగ్ని. శిఖావళము ṣkhā-vaḷamu. n. A peacock. నెమలి. శిఖి ṣikhi. n. Fire, అగ్ని. A peacock, నెమలి. A cock, కోడి.

(p. 1322) sādhakamu sādhakamu. [Skt.] adj. Completing, effecting, finishing. సాధించునది. n. Practice, exercise. Vouchers in evidence. Instruments, means, medium; authority for the use of a word. అభ్యాసము, అలవాటు, దస్తావేజు, ఉదాహరణము. కత్తిసాధకము sword exercise. నీవు చెప్పేమాటకు సాధకముకదర్దా have you any means of proving what you say? సాధకబాధకములు the pros and cons of a case. సాధకముచేయు sādhakamu-chēyu. v. a. To practise, exercise or use. అభ్యాసముచేయు. సాధకుడు sādhakuḍu. n. A conqueror, masterer, achiever, సాధించువాడు, నిష్పాదకుడు, సాధనకర్త. A devotee, ఉపాసకుడు. 'అయ్యోగియోగ సాధకుండకానేరడు.' A. iii. 90. 'స్వానుభూతి లేకశాస్త్రవాసనలచే సంశయంబు చెడదు సాధకునకు.' (Vema. 115.) సాధనము sādhanamu. n. A way, means, medium, instrument, agent, contrivance, expedient, tool, implement. Authority, reason. నిష్పాదనము, ఉపకరణము. సామగ్రి, ఉపాయము, హేతువు. సాధనసంపత్తి ways and means. మూలసాధనము the principal means. 'చక్రగదాశంఖ శార్ఙ్గాదిసాధను.' BX. సాధనీయము sādhan-īyamu. adj. That which can be realised or accomplished, practicable. సాధింపదగిన.

(p. 1338) sukhamu sukhamu. [Skt.] n. Happiness, welfare, health, safety, pleasure, enjoyment, delight. ఆనందము, ఆరోగ్యము, సౌఖ్యము, క్షేమము. Heaven, స్వర్గము. నయనసుఖము the delight of one's eyes, the name of a kind of cloth. adj. Pleasing, delightful, agreeable, comfortable, easy, happy, well, cheerful, healthy. ఆనందమైన, ఆరోగ్యమైన, క్షేమమైన. సుఖసత్కథానినోదంబున నుండగా while he was passing his time agreeably in listening to a pious story. సుఖజీవనము sukha-jīvanamu. n. A happy or easy life. కష్టములేనిబ్రతుకు. సుఖజీవి sukha-jīvi. n. A prosperous or happy person. కష్టములేక జీవనముచేయువాడు. సుఖ ప్రసవము an easy and safe accouchement. సుఖభోగి one who lives at ease. సుఖభోగులు sukha-bhōgulu. n. A sort of grain. ధాన్యవిశేషము. H. iv. 157. సుఖముగా sukhamu-gā. adv. Happily, safely, in good circumstances. సంతోషముగా, క్షేమముగా, మీ తండ్రి సుఖముగానున్నాడా is your father well? సుఖవాసి or సుఖప్రాణి sukha-vāsi. n. A delicate, luxurious person, one who lives at ease. సుకుమారము గానుండేవాడు. సుఖసంకటము or సుఖరోగము sukha-sankaṭamu. n. (lit. the pains of pleasure) Venereal disease. మండలరోగము. సుఖాసీనుడు sukh-āsīnuḍu. n. One who is seated at his ease. హాయిగా కూర్చున్నవాడు. సుఖి sukhi. n. One who is happy, one who possesses happiness or pleasure, one who is in good health, సుఖముగలవాడు, సుఖించు or సుఖియించు sukhinṭsu. v. n. To be happy, well or at ease; to be glad, rejoice, be comforted. ఆనందించు, హర్షించు.

(p. 1346) sūci or సూచిక sūchi. [Skt.] n. A needle. సూది. An index or sign, తెలియజేయునది. సూచీముఖము sūchī-mukhamu. n. The point of a needle. సూదిమొన. An arrow. 'మాచీముఖంబైనజొనపగరాని చీకటి.' BD. v. 683. సూచీముఖపక్షి sūchī-mukha-pakshi. n. A kind of bird. పక్షివిశేషము. 'సూచిముఖ పక్షిగాంచి.' G. i. 276.