(p. 12) antarlāpi antarlāpi. [Skt.] n. A kind of puzzle, riddle or question which contains the solution or answer in itself. విడికథవలె అతికఠినమైన ప్రశ్నలు ఉత్తరములుగా మండేటిది. e.g. క' శ్రీకాంతునిదినమెన్నఁడు రాకొమరునికెద్ది ప్రియము రథతిథియెన్నం డేకొలదినన్నమరుంగును ఏకాదశినాఁడు సప్తమేడేగడియల్. ' శ్లో' కాశంభుకాంతాకిముచంద్రకాంతం, కాంతాముఖంకింకురుతేభుజంగః, కశ్శ్రీపతిఃకావిషమాసమస్యా, గౌరీముఖంచుంబతివాసుదేవః. '

(p. 82) aruvadi or అరవై aru-vadi. [Tel. ఆరు+పది] adj. Sixty. ఆరుపదులు. ఆరుపది గడియలు the 24 hours, that is, day and night. ఆరువండ్రు aru-vanḍru [Tel.] n. Sixty persons. అరవైమంది.

(p. 83) argaḷamu argaḷamu. [Skt.] n. A round wooden bar or bolt for a door. గడియమాను. (Metaphorically) an impediment, hindrance, restraint. విఘ్నము, అభ్యంతరము. అనర్గళముగా irresistibly. వాని అధికారము అవర్గళముగా జరుగుచున్నది his authority is unrestricted.

(p. 172) uṣassu ushassu. [Skt.] n. Dawn, day break. తెల్లవారుటకు ముందు నాలుగు గడియల కాలము.

(p. 192) ella ella. [Tel.] adj. All సమస్తము. This adjective is generally used after the noun as అక్కరపడినప్పుడెల్ల whenever requisite, lit. at all times when wanted. దానిని నిజపరచవలసినదెల్ల అతని పని he must prove every word of it. వాడు అడిగినదెల్ల యిదె this was all he asked. రెండుగడియలకెల్లా వస్తాడు he will come in about two hours. అడిగినప్పుడెల్ల whenever (I) asked. ఎల్లప్పుడు ellappuḍu. (ఎల్ల+అప్పుడు) adv. Always, frequently. ఎల్లవాడు every man ప్రతిమనుష్వుడు. ఎల్లరు or ఎల్లవారు ellaru. n. All persons, all men.

(p. 352) gaḍiya gaḍiya. [Tel.] n. A bolt or bar. గడెమ్రాను. గడియజేయు to bolt or fasten a bolt. గడియకన్నము a hole bored by a thief, through which he puts his hand to draw back the bolt. గడియ or ఘడియ n. A Hindu hour which consists of twenty four English minutes, and thus forms the sixtieth part of a day. గడియకు ఒక మాట చెప్పెను he changed his opinion hourly. గడియ యేడైయుండగా each hour seemed a year. గడియారము gaḍiyā-ramu. n. A clock, originally a cup for measuring the hours by sinking in water. జేబుగడియారము a watch.

(p. 352) gaḍiyiñcu Same as గడించు.

(p. 353) gaḍe or గడియ gaḍe. [Tel.] n. A bolt. గడెకన్నము Same as గడియకన్నము. గడెకాళ్లుగల gaḍe-kāḷḷu-gala. adj. Spindle-shanked. గడెమాను. gaḍe-mānu. n. The wooden bar or bolt of a door.

(p. 375) guṇamu guṇamu. [Skt.] n. A quality, property, virtue, disposition, temper, character, or attribute. Tendency, effect, purpose, use. A symptom as of disease. వానికి గుణమువచ్చినది he is now come to his senses. నీలగుణము blackness. మంచి గుణము goodness, good temper. మోహగుణము the passion of lust. వానికి గుణముగానున్నది he is better, he has recovered. పది రూపాయలుయిస్తే గుణమే if he gives ten rupees so much the better. అందువల్ల యేమిగుణము what is the use of it? వానితో మాట్లాడితే గుణము లేదు there is no good in speaking to him. పది గుణములుగల or గడియకు ఒక గుణముగల freakish, changeable, whimsical వాంతిభ్రాంతిగుణము an attack or symptoms of cholera. The three Gunas are Rajah (passion) Tamah foulness: and Satvam (Truth). Added to a numeral, thus ద్విగుణము twice as much or two-fold. త్రిగుణము thrice as much, or three-fold. గుణము n. A cord, a string. త్రాడు. A bow string. అల్లెత్రాడు. గుణధ్వని the sound of the bowstring. గుణపడు guṇa-paḍu. v. n. To recover, improve, ameliorate. గుణమగు guṇa-m-agu. v. n. To recover. వారికి గుణమైనది they have improved. గుణమిచ్చు guṇa-m-iṭsṭsu. v. n. To affect favourably, as medicine, to improve the health. గుణము చేయు guṇamu-chēyu n. The cure. గుణవంతుడు or గుణయుతుడు guṇa-vantuḍu. n. A worthy or good man. గుణవతి guṇa-vati. n. A good woman. గుణి or గుణుడు guṇi. adj. Endowed or gifted with good qualities. 'గుణగుణంబులరీతి కూడిమాడి' (Paidimarri. iv. 214.) united as closely as goodness and the good, as the virtuous and virtue. అధికగుణుడు highly distinguished. గుణించు or గుణియించు guṇinṭsu. v. a. To multiply, calculate. To spell. గుణితము guṇitamu. n. Multiplication, spelling. గుణ్యత guṇyata. n. Excellence, goodness, worth. 'గుణ్యత యేమైననుసరి ప్రాణ్యవనము చేయవలయు.' T. iii. 96.

(p. 399) ghaṭīkāramu ghaṭī-kāramu. [Skt.] n. A clock. గడియారము.

(p. 432) cevi chevi. [Tel.] n. An ear. A key. మాట చెవినిపెట్టు to give ear to, to hearken. చెవులు గడియలు పడ్డవి his ears were ringing through faintness. పత్రముయొక్క చెవి the tip or margin of a written bond. పత్రపు చెవి చించు to cancel a bond by tearing the leaf so as to disengage it from the cord on which palm leaf volumes are strung. చెవికొన or చెవికొణక the tip of the ear. చెవిటి cheviṭi. [చెవి+అవిటి.] adj. Deaf. n. A deaf man. బథిరుడు. చెవిటివ్యవహారము an unspeakable or unutterable iniquity, lit. one which makes one story one's ears. చెవిటిమూగ cheviṭi-mūga. n. A deaf mute. చెవుడును మూగతనమును గలవాడు. చెవినిల్లుగట్టుకొని చెప్పు to reiterate a precept, as though keeping ti always dwelling in the ear. Mrityanjaya Vilasam ii. 38.--40. 'నిచ్చలు చెవినిలల్లుగట్టుకొని చాటితి నన్నుగణింప వైతిపెన్బలియుని తోడి పోరిది.' Rāghava Pāndaviyam. iv. 52. Vēma. iii. 2. P. i. 533. చెవియాకు or చెవ్వాకు chevi-y-āku. n. An ear ornament చెవికట్టు chevi-kaṭṭu. n. The iron ring on an axle tree. చెవుడు (చెవి+అవుడు) chevuḍu. n. Deafness. (The inflected form is చెవిటి.) చెవుడుపడు chevuḍu-paḍu. v. n. To become deaf. చెవుడుపరుచు to deafen. చెవులపిల్లి chevula-pilli. n. The black-naped Hare, Lepus nigricollis. (F.B.I.) కుందేలు. చెవులపోతు chevula-pōtu. n. A buck hare కుందేలు, శశకము.

(p. 642) nāḍi nāḍi. [Skt.] n. A pipe, tube, blow pipe. గొట్టము. Any tubular organ of the body, as an artery, vein, the pulse. బోలు నరము. A Hindu hour of 24 English minutes, గడియకాలము, నాడిచూచు to feel the pulse. నాడింధమము nāḍindhamamu. n. Bellows, కొలిమితిత్తి. నాడింధముడు nāḍindhamuḍu. n. A goldsmith, అగసాలెవాడు. నాడిక nāḍika. n. An hour, గడియ. A country, దేశము.

(p. 809) poddu or ప్రొద్దు poddu. [Tel.] n. The sun. Time, period. బారెడుపొద్దు ఎక్కినప్పుడు when the sun was about two yards high, i.e., about 8 A. M. పొద్దుతిరుగుడు పువ్వు the sun flower or heliotrope. రెండుగడియల పొద్దుఉండగా while two hours of daylight yet remained. శానాపొద్దుపోయినది it is very late. పొద్దున early in the morning. పొద్దుపొడిచెను the sun arose. పొద్దుగూకె (or క్రుంకెను) the sun has set. పొద్దు గూకులు the livelong day, all day long. పొద్దుపుచ్చు to while away time. పొద్దుపోకుండా ఉన్నది the time passes slowly, or it is very dull. పొద్దు సరసముగా గడిపితిమి we passed the time merrily. పొద్దుతిరుగు బాటున at noon. చాలా పొద్దుగలుగలేచినాడు he rose very early. ఒక్క పొద్దు ఉండు to take only one meal a day, to fast for a period. ఇప్పుడు (lit: ఈ+పొద్దు) now. అప్పుడు (ఆ+పొద్దు.) then. ఆపెకు ఇప్పుడు పొద్దులు She is near her time. దేన్ని పొద్దు పోకచేస్తివి surely you did this out of mere idleness!

(p. 970) māṭa māṭa. [Tel.] n. A word, పదము. A promise, వాగ్దత్తము, ప్రతిజ్ఞావచనము. Slander, నింద. Opinion, rumour, వృత్తాంతము. అతడు నీ మాట చెప్పలేదు he did not speak of you. ఇది వేరే మాట this is another affair, another thing. వానిమాటకాదు this is not about him, I am not talking about him. గడియకు ఒకమాట చెప్పినాడు he changed his mind every hour. మంచిమాట (interj.) Very well. దాన్ని గురించి రెండో మాటలేదు there is no alternative. వారివిద్ద మాటలుపడినాడు he was reproached or reprimanded by them. In some phrases the word మాట need not be translated. Thus, ఆమె తిరిగీ వస్తున్నదనేమాట తెలిసి knowing that she would return. నేను దానిని కొన్నమాట రూఢి it is very true I bought it. ఆమాటే యెరుగను I know nothing of it. ఇందుచేత మాటవచ్చును by this you will get into disgrace. అతడు మాటతప్పలేదు he did not fail in his promise. మాట తప్పినవాడు మాలవాడు a promise breaker is a pariah, i.e., is a mean wretch. నేను పోయినమాట వానికి ఎట్లా తెలిసినది how did he know that I was gone? అతడు పోయేమాట ఉండేమాటా does he propose to go or stay? వాడు ఉండేమాట యింకా తెలియలేదు I do not as yet know that he will remain. మాటకుమాట word for word, literally. నా మాట అడుగుదాటకు transgress not my command. తనమీద మాటరాకుండా ఇట్లా చేసెను he did this to avoid blame. మాటవినుట to obey. ఎంతమాట what nonsense! వానిమాట వాని ఒడిలో వేసినాను I acted as he desired. నీకు మాట నాకు మూట a command is easy to give but hard to perform, or a word from you will make me rich. వెయ్యిమాటలేల why discuss it at length, in a word. ఆ పెండ్లి మాట యీ గ్రంథములో లేదు there is no mention of the marriage in this book నామాటవేరు, నీమాట వేరు I say one thing you say another, my opinion is different from yours, my case is quite different from yours. వానికి నాకు మాటలు లేవు he and I are not on speaking terms. వానితో నీకేమిమాటలు why do you speak with him? ఈమాట వింటే ఆయన యేమనును if he hears of this what will he say? కడపటిమాటయేమి what was the upshot of the business? ఇప్పట్లో వాని మాట సాగదు he has now no influence. కడకు వానిమాటే ముందరికివచ్చినది at last his words proved true. దానిని గురించి ఇంకా యేమాటా తెలియలేదు I do not yet know the result. మాటలకు పట్టుకొంటే విడవడు if he begins talking he will never stop. అదెక్కడిమాట what nonsense! such a thing is impossible. మాటలు మంచివే కాణి మనసు మంచిదికాదు he talks well but has a bad heart. ఇంకా మాటలు రాని బిడ్డ a child that cannot yet speak. వానికి ఆ ఊరిలో మాట వాసికద్దు లేక మాట సాగుతుంది he has influence in the town. ఆయన మాటకు ఎదురులేదు his word is law. మాటలకుమాత్రము పేదరికములేదు as far as words go he is rich enough. ఒక మాట యిచ్చి పదిమాటలు తీసుకొన్నాడు his reproaches were returned ten-fold. మాటకాడు māṭa-kāḍu. n. A good public speaker, సభయందు భయములేక మాటాడువాడు, వక్త. మాటకారి māṭa-kāri. n. A skilful speaker, యుక్తిగా మాటాడువాడు. A talkative person, వాచాలుడు. మాటలమారి māṭala-māri. n. A talkative person, మిక్కిలి మాటాడువాడు. మాటలాడు, మాటాడు or మాట్లాడు māṭa-l-āḍu. v. n. To speak, talk, converse, to reproach. నన్నెందుకు ఊరికె మాటలాడుతావు why reproach me for nothing? S. iii. 41.

(p. 989) mīḍu mīdu. [Tel.] n. The upper surface; top, head. ఉపరిభాగము, ఊర్ధ్వము. Futurity. భవిష్యత్కాలము. What is vowed, or set aside for sacrifice, దేవతకు నియమించిన ముడుపు. That which is next, the next thing, పరము. మీదుకట్టు mīdu-kaṭṭu. v. a. To devote, sanctify, set aside in the name of God. మీద or మీదను mīda. postposition. Above, on, upon, on the top of, at, against. నామీదవచ్చినతప్పు a fault laid on me. ఆ పనిమీదనున్నాడు he is engaged in that business. వారిని ఈపనిమీద పంపెను he sent them upon this business. ఇక మీద in future. ఉపాయముమీదచేసిన effected by stratagem. పనిమీదపని task after task. మధ్యాహ్నము మీద in the afternoon. మాటమీదమాట word upon word. నామీదకోపముచేసి being angry with me. టప్పాలుమీద పంపుము send a letter by post. గడియలమీదనున్నది it is hourly expected. మీదట mīdaṭa. adv. or prep. After. ఇకమీదట in future. అటుమీదట after which, then. వారుపోయనమీదట after they went away. ఇకమీదట నీకు వారిసహవాసమువద్దు do not have any thing to do with them hereafter. మీదటి mīdaṭi. (Irreg. infl. of మిదు. See మీది.) adj. Subsequent. ఆమీదటిపనులు the subsequent acts. మీదటికి mīdaṭiki. adv. In future, next year. మీదటికి వానలేకుంటే if there should be no rain next year. మీది mīdi. (infl. of మీదు) adj. Upper, higher, the next, above, on. మిదికొమ్మ the top branch. నా మిది ప్రేమ (her or his) love towards me మీది మాట the next word. మీదిపనులు what is to be done afterwards. మీదిమన్ను the upper layer of earth. మీదిగుడ్లు staring eyes: (as in the song దొప్పచెవులు, దోసెకడుపు, మిట్టనొసలు, మీదిగుడ్లు.) దాని మీది సొమ్ములు the jewels which were on her. పాలమిదిమీగడ the cream upon milk. మీదికి mīdiki. (Dative of మీదు) Upon, against. ఆదండు ఏఊరిమీదికి పోయినది against which village is the army gone? ఆ తప్పు మామీదికి వచ్చినది that fault was laid upon us. మీదుమిక్కిలి mīdu-mikkili. adj. Very much, కడు మిక్కిలి.