(p. 302) kūṭamu or కూటాము kūṭamu. [Tel. from కూడు. n. An assembly, or court. A hall. కొలువుకూటము, చావడి. కూటము kūṭamu. [Skt.] n. The peak or top of a hill. కొండకొమ్ము. A heap of grain. ప్రోగు. Fraud, trick. కపటము. Conspiracy. కుట్ర. కూటహర్మ్యము kūṭa-harmyamu. n. The hall of audience. రాజనగరులో లక్ష్మీవిలాసము అనే కూటము. 'హరిహయమణి వలయకూట హర్మ్య విహారీ' Manu. iii. 177. కూటస్థానము kūṭa-sthānamu. n. A focus, centre, place of meeting. See కూటమి. కూటముత్యము n. A dead pearl: meaning one without brilliancy. Also, an artificial pearl. మనుష్యులచేత చేయ బడునట్టి ఒక విధమైన ముత్యము. కూతసాక్ష్యము kūṭa-sākshyamu. n. False evidence.

(p. 318) kotvālu kotvālu. [H.] n. The chief officer of the police (of a city or town). కొత్వాల్ చావడి a police station.

(p. 448) cāvaḍi or చావిడి or సావిడి ṭsāvaḍi. [Tel.] n. An audience chamber కొలువుకూటము. A lodge: a post house: a portico or court: a porch: a caravanserai or rest house for the use of wayfarers. A hospital. A barrack room. ఎడ్లచావిడి a cowhouse. సూరెకారముచావిడి salt-petre works or a saltpetre manufactory. చావటిమాటలు town-talk, common report: What everybody know. తల చావిడి a gate house or hall. కచేరిసావిడి a reception room.

(p. 907) boḍḍu boḍḍu. [Tel.] n. The navel. నాభి. బొడ్డు or బొడ్డుఊచ a bolt, a pointless arrow. బొడ్డుఊచ a bolt, a pointless arrow. బొడ్డుకొంగు the knot of a man's cloth at the navel. బొడ్డుకోయు to cut the navel string. adj. (In composition) Centrical, interior, inner, middle; as బొడ్డుచావడి the centre court. బొడ్డుబండ or బొడ్రాయి the middle stone. Vish ii. 67. బొడ్డుకీటు boḍḍu-kīṭu. n. The coping of a wall. బొడ్డుగంటలు boddu ganṭalu. n. The large bells hung on each side of an elephant. 'కరులబొడ్డుగంటలు ఘల్లుమనిమ్రోయ.' Pal. 30. బొడ్డుచవిక boḍḍu-ṭsavika. n. A central hall. నడిమి చావిడి. బొడ్డుపుడక boḍḍu-puḍaka. n. A double headed wooden instrument, used by cotton beaters. ఒకవిధమైన మ్రానికొరముట్టు. బొడ్డుమల్లె boddu-malle. n. The double jasmine. వృత్తపుష్పి.

(p. 934) maṇḍapamu manḍapamu. [Skt.] n. A porch, a portico, స్తంభములమీద కట్టిన కట్టడము. A bower, pavilion, చావడి, సభాభేదము, నాలుగు కాళ్లమండపము a four pillared portico. ముఖమండపము a porch of a temple. మండపి or గర్భమండపి manḍapi. n. A shrine, a sanctuary. గర్భగృహము. A small portico. చిన్నమండపము. 'గర్భమండపి గడిగిన కలశజలము.' A. vi. 7.

(p. 996) mukhamu mukhamu. [Skt.] n. The mouth, నోరు. The face, countenance, మొగము. The commencement, ఆరంభము. The front, ముందటిభాగము. The external appearance, the look of the face, ముఖవిలాసము. నిశాముఖము nightfall, evening. సేనాముఖము the front of the army. నఖముఖములు the points of the nails. ముఖమిచ్చు to indulge. అతడు వారితో ముఖమిచ్చి మాట్లాడలేదు he did not speak with them as a friend. 'బల్దూరంబైన శ్మశానవాటి ముఖమాలోకింపగన్.' Bilh. iii. 25. అధోముఖుడుగానుండినాడు he was hanging with his head down. ఆ దివిటీని అధోముఖముగాపట్టినాడు he held the torch with the flaming end downwards. 'అనుఘకథాముఖంబున హితాహిత బోధమొనర్తురింపుగా.' Mand. i. 8. టీ కాథా ముఖంబున by means of a story, కథచేతను అర్ధముఖము the profile or half face. తమరు రామునిముఖముచూచి నన్ను రక్షింపవలసినది I pray that for the sake of Rama you will relieve me. పడమటిముఖముగా towards the west. పడమటిముఖముగా నుండే యిల్లు a house facing the west. ఆడదానిముఖమెరుగనివాడు a youth that as yet knows not the face of a woman, i.e., entirely chaste. అందరును ఏకముఖముగా నుండలేదుగనుక as they were not unanimous or were not all of one mind. 'బాణకృపాణముఖాస్త్ర శస్త్రములు,' M. VII. ii. 275; arrows, swords, and other weapons. ముఖముమాడ్చుకొనినాడు he looked sulky or angry. వానికి ముఖము చచ్చినది he turned pale, he looked blank or ashamed. ముఖదాక్షిణ్యము complaisance. వానిముఖములో ఈగ ఆడలేదు he was all in a pucker. ఆ రూకలను వాని ముఖముమిద పారవేయుము fling the money at his face. అది వానికి ముఖపాఠముగానున్నది he has got it by heart. వాడు ముఖప్రితి మాటలాడును he talks plausibly. ముఖమెరుగనివాడు a stranger. ముఖమెరుగనిదేశము a strange land, a land where one has no acquaintance. ముఖవాసికలవాడు he is a winning man. వానికి ముఖవశ్యముకద్దు he is a very taking man. ముఖము తప్పించుకొనిపోయినాడు he has absconded or disappeared. ముఖస్తుతి flattery. ముఖస్తుతిచేయు to flatter. వాని కాశ్లోకము ముఖస్థముగానున్నది he knows the verse by heart. ముఖద్వారము mukhadvāramu. n. The mouth. నోరు. నదీముఖద్వారము the mouth of a river. ముఖపట్ట or మొగపట్టా mukha-paṭṭa. n. The headstall of a horse, గుర్రము యొక్క ముఖమునకువేసే తోలుపట్టా. ముఖమంటపము mukha-manṭapamu. n. The porch or pillared entrance of a Hindu temple. మందరిమండపము. ముఖవచనము mukha-vachanamu. n. Verbal communication, word of mouth. నోటిమాట. ముఖవస్త్రము mukha-vastramu. n. A veil. A pall, ప్రేతవస్త్రము. ముఖశాల or మొగసాల mukha-sāla. n. A hall at the entrance of a house, an antechamber, తల వాకిటిచావడి. ముఖాంతరముగా mukh-āntaramu-gā. adv. By means of, through, ద్వారా. నా తమ్ముని ముఖాంతరముగా పంపించినాను I sent it by my brother. ముఖాముఖి mukhā-mukhi. adv. Face to face. ఎదురెదురుగా. 'వినుముఖాముఖిబల్కెద.' T. iii. 84. ముఖుడు mukhudu. n. A word used in compounds, thus అధోముఖుడై hanging with his face down. సుముఖుడుగా మాట్లాడినాడు he spoke graciously. దుర్ముఖుడైయుండినాడు he was cross. పరాఙ్ముఖుడైయుండెను he turned his face away.

(p. 1036) mogamu or మొకము mogamu. [from Skt. ముఖము.] n. The face. ముఖము. Front, ఎదురు. An entrance, door, ద్వారము. adj. Chief, ముఖ్యము. మొగచాటు moga-ṭsāṭu. n. Surfeit, disgust in eating, ముఖముకొట్టడము. 'తినతినజిహ్వకు తీపైన మొగచాటు, సారెకుబలుకుట చప్పదనము.' Venkatēswara. §. 16. మొగతప్పు or మొగతిరుగు moga-tappu. v. n. To have the face turned away, విముఖమగు. మొగదల mogadala. n. The end or butt (of a wall.) ఎదురు, ముందటిభాగము. మొగవట్ట or మొగముట్టు moga-paṭṭa. n. An ornament for a horse's head something like a cavesson ముఖపట్ట. 'మణులమొగపట్ట పన్నిసాహిణియొకండు.' Swa. iv. 37. మొగపడు moga-paḍu. v. a. To see, చూచు. మొగపాళము or మొగవాళము moga-pāḷamu. n. The front portion of a house, &c. ఇల్లు లోనగు వాని ముందటిభాగము. మొగపిరికి moga-piriki. (మొగము + పిరికి.) n. A tortoise, తాబేలు. మొగముతప్పించు to abscond, disappear. మొగపు mogapu. (మొగ + పూస.) n. The front portion of a necklace, హారాదుల ముఖభాగము. A buckle. కంఠభూషణము యొక్క ముఖభాగము. 'ధాత్రీ మహాదేవి తాల్చిన మున్నీటి మొలమాలిరత్నంపు మొగపనంగ.' Prabhavati Pradyumnam, i. 3. మొగమిచ్చు moga-miṭsṭsu. v. n. To show the face, to favour, to be pleased, సుముఖుడగు. మొగమోటమి, మొగమొటము, మొగమోట or మోగమోటమి mogamōṭami. n. Partiality, pity, compassion, దాక్షిణ్యము. Hesitation, doubt, సంకోచము. మొగమోడు mogam-ōḍu. v. n. To be ashamed. సిగ్గుపడు. 'ముంగిటికే తెంచి మొగమోడనగునె.' Abhim. 47. To be partial, దాక్షిణ్యపడు. To hesitate, సంకోచించు. మొగవాడ moga-vāḍa. n. The front door of a temple. గోపుర ద్వారము. 'అరిమురిమొగవాడ దెరచివీక్షింప.' BD. iv. 661. మొగవీణె moga-vīṇe. n. A kind of వీణె, ముఖవీణె. మొగసరి moga-sari. (మొగము + అరి.) Same as మొగముట్టు (q. v.) మొగసాల, మొగసల or మోసాల moga-sāla. n. An entrance hall. నడవ. ముఖమంటపము, నగరితల వాకిటిచావడి. 'నీ తమ్ముండు పెద్ద మొగసాలం జాలు మానసులం గావలివెట్టి.' M. ix. ii. 34. A porch in front of a house, తలవాకిటిపంచ.

(p. 1248) śāla ṣāla. [Skt.] n. A house, edifice; a hall, room, place. గృహము, సభ, చావడి. అశ్వశాల a stable. ఆయుధశాల an arsenal, an armoury. ముద్రాక్షరశాల a printing office. టంకశాల a mint. యుగశాల a place of sacrifice. See సాల. శాల. n. An avenue or row of trees, a walk or promenade. దోవకు రెండుతట్ల చాల్పుగా పెట్టిన చెట్లు. తోటలో నడవడమునకు చాల్పుగాకట్టినది.

(p. 1298) sabha sabha. [Skt.] n. A convocation, court, an assembly, meeting, levee, council, association, society. A place of meeting, a hall of audience. సమాజము, సమూహము, గృహము, చావడి, కొలువుకూటము. ఉత్తరసభ a superior court or a court of appeal. సభాతాంబులము betel, etc. served out at a public meeting. సభాకంపము bashfulness in company. సభాపతి sabha-pati. n. The president of an assembly, a chairman at a meeting, సమాజనాయకుడు. సభాసదుడు, సభాస్తారుడు or సభికుడు sabhā-saduḍu. n. A member of a council, a councillor, one present at a meeting. One of a company, సభవారిలోనొకడు, సభాస్థిత ధర్మజ్ఞుడు న్యాయవాది, సభ్యము sabhyamu.adj. Polite, polished, genteel, well-bred, fit for or admissible into society. సభారంజకమైన, సౌజన్యమైన, సత్కులప్రమాతమైన. సభ్యత sabhyata. n. Politeness, refinement in manners. సజ్జనత్వము. సభ్యత్వము sabhya-tvamu. n. Courtiership, councillorship. సభికధర్మము. B. vii. 157. సభ్యుడు sabhyuḍu. n. A councillor, a good man, a man of good birth or manners. సభాస్థితధర్మజ్ఞుడు. సభయందుండువాడు, మంచివాడు, సత్కులప్రసూతుడు.

(p. 1316) saha saha. [Skt.] n. The earth. భూమి. సహ or సహా. adv. With, together with, even, also, too. కూడ, సహితము. ప్రస్తుతము సహ even now, and at this very time, and now too. సహకారము saha-kāramu. n. A grafted mango. తియ్యమామిడి చెట్టు. సహకారి or సహకారుడు saha-kāri. n. An assistant, one who helps, సహాయుడు. సహకృతుడు saha-kṛituḍu. n. One who is assisted. ఉపకృతుడు. సహగమనము saha-gamanamu. (Sometimes corrupted into సాగుమానము.) n. Lit: going with. A widow accompanying her deceased husband, i.e., the immolation of herself on his pyre. Suttee. మగనిశవముతో కూడా రగలబడి చావడము. సహచరత్వము saha-charatvamu. n. The being a companion. మిత్రత్వము. 'విహీనసహచరత్వంబు విగతా యుధత్వంబువాహనాభావంబునొందితి.' M. ix. ii. 97. సహచరి saha-chari. n. A female companion or attendant. స్నేహితురాలు, చెలియ. A wife. భార్య. సహచరుడు saha-charuḍu. n. An attendant, companion, follower, compeer, mate. కూడ తిరుగువాడు, స్నేహితుడు. సహజ saha-ja. n. A sister. తోడబుట్టువు. సహజము saha-jamu. adj. Lit. Born with. Innate, inherent, natural, proper, true. స్వభావము, కూడబుట్టిన. సహజరేఫ the 'common' ర as distinguished from the obsolete ఱ. n. Nature, స్వభావము. Truth, propriety, justice, నిజము, న్యాయము. 'సభనుగూరుచుండి సహజంబుపలుకక పక్షపాతమాడుపాతకునకు.' Vema. 1990. సహజన్ముడు or సహజుడు saha-janmuḍu. n. A brother. తోడుబుట్టినవాడు. సహదేవిచెట్టు saha-dēvi-cheṭṭu. n. Tamarisc; a thorny plant growing in deserts, and fed upon by camels, Capparis aphylla. కరీరము, వెణుతురుచెట్టు, దేవగంధ. H. iv. 12. సమాధర్మిణి saha-dharmiṇi. n. A lawful wife. ధర్మపత్ని, అగ్నిసాక్షికముగా పెండ్లాడిన పెండ్లాము. సహపఙ్క్తిభోజనము, సహభోజనము or సహవఙ్క్తి sahapangti-bhōjanamu. n. Eating together, dining at one table. కూడా భోజనముచేయడము. వారికిని మాకును సహపఙ్క్తిలేదు they and we do not eat together. సహపాఠి sahapāṭhi. n. A fellow-student. కూడా చదివెడివాడు. సహవాసము saha-vāsamu. n. Association, intercourse, friendship. స్నేహము, కూడియుండుట. సహవాస యోగ్యుడుకాడు he is not fit to associate with. సహా sahā. adv. With, together with, even, too, also, సహితము, కూడా. సహాధ్యాయుడు sahādhyāyuḍu. n. A fellow-student, brother disciple. సహపాఠి. M. I. i. 216. సహోదరుడు sah-ōdaruḍu. n. A brother. తోడబుట్టినవాడు. సయోదరి sah-ōdari. n. A sister. సోదరి.

(p. 1381) hazāramu, hazuru, huzūru or అ౛ారము haḍzāramu. [H.] n. Presence. ఆస్థానము. A royal hall or chamber of audience. A place where persons of distinction sit. ఆస్థానమంటపము. రాజసభ, కొలువు కూటము, నగరికి వెలిచావడి. 'నివ్వటిలుసందియంబున జవ్వాడుమనంబుతో హజారముచేరెన్.' S. iii. 191.