(p. 87) alamu alamu. [Tel.] v. n. To spread or extend. To happen or occur. To spring, to proceed from. వ్యాపించు, కలుగు, పుట్టు 'పులకలతివగాత్రమునలమన్.' A. vi. 189. 'చీకటులలమెదిశల.' N. vii. 205. 'అనువొందగగాంచి భక్తినలమినమదితోన్.' H. i. 196. అలము alamu. [Tel.] v. a. To seize, lay hold, handle. To put, place, to wash. పట్టు, ఉంచు, కడుగు. 'లక్కనీట మమ్మలమినది.' A. v. 34. అలముకొను same as అలము.

(p. 311) kaipu or కయిపు kaipu. [Tel.] n. Intoxication. మైకము. Grace అందము. Pride విజృంభణము. Manner విధము. 'గీ రావణుని చెట్టపట్టినరాజ్యలక్ష్మీ కైపుతోపించులంకపొంకంబుగాంచి.' రామా. vi.

(p. 707) panavu panavu. [Tel.] v. n. To grieve, to bewail. ప్రలాపించు, పలనరించు. పనవి sorrowfully. 'జనకతనయ తన్ను సౌమత్రి యడవిలో, విడిచిపో వగాంచి యడలియాత్మ, జింతము నిగివంతజేడ్పణి యెలుగెత్తి, పనవిపనవియేడ్చు పతిదలంచి.' Padm. ix. 12.

(p. 788) peḍa peḍa. [Tel.] adj. Large. పెద్ద. Hinder, back, behind. వెనుకటి. Wrong, erroneous, audacious, విపరీతము. పెడయుక్తులు wicked devices. పెడతల the back of the head, తలవెనుకటిభాగము. పెడకోరికలు wrong wishes. పెడదారి a wrong way, తప్పుదారి. పెడచెయ్యి the back of the hand, మీజెయ్యి. సెడర్థము a wrong sense. పెడబొబ్బలు a dreadful yell. పెడకచ్చ the back tuck of the modesty piece. పెడరెక్కలు విరిచికట్టు to pinion. పెడక peḍaka. n. The back part or haft of a knife, కత్తియొక్క వెనుకటి భాగము. పెడకంటివారు peḍa-kanṭi-vāru.n. The name of a certain subdivision of Kāpu caste.' పంటమోటాటి పెడకంటి పానాటి.' H. iv. 171. పెడకట్టె or పెడసరకట్టె peda-katte. n. A stubborn person, మూర్ఖుడు, మూర్ఖురాలు. పెడకట్లు peḍa-katlu. n. Tying the hands behind the back, చేతులను వెనుకకు విరిచికట్టుట పెడకాలు peḍa-kālu. n. A leg folded backwards, వెనుకకు మడిచినకాలు పెడకేలు peḍa-kēlu. n. An arm bent backwards. పెడకేలుకట్టు peḍakēlu-kaṭṭu. v. a. To pinion, పెడరెక్కలు విరిచికట్టు. 'పెడకేలుగట్టిన ప్రియసుతు గాంచి.' SD. v. 419. పెడచెవి peḍa-chevi. n. The back part of the ear, చెవివెనుకటిభాగము. నామాటలు పెడచెవిని బెట్టినాడు he turned a deaf ear to my words. పెడనెల peḍa-nela. n. A clever or skilful man, తీర్పరి (obsolete.) పెడబాయు peḍa-bāyu. v. n. To be separated, ఎడబాయు. 'వల్లభులు ప్రాణవిభుంబెడబాయనేర్తురే.' Parij. iv. 60. పెడబాపు peḍa-bāpu. v. a. To separate, &c. ఎడబాపు. M. XII. v. 87. పెడమరలు, పెడమరు or పెడమర్లు peḍa-maralu. v. n. To turn back, వెనుకకు తిరుగు. పెడమర్లు peḍa-marlu. n. Turning back, fleeing. వెనుకకు తిరుగుట. పెడమరించు peḍa-marintsu. v. a. To cause to turn back, వెనుకకుత్రిప్పు. పెడమల్లె peḍa-malle. n. A kind of Jasmine tree. H. iv. 21. పెడమోము or పెడము peḍa-mōmu. n. The face turned away. పెడమోముపడు peḍa-mōmu-paḍu. v. n. To be turned away, as the face. పెడరేచు peḍa-rēṭsu. v. a. To goad, instigate, egg on, పురికొలుపు.

(p. 1009) muriyu muriyu. [Tel.] v. n. To exult while walking.నడచునప్పుడు కులుకు. To exult, rejoice in hope, to evince a strong desire. ఉల్లసించు, ఆశపడు. To turn, తిరుగు. Sar. D. 376. 'తొట్రుపల్కులుముద్దు దొల్కునవ్వులుగాంచి మురిసియశోదసమ్మోద మంద.' Radha. i. 10. To turn, as the face (మొగమును) త్రిప్పు. To break, as the point of a spear, &c. తెగు, విరుగు, తునియలగు. మురియబడి muriya-baḍu. v. n. To excel, rejoice, be proud, అతిశయించు. మురిపము or మురిపెము muripamu. n. A proud manner of walking, నడకయందలి కులుకు. Exultation, joy, gladness, gaiety, gracefulness. ముద్దు, ముద్దుతనము. Caressing, fonding, coaxing. ఉల్లాసము, లాలన, శృంగారము, సర సరసత. Pride, గర్వము,. శృంగార గర్వము. మురిపపు or మురిపెపు muripapu. adj. Graceful. సొగసైన. 'మురిపపుచిరునవ్వు.' Padma. iii. 13.

(p. 1169) vijṅāpanamu or విజ్ఞప్తి vi-jgnāpanamu. [Skt.] n. Representing, informing. విన్నపము. A petition, request, prayer, making a representation, 'అతనిచేత విజ్ఞానపనంబు చేయించి అనుమతిగాంచి.' A. vi. 130. విజ్ఞాపించు or విజ్ఞాపనముచేయు vi-jgnapinṭsu. v. a. To represent, address, request, pray, విన్నపముచేయు, విన్నవించు.

(p. 1170) viḍiya , విడియము, విడెము or విడ్యము viḍiya. [Tel.] n. Betel and nut, తాంబూలము. 'పడిగంబుకిందట బసవండుమున్నమడచిన విడియముల్ గాంచి యెక్కడివిడియలిందెవ్వరు వచ్చిరిక్కడికని దనయింతినినడుగ.' BD. v. 589.

(p. 1188) vilayamu vi-layamu. [Skt.] n. Dissolution, destruction, ruin, annihilation. కల్పాంతము, ప్రళయము, వినాశము. 'విలయసమయసమీర.' Sar. D. 408. 'ప్రియపుత్రుహితులకొప్పించి దేహంబువిడిచిన యారెండు విలయముల్ గాంచి.' B. X. 86. 12.

(p. 1188) vilāti vilāti. [From Persian Vilāyati.] n. A foreign country. దేశాంతరము. A country, దేశము. 'వసుమంతుడు నాబ్రసిద్ధిగాంచినయొక సెట్టియుండునల సెట్టెన మారువిలాతికేగుచున్ తన ధన రాశిపైవిడిన.' P. i. 48. విలాయతి or విలాయతు vilāyati. n. An inhabited country, a foreign country. విలాయతీ గ్రామము a hamlet or dependant village.

(p. 1196) vistaramu vistaramu. [Skt.] n. Spreading, expansion; prolixity, detail, abundance, plenty. శబ్దాదులవిస్తృతి, వ్యాప్తి, ప్రాచుర్యము, బాహుళ్యము. విస్తరించచి visarinchi. (participle used adverbially) Much, abundantly, greatly, considerably. నిండా, మిక్కుటముగా విస్తరిలు or విస్తరిల్లు vistarilu. v. n. To spread, extend, increase, enlarge, exceed, be prolix, dilate. విస్తారమగు, వ్యాపించు. విస్తరించు vistarinṭsu. v. a. To extend, spread out, increase, swell; to particularise. విస్తరిల్లజేయు, వివరించు. విస్తారము vistāramu. n. Spreading, extension, expanse, breadth, vastness. Plenty, abundance విరివి, బాహుళ్యము. 'తగువారి గాంచియత్యధ్బుతంబగు భవజ్జనకు తెరంగు విస్తార మొప్పజెప్పిన.' M. XIV. iii. 228. adj. Plentiful, abundant; extended, extensive, large, great, much, extreme. బహుళము. విరివియైన. విస్తారముగా vistāramu-gā. adv. Plentifully, abundantly, largely, much.బహుళముగా, నిండా, చాలా. విస్తీర్ణత vistīṛ-ṇata. n. Extent, area. విస్తీర్ణము vistī-ṇamu. adj. Great, large, wide, extended, extensive. విస్తారమైన, విశాలమైన.

(p. 1200) vīḍu vīḍu. [Tel.] n. A city, పట్టణము. A remuneration, a complimentary, present. పారితోషికము, కట్నము. An army, దండు. A military camp, శిబిరము. A crowd of travellers, పథికుల సమూహము. A camp or troop of rope-dancers. దొమ్మరవాండ్రతండా, 'యదువిదర్భాన్వవాయ విధేయబంధువర్యులువీడు చదివించిరుచితవృత్తి.' Chandra Bhanu Charitra. v. 152. 'ఉపకారికినుపకారము విపరీతముకాదు సుమ్మువీడుకువీడే, యుపకారికి నుపకారము నెపమెన్నకచేయువాడు.' Sumati. 19. 'చారుడొకడరుదెంచి జోహారుచేసి, నేటిప్రొద్దున దొమ్మరవీటితోడకాశికాపురికరుగంగగాంచినాడ.' Chenna Basa. Pur. ii. 349. వీడుపట్టు or వీడిపట్టు vīḍu-paṭṭu. n. A camp, శిబిరము, దండుదిగినచోటు. An abode, వాసస్థానము. A temporary abode, విడిది. 'పనివారినందరింబరగ నుచితంపు పలుకులనొడబడ బరచివీడ్కోల్పి, వీడుపట్టుకుపోయి విశ్రాంతుడగుచు.' Pal. 45. 'అమ్మహీవరునాదరంబు వడసి వీడుపట్టునకరిగిన.' M. XII. ii. 374.

(p. 1263) śrī ṣrī. [Skt.] n. Lakshmi, the wife of Vishnu, the goddess of plenty and prosperity. లక్ష్మి. Wealth, riches, prosperity, good fortune, సంపద. Beauty, lustre, splendour, glory, శోభ. Also, poison, venom, విషము. విద్యాశ్రీ the glory of learning. ముఖశ్రీ lustre of the face. మాతుశ్రీ a respectful way of mentioning any elderly woman in a letter. adj. Holy, sacred, blessed, venerable, famous, glorious, renowned. Used as an honorific prefix. శ్రీకంఠుడు ṣrī-kanṭhuḍu. n. An epithet of Siva (lit. poison-throated.) శివుడు, కరకంఠుడు. శ్రీకరము ṣrī-karamu. adj. Propitious, happy, blessed. లక్ష్మీప్రదమైన. శ్రీకరుడు ṣrī-karuḍu. n. One who gives wealth, one who grants prosperity, సంపత్కరుడు. శ్రీకాంతుడు or శ్రీపతి ṣrī-kāntuḍu. n. A name of Vishnu, as being the spouse of శ్రీ or Lakshmi. విష్ణువు. శ్రీకారము ṣrī-kāramu. n. The letter శ్రీ. The poets compare a beautiful ear to the form of this letter. 'కలకంఠకంఠి వీనులకు శ్రీకారముల్ రక్షియంత్రములుగా వ్రాయవచ్చు.' Anir. iii. 68. శ్రీకార్యము ṣrī-kāryamu. n. Holy duties, i.e., the management of a temple. గుడిపారు పత్తెము. శ్రీకార్యపరుడు ṣrīkārya-paruḍu. n. The manager of a temple. గుడిపారుపత్తి. 'శ్రీకార్యపరుల గాంచినలేచి మ్రొక్కునంజలికింద్రుడైన క్కొలువెకోర.' A. i. 10. శ్రీఖండము ṣrī-khanḍamu. n. A name of mount Malaya, మలయపర్వతము. తము The sandal tree; sandal wood. చందనవృక్షము, చందనపుచెక్క. 'శ్రీఖండశీతనగమధ్యాఖండక్షోణిమండల.' Swa. ii. 1. 'శ్రీఖండగిరిరాజు.' A. ii. 45. టీ మలయమనే పర్వత శ్రేష్ఠము. శ్రీగంధము ṣrī-gandhamu. n. Sandal wood that has a fine scent. వాసన గలచందనము. శ్రీచూర్ణము ṣrī-chūrṇamu. n. A yellow paste of turmeric and rice flour, used by the Vaishnavites in marking their foreheads. తిరుచూర్ణము, నామము నడుముపెట్టుకొనే పసుపుబియ్యము యొక్క పొడి. శ్రీచూర్ణపరిపాలనము a ceremony among Vaishnavites performed when removing a corpse from the house. శ్రీచూర్ణములు ṣrī-chūrṇamulu. n. Trumpets, usually blown in pairs before a priest, or in a temple. ఆచార్యుల ముందరను గుడిలోను ఊదే టివి. శ్రీజుడు or శ్రీపుత్రుడు ṣrī-juḍu. n. An epithet of Manmadha, మన్మథుడు. శ్రీతాళము ṣrī-tālamu. n. The giant palm tree. Corypha umbellifera. దృఢదళవృక్షము. శ్రీతాళాలపైన వ్రాసిన గ్రంథము a book written on the large leaves of this tree. శ్రితులసి ṣrī-tulasi. n. The purplestalked Basil. తులసిలోభేదము. శ్రీదుడు ṣri-duḍu. n. Lit. the wealth giver, an epithet of Kubera. శ్రీధరుడు or శ్రీనివాసుడు ṣrī-dharuḍu. n. A name of Vishnu. విష్ణువు, వేంకటేశ్వరుడు. శ్రీపతి ṣrī-pati. n. An epithet of Vishnu. విష్ణువు. A king, రాజు. శ్రీఫలము ṣrī-phalamu. n. The Bael fruit tree, Ӕgle marmelos, బిల్వవృక్షము, మారేడు. శ్రీమంతుడు ṣrī-mantuḍu. n. An opulent or wealthy man. భాగ్యవంతుడు. ఆగర్భ శ్రీమంతుడు one born wealthy. శ్రీమత్ ṣrī-mat. adj. Prosperous, happy, blessed, holy, noble, glorious: (as a title) 'His reverence' శోభనకరమైన, సంపత్కరమైన. The epithet శ్రీమద్రామాయణము is usually given to the celebrated poem written by Valmiki. శ్రీముఖ ṣrī-mukha. n. The name of a Telugu year శ్రీముఖము ṣrī-mukhamu. n. A pastoral letter, a letter from a Guru or adviser, గురువువ్రాసిన౛ాబు, పెద్దలువ్రాయు౛ాబు. శ్రీముద్ర ṣrī-mudra. n. The holy seal; a name given to the stamps used in placing the five marks worn upon the face, &c., by the members of the Madhva sect. శ్రీమూర్తి ṣrī-mūrti. n. The sacred image, a name given to the సాలగ్రామము (q. v.) శ్రీరంగము ṣrī-rangamu. n. The name of a holy town situated upon an island close to Trichinopoly, ఉభయకావేరిమధ్యమందు రంగనాయకుల దేవళము ఉండే ఊరు. శ్రీరంగాలు ṣrī-ran-gālu. n. The name given to a certain kind of rice. ధాన్యవిశేషము. H. iv. 156. శ్రీరంగాలు or శ్రీరంగకస్తురిపట్టెలు n. A kind of pink flower. సీమపన్నీరుపుష్పవర్ణము గలకస్తురిపట్టెలు. శ్రీరస్తు ṣrī-r-astu. Interj. May it be fortunate, Good luck to it! మంగళమగుగాక. శ్రీశైలము ṣrī-ṣailamu. n. The sacred hill, usually called Sri-Sailam, in Kurnool.

(p. 1293) sadāmuste sadā-muste. [Tel.] n. A certain plant, a kind of cactus. జెముడు. 'నేలతీటక సిమదకోలజెముడు బొంతజెముడల్లియును సదాముపె మొదలుగాగలుగునట్టి చిరుచట్లగాంచి యంతి.' H. iv. 15.

(p. 1346) sūci or సూచిక sūchi. [Skt.] n. A needle. సూది. An index or sign, తెలియజేయునది. సూచీముఖము sūchī-mukhamu. n. The point of a needle. సూదిమొన. An arrow. 'మాచీముఖంబైనజొనపగరాని చీకటి.' BD. v. 683. సూచీముఖపక్షి sūchī-mukha-pakshi. n. A kind of bird. పక్షివిశేషము. 'సూచిముఖ పక్షిగాంచి.' G. i. 276.

(p. 1357) somma somma. [from Skt. శ్రమః.] n. Faintness, swoon. మూర్ఛ. Torpidity, lack of sensation, తిమురు. నా కాలు సొమ్మగా నున్నది my leg is asleep. 'సొమ్మ తెలిసి.' అచ్చ. యు. కా. సొమ్మసిల్లు, సొమ్మసిల్లు, సొమ్మగొను, సొమ్మపోవు or సొమ్మలుపోవు somma-silu. v. n. To faint, to swoon. మూర్ఛపోవు. 'క అనియొక గుహకుంజని తెచ్చిన సొమ్ములు గాంచి సొమ్మసిలితెలిసి, దురంతనితాంతచింత మనమునగనుగొని.' R. v. 279.