(p. 162) upalālanamu upa-lālanamu. [Skt.] n. Lulling, coaxing. బు౛్జగము. ఉపలాలించు upa-lālinṭsu. v. To lull (a child, &c.) to sleep, to coax. బు౛్జగించు. ఉపలాలితము upa-lālitamu. adj. Coaxed lulled. బు౛్జగింపబడిన.

(p. 458) jagati , జగత్తు or జగము jagati. [Skt.] n. The world: the earth. ప్రపంచము, భూలోకము. people. Men in general జనము. జగజ్జ్యోతి jagaj-jyōti. adj. Bright, radiant flaring. ఆ వజ్రము జగజ్జ్యోతిగానున్నది that diamond is a paragon of brilliancy. జగత్ప్రాణుడు jagat-prāṇuḍu. n. Air, వాయువు. జగద్విదితము celebrated: known to the world. జగన్నాధుడు jagan-nādhuḍu. n. Lord of the world, an epithet of Vishṇu as worshipped at the shrine in Puri in Orissa. జగన్నుత celebrated. జగచ్చక్షువు jagach-chakshuvu. [Skt. జగత్+చక్షువు.] n. The eye of the world, i.e., the sun.

(p. 458) jagati , జగత్తు or జగము jagati. [Skt.] n. The world: the earth. ప్రపంచము, భూలోకము. people. Men in general జనము. జగజ్జ్యోతి jagaj-jyōti. adj. Bright, radiant flaring. ఆ వజ్రము జగజ్జ్యోతిగానున్నది that diamond is a paragon of brilliancy. జగత్ప్రాణుడు jagat-prāṇuḍu. n. Air, వాయువు. జగద్విదితము celebrated: known to the world. జగన్నాధుడు jagan-nādhuḍu. n. Lord of the world, an epithet of Vishṇu as worshipped at the shrine in Puri in Orissa. జగన్నుత celebrated. జగచ్చక్షువు jagach-chakshuvu. [Skt. జగత్+చక్షువు.] n. The eye of the world, i.e., the sun.

(p. 725) palu palu. [Tel.] adj. Many, several, various. అనేకము. పలుతెరువులు various ways. 'పలుబల్కులు.' A. vi. 52. పలుకొమ్ముల మెకము palu-kommula-mekamu. n. An elephant. పలుగురు, పలుగుండ్రు, పలువురు or పలువుండ్రు paluguru. n. plu. Several men, many men. 'పలుగురునడిచెడు తెరుపున, పులుమొలవదు మొలిచెనేని పొదలదు సుమతీ.' Sumati Satakam. పలుదోయంబులు palu-dōyambulu. n. Several seas. సముద్రములు. 'పలుదోయంబులు జగములు, పలుదోయములందు ముంచి భాసిల్లెడునా, పలుదోయగాడు వల్లవ, లలనాకర తోయముల జెలంగుచు దడియున్.' B. X. v. 17. పలుపట్టడ palu-paṭṭaḍa. n. A mongrel race. సంకరజాతి జనము. పలుమారు palu-maru. adv. Many times, frequently. పలువగల palu-vagala. adv. In many ways. R. v. 237. పల్పోక pal-pōka. plu. n. Rascality. పోకరితనము. adj. Vulgar. 'పతియూరలేనియెడ నీ పల్పోక సింగారముల్.' T. iii. 81. టీ ఈపోకిరి సొగసులు.

(p. 739) pāpa pāpa. [Tel. from పాము.] adj. Of the serpent, serpentine. పాపరేడు the king of serpents, నాగరాజు. పాపపాన్పు a serpent bed, i.e., the great serpent on which Vishṇu reclines. R. i. 46. పాపజగము the serpent world, నాగలోకము. పాప౛న్నిగట్టు or పాప౛ందెమువేల్పు pāpa-ḍzannigaṭṭu. n. One who wears a serpent as his sacred thread, an epithet of Gaṇēsa, వినాయకుడు. పాపతూపు or పాపరమ్ము pāpa-tūpu. n. A serpent arrow, నాగాస్త్రము. పాపమీను pāpa-nānu. n. A serpent like fish. ఒక జాతిచేప. పాపమేపరి or పాపమేపుడు pāpa-mēpari. n. One who feeds on serpents, i.e., an eagle, గరుత్మంతుడు; or a peacock, నెమలి, పాపమేతపక్కి pāpa-mēta-pakki. n. The 'snake-eating bird,' i.e., an eagle. పాపరమ్ము pāpa-r-ammu. n. A serpent arrow. పాపరేలు pāpa-rēlu. n. A sort of fish.

(p. 801) pondu or ఒందు pondu. [Tel.] v. n. To wink, (కన్ను) వాలు. To gain, obtain, get, acquire. To reach, attain to. To have, enjoy. To suffer, experience, meet with joy, grief or death, &c. ప్రాపించు. వానిని లక్ష్మిపొందినది good luck has be fallen him. అవమానమును పొందినాడు he incurred disgrace. సంతోషమును పొందినాడు he was pleased. నష్టమును పొందినాడు he incurred loss. విఘ్నమొందక meeting with no obstacle or cheek. నరకమును పొందినాడు he fell into hell. కన్నుపొందు to sleep. 'ఆ కడుపు నిండగుడువ గానమిరేయెల్ల, గన్నుపొందకున్న కరముడస్సి, యున్నవాడనాకు.' M. I. vi. 322. కన్నుపొందకున్న, అనగా నిద్రలేకుండా ఉండడముచేత. Also, to have intercourse with. కలయు. n. Fitness. suitability, agreement. పొందిక intercourse, friendship, స్నేహము. Joining, union, సంధి. The act of obtaining a thing ప్రాప్తి. Sameness, want of difference, అభేదము. Agreeableness, అనుకూల్యము. adj. Friendly, స్నేహితుడు. 'రాలపొందెరింగి రాలగూర్చినభంగిలోను పొందెరింగిలోనుపరచి.' Vēma. 637. పొందుకాడు ponḍu-kāḍu. n. A friend, స్నేహితుడు. పొందుకొను pondu-konu. v. n. To be fixed or established, నెలకొను. పొందుపడు pondu-paḍu. v. n. To be agreeable or fit, సరిపడు, అనుకూలించు. పొందుపాటు ponda-pāṭu. n. Convenience, suitability, aid, help. వానికి ఆ రూకలు పొందుపాటు కాలేదు he could not get the money. పొందుపాటుచేయు to arrange, అనుకూలముచేయు. పొందించు pondinṭsu. To cause to obtain, get, or experience. నన్ను ఈ శ్రమ పొందించినారు they caused me this trouble. 'మగువత నంబునజగముల తగులము బొందింప గొంతదడవెముకుందా.' B. viii. 446. పొందిక pondika. n., Fitness, agreement, aptness. ఇమిడిక. Intercourse, సహవాసము, కలయిక. 'సీతాకాంతముని స్త్రీల పొందిక లుమరగి.' R. v. 59.

(p. 847) prālu prālu [Tel. plu. of ప్రాయి. (q. v.) n. Rice. బియ్యము. Consecrated rice, తలబ్రాలు, అక్షతలు. 'ఎసటబ్రాలిడి ముచ్చటకేజనునె.' Chamatkar. iii. 'జగము గెల్వంగ దండెత్తుమగనినమీద, లీలరతిజల్లుదీవెన ప్రాలనంగ.' Parij. ii. 42. దీవెనప్రాలు, అనగా శోభనాక్షతలు.

(p. 890) buzjagiñcu buḍzḍzaginṭsu. [Tel.] v. a. To caress, or fondle. To pacify, console, calm, lull. To cajole, wheedle, persuade, ఉపలాలించు. బు౛్జగింపు. బు౛్జవము, బు౛్జగింత or బు౛్జగము buḍzzagimpu. n. Flattering, soothing, consolation. సాంత్వనము, ఓదార్పు. బు౛్జగింపుమాట a consoling or flattering word, సాంత్వనవాక్కు. 'అన్నర నాయకుండు. సంప్రీతిమెయిన్ బెనిచితనయగ్ని హోత్రంబునబరిచర్యలకు బనిచెబుజ్జనమొప్పన్. M. xiii. i.38.

(p. 924) bhujamu bhujamu. [Skt.] n. The shoulder, the arm. భుజంగభుక్కు bhujanga-bhukku. n. The snake-eater, i.e., a peacock, నెమలి. భుజగము, భుజంగము or భుజంగమము bhujagamu. n. A snake. పాము. భుజంగుడు bhujanguḍu. n. A libertine, a lover. భుజంగ ఏవజానీతె భుజగ చరణంసఖే the feet of a snake and the tricks of a lecher, are known to himself alone. 'పగరాజుల భుజంగుబ్రహ్మినాయడు' Pal. 291. Brahmi Náyak who hast dishonoured all his foemen. భుజకీర్తి bhuja-kīrti. n. A certain ornament for the arm. బాహుపురి. భుజాంతరము the breast chest. రొమ్ము. Balaram. v. 71. భుజశిరస్సు bhujasirassu. n. The shoulder, మూపు.

(p. 925) bhuvi bhuvi. [Skt. from భూ, the earth.] n. The earth. భూమి. భువనము bhuvanamu. n. The world, the universe, జగము. Water, ఉదకము. The sky, ఆకాశము. 'భువనత్రయము.' Ellanna. i. 254. భువనేశ్వరము bhuvan-ēṣvaramu. n. An ark or shrine wherein an idol is kept. A casket. 'కలిమిచచెలువంగలసిమలసి యలసి యోగనిద్రంగూరి తెలికొలువుకీవిందెల్లదీవి భువనేశ్వరంబుగా నచ్చటంబులకు చిలుకలకొలికిసంగడీడును.' R. iii. 41. భువనేశ్వరి bhuvan-ēṣvari. n. An epithet of Lakshmi or Párvati.

(p. 940) maguva maguva. [Tel.] n. A woman. స్త్రీ ఆడుది. మగువమగని కొకమంత్రి a wife is a minister to her husband. మగువతనము maguva-tanamu. n. Womanhood. స్త్రీత్వము. 'మగువతనంబులజగముల తగులముబొందింప గొంత తడవెముకుందా.' B. viii. 446.

(p. 990) mu mu. [Tel.] n. An affix of neuter nouns and of masculine nouns that take neuter form as కళత్రము, అపత్యము. In composition, it is contraction for మూడు three, and the first consonant of the next word is usually doubled. Thus మారు a time, ముమ్మారు three times, thrice. పాతిక a quarter, ముప్పాతిక three quarters. ముక్కన్ను (మూడు + కన్ను) the third eye, మూడవ కన్ను. ముక్కాక threefold heat. ముక్కాని (మూడు + కాని) three quarters of an anna. ముక్కారు (మూడు + కారు) three seasons. ముక్కాలు (మూడు + కాలు) three legs or three quarters of anything .ముక్కాలిపీట a three-legged stool. ముక్కోల (మూడు + కోల) a trident, త్రిదండము. మముజ్జగము or ముల్లోకములు the three worlds, viz., earth, heaven and hell. మువ్వన్నె the three (primary) colors. See మూడు.

(p. 999) mujjagamu muj-jagamu. [Tel. మూడు + జగము.] n. The three worlds, viz., earth, heaven and hell, the universe. లోకత్రయము.

(p. 1015) mūḍu mūḍu. [Tel.] adj. Pron. or n. Three. infl. మూటి as ఆమాటికి to the three. మూట mūṭa. n. ablative. Thirdly, at the third. మూటియందు, మూడవదానియందు. plural మూళ్లు, as పదిమూళ్లు ten times three. మూడు ఎత్తులుగాచేసి laying the garland in three festoons. G. xi. 49. మూడు సరములుగాచేసి. ముక్కాక muk-kāka. (మూడు + కాక.) n. Oppression, trouble, distress. నిర్భంధము. శ్రమ. 'మునులార మీకింత ముక్కాకలేల సులభంబుగనుముక్తిచొప్పుడు విధము.' L. xx. 256. ముక్కాకలుతీరిన thrice proved, thrice tried in the fire, inured; well versed, or experienced. బాగాజితపడి యుండు. ముక్కాని muk-kāni. (మూడు + కాని.) n. The fraction of three కాసులు; 9 pies or three sixtyfourths. ముక్కారు muk-kāru (మూడు + కారు.) n. Three seasons or crops (in a year.) మూడుపంటలు, మూడుభోగములు. 'ధరణిముక్కారును తరగనిగతిబండె.' T. v. 215. ముక్కాలిపీట or ముక్కలిపీట muk-kālipīṭa. (మూడు + కాలి + పీట.) n. A three legged stool or table. A tripod. 'ముక్కలిపీటమీద సొంపలరవసింపజేసి.' Rasica. i. 52. ముక్కాలు muk-kālu. (మూడు + కాలు.) n. Three quarters. ముప్పాతిక. Three legs, మూడుకాళ్లు. ముక్కొటిక muk-koṭika. (మూడు + కొటిక.) n. Three cities, త్రిపురములు. ముక్కోటి ఏకాదశి muk-kōṭi-ēkā. n. A fast held in honor of Vishnu in the month Margasira. మార్గశిరశుద్ధ ఏకాదశి నాడు తిరుపతిలో స్వామిపుష్కరణిలో మూడు కోట్ల తీర్థములువస్తునవనే ఐతిహ్యమువల్ల ఈపేరు వచ్చినది. ముజ్జిగము muj-jagamu. (మూడు + జగము.) n. The 'three worlds,' the universe, లోకత్రయము. ముత్తుము mu-t-tumu. (మూడు + తూము.) n. The measure of three తూములు, మున్నూరు mun-nūru. (మూడు + మారు.) n. Three hundred. ముప్పది or ముప్పై mup-padi. (మూడు + పది.) n. Thirty. ముప్పందుము mup-pandumu. (మూడు + పది + తూము.) n. Thirty tooms. (తూములు.) ముప్పాతిక mup-pātika. (మూడు + పాతిక.) n. Three quarters. ముప్పావు mup-pāvu. (మూడు + పావు.) n. Three quarters. ముప్పిడి mup-piḍi. (మూడు + పిడి.) n. 'Three handles,' a dagger. ముప్పిరి mup-piri. (మూడు + పిరి.) n. Three twists or strands. adj. Three fold. triple. ముమ్మడి mum-maḍi. (ముడు + మడుగు.) n. Three times as much, three fold, treble, triple. ముమ్మనుమడు mum-manumaḍu. (మూడు + మునుమడు.) n. A great grandson. ముమ్మారు mum-māru. (మూడు + మారు.) n. Three times. ముమ్మూడు mum-mūḍu. (మూడు + మూడు.) n. Three times three, మూడుమూళ్లు, తొమ్మిది. ముయ్యేరు muy-yēru. (మూడు + ఏరు) n. Three streams, an epithet of the Ganges. 'ముందరనున్నది మయ్యేరునేల.' HD. ii. 3. ముల్లోకము mul-lōkamu. (మూడు + లోకము.) n. Three worlds, i.e., the earth, heaven and the nether world మువ్వీసము muv-visamu. (మూడు + వీసము.) n. The fraction of three-sixteenths. మువ్వురు or ముగ్గురు muv-vuru. (మూడు + వారు.) n. Three persons. మూడో or మూడవ mūḍō. adj. The third. మూడోదినము the third day, i.e., the next day but one.

(p. 1079) ritta ritta. [from Skt. రిక్త.] adj. Empty, fruitless, vain, unprofitable, mere. False. శూన్యమైన, ఉత్త, వట్టి, కల్ల. 'జగముల లోరిత్తసడివచ్చెనీకు.' BD. v. 178. రిత్తమాటలు empty words. Adv. Without cause, ఊరక. రిత్తదూషించి. abusing without any cause. రిత్తకాడు or రిత్తకత్తె Same as రిక్తుడు and రిక్తురాలు. రిత్తపోవు ritta-pōvu. v. n. To become useless, వ్యరర్థమగు. రిత్తపుచ్చు ritta-puṭsṭsu. v. a. To cause to become useless. వ్యర్థపుచ్చు.