(p. 27) agrahāramu agra-hāramu. [Skt.] n. A street or village inhabited by brahmins. A village of which the old and hereditary cultivators are brahmins. A village granted to brahmins by government for charitable or religious purposes; either rent free, or at a favourable assessment. The conditions on which these villages are held are specified thus, సర్వాగ్రహారము a village free from all tax. శ్రోత్రియాగ్రహారము a village granted at a certain fixed assessment. జోడి అగ్రహారము, or బిల్మకా అగ్రగారము or, కట్టుబడి అగ్రహారము a village granted at a rent which fluctuates with the produce. అగ్రహారికుడు a brahmin belonging to such a village. అగ్రహారమనుభవించేవాడు he who enjoys a village free from tax.

(p. 309) kēḍa kēḍa. [Tel.] adj. Harsh, cruel or wicked. ధూర్తుడు. కేడించు kēḍinṭsu. v. n. To part, to turn, to go aside. v. a. To shield off, turn, aside, or ward off. 'అంతకుపెనే నోయరిబలములు ద్రోణుండు గృపుడును ద్రోణసుతుండునుశల్యుండు గేడించిచనిరెయపుడు.' M. VI. i. 75. 'తలగక విరుగక సురుగక నలగక కేడింపక జోడింపక.' Zakk. iv. 104.

(p. 326) kōḍe kōḍe. [Tel.] n. A bullcalf. కోడెదూడ. A young bull. కాడిమరపదగినదూడ. Plumpness, prime. తరుణము. జోడుకోడయలు a pair of bullocks. కోడె adj. Young. కోడెత్రాచు a young snake, one in its prime. 'కోడెనాగముం బలుగుల రేడుతన్ని కొని పోవుతెరంగు' రామా. vi. కోడెకాడు kōḍe-kāḍu. n. A young man. పడుచువాడు. A lover విటుడు.

(p. 455) caukaḷi or చవుకళి ṭsaukaḷi. n. A square place. చచ్చౌకపుటిల్లు. Earrings పోగులజోడు. Suca. i. 161. చౌకళించు or చవుకళించు ṭsaukaḷ-inṭsu. v. n. To dance about, skip, leap, bound, vault. నాలుగుకాళ్లు పైకెత్తి దాటు. చల్లకడవయు భుజముపై చౌకళింప with her milk pail dancing on her shoulder: చౌకళింత or చవుకళింత jumping on all fours, dancing చౌకళించుట.

(p. 880) bāvi bāvi. [Tel.] n. A well, నుయ్యి. A tank, చెరువు. A spring, దొరువు. A pit, పల్లము. లంకెలబావులు, గొలుసులబావులు, సంగడిబావులు or జోడుబావులు wells dug side by side.

(p. 995) mukku or ముకు mukku. [Tel.] n. The nose. నాసిక. The bill or beak of a bird, పక్షిముఖము. The point or tip. చనుముక్కు a nipple. ముక్కు౛ోడనలు a double nose. ౛మిలిముక్కు. 'మునవనల్ దమిబట్టి ముంగాళ్ల ముక్కుజోడనలచీలిచి.' A. v. 122. ముక్కుడుస్సిన uncurbed, broken loose, rampant, ముక్కుతాడుతీసిన. 'వసుధేశముక్కుడుస్సిన పసరముక్రియ.' A. vi. 53. ముక్కుబంటి యైనదనుక satiating his nostrils with fragrance to the full. P. iii. 224. చిలుకముక్కులు and జీనువముక్కులు two sorts of grain. రెండుముక్కులపిట్ట (the double beaked bird) also called మూడు ముక్కలపిక్క and ఎబ్బెరపిక్క the Hornbill, or Toucan. Jerdon. No. 198. 'ముండగోష్ఠికి ముక్కు మొగమేడతనకు.' HD. ii. 1059. ముక్కు మొగము ఎగనట్టు మాట్లాడినాడు he talked as if I was a perfect stranger to him. ముక్కుపట్టనిముత్తెము a pearl not suited to the nose, i.e., a round man in a square hole. ముక్కుకమ్మిక a certain useless forest tree. ముక్కు mukku. v. n. To moan, groan. To mould or turn musty. To spoil or become half rotten. To strain or press, (as in pain.) ముక్క mukka. (Root in A of ముక్కు to be musty or mouldy, &c.) ముక్కపురుగులు weevils in spoilt grain, తవుటిపురుగులు. ముక్కకంపు a frowzy smell. తర్వాత తొండూరిగ్రామము ముక్క ఉరికినందున ఆ నెత్తము విరిచిరి a disease has appeared which is peculiar to that place. ముత్యాలు ముక్కిపోయినవి the pearls were spoiled. ముక్కుగోళ్లు, ముకుగోళ్లు, ముకుగ్రోళ్లు, ముక్కు జెరములు, ముక్కుచెరములు or ముక్కురంధ్రములు mukkugōḷḷu. n. plu. The nostrils. నాసాపుటములు. ముక్కుత్రాడు or ముకుత్రాడు a nose-rope used for curbing oxen. ముక్కుదొమ్మ or ముకుదొమ్మ mukku-domma. n. A sort of fish. H. iv. 225. ముక్కద్దము mukk-addamu. n. A pair of spectacles, సులోచనము, కంటిఅద్ధము. ముక్కమ్మి or ముక్కుకమ్మి muk-kammi. (ముక్కు + కమ్మి.) or ముక్కర mukka-ra. (ముక్కు + రాయి.) n. A nose ring. నాసాభరణము. ముక్కరమాను mukkara-mānu. n. The frame in which the roller (పుల్లిరుసు) of a కపిల well rolls. ముక్కరము muk-ka-ramu. (ముక్కు + కారెము.) n. A nostril, నాసికారంధ్రము. ముక్కిడి mukkiḍi (ముక్కు + ఇడి) adj. Noseless. ముక్కులేని. ముక్కిడిరోగము caries of the bones of the nose. 'ముక్కిడి తొత్తుకు ముత్తెంపునత్తేల.' రామలింగశతకము. ముక్కిడి or కొండముక్కిడి. n. A certain large tree, Schrebera swietenoides. Rox. i. 109. ముక్కుదూలము or ముకుదూలము mukku-dūlam. n. The bridge or division of the nose. ముక్కునడిమియెముక. ముక్కుపురిడి or ముక్కుపూరేడుపిట్ట mukku-puriḍi. n. The common snipe. (Jerdon.) ఒకపక్షి. ముక్కుపొడి mukku-poḍi. n. Snuff. నస్యము, పొడుము. ముక్కుపోగు mukku-pōgu. n. A nose ring, ముక్కుమ్మి, నత్తు, ముక్కుబంతి or ముకుబంతి mukku-banti. n. A disease that attacks the nose of a cow through cold. ముక్కుముంగర mukku-mungara. n. A certain useless forest tree. ముక్కులు mukkulu. n. Rice flour. మిక్కిలి చిన్ననూకలు. A kind of cake.

(p. 1027) mējōḍu mējōḍu. [H.] n. Stockings.

(p. 1045) mōḍucu or మోడ్చు mōḍuṭsu. [Tel. another form of మొగుడుచు.] v. a. To close (as the eyes or a flower,) fold (the hands.) మాసికొను, జోడించు. మోడ్చినకన్నుల్, half closed eyes. 'చేతులు మోడ్చిన భక్తితో.' Vish. ii.76. మోడుపు or మోడ్పు mōḍupu. n. The act of folding or closing, as of a flower or of the hands, మొగుడుట.

(p. 1122) vajramu vajramu. [Skt.] n. A diamond, రవ, నవరత్నములలో నొకరత్నము. Adamant: a thunder-bolt; the weapon of Indra. వజ్రాయుధము. వజ్రశుంఠుడు a block head. వజ్రకీటము vajra-kīṭamu. n. A worm that bores through hard stone. వజ్రదండము or వజ్రదండపురుగు vajra-danḍamu. n. An insect engendered in an ulcer. వ్రణములోపుట్టే పురుగు. వజ్రదేహము an adamantine frame, a strong constitution, a constitution of flint. వజ్రదేహి vajra-dēhi. n. A man of iron constitution. వజ్రవిర్ఘోషము vajra-nirghōshamu. n. A clap of thunder. పిడుగుచప్పుడు, ఉరుము. వజ్రపుష్పము vajra-pushpamu. n. The blossom of the sesamum. నువ్వుపువ్వు. వజ్రవల్లి vajra-valli. n. The plant termed Cissus quaḍrangularis. నల్లేరు. వజ్రాంగి or వజ్రాంగిజోడు vajr-āngi. n. Admantine armour, వజ్రమయకవచము. వజ్రి vajri. n. One who has or carries a thunder-bolt. వజ్రాయుధముగలవాడు. An epithet of (Indra) as armed with the thunderbolt. ఇంద్రుడు.

(p. 1140) valgat valgat. [Skt.] adj. Moving. కదలుచున్న. వల్గనము valganamu. n. Galloping, prancing, curvetting. అశ్వగమనభేదము. 'దేహహయంబునెక్కి రేవంతుని రీతిజోడనలువల్గన ముల్ రనగాల్ చెలంగ.' T. v. 75. టీ వల్గనముల్, కులుకుటలు. వల్గించు valginṭsu. v. n. To gallop, to curvet, to bound. (గుర్రము) పరుగెత్తు. 'వదన ద్వారమువిచ్చి బిట్టుగరవన్ వల్గింపగాలీలతో.' Vish. vii. 375. వల్గితము valgitamu. n. A horse's gallop. అశ్వగతిభేదము. ఒకవైపుగానడవడము. వల్గువు valguvu. adj. Handsome, beautiful, delicate, tender. సుందరమైన, మృదువైన. n. An eyelash, కనురెప్పమిదివెండ్రుక.

(p. 1169) vizjōḍu , వి౛్జోడుగానుండే or వి౛్జోడైన viḍz-dzōḍu. [Tel. వీడు+౛ోడు.] adj. Odd, not even, not a pair, discordant. ౛తకాకుండాఉండే. ౛ోడుకాని, సరికాని. 'సీ శ్రుతులువి౛్జోడైనచోదంత్రి బిగిసిరాబీడించి కిటకిటబిరడద్రిప్పు.' Vaijayanti. i. 86. వి౛్జోడుపడు viḍzdzōḍu-paḍu. v. n. To become discordant, to differ, భేదపడు.

(p. 1200) vīḍu vīḍu. [Tel.] v. n. To be separated, loosened or unfastened, విడిపోవు, విడిచిపెట్టు, వదలు. To become plain or evident, విశదమగు. To be fulfilled, కొనసాగు. To increase, prosper, వర్ధిల్లు. v. a. To cause to be separated, వీడజేయు. 'దేవకీసుతుకోర్కితీగలువీడంగ వెలదికిమైదీగెవీడదొడగె.' BX. వీడజేయు vīḍa-jēyu. v. a. To do away, to cause to be separated. నివృత్తిజేయు. వీడదీయు vīḍa-dīyu. v. a. To take off, to separate. తీసివేయు, చీలదీయు. వీడదొక్కు vīḍa-dokku. v. a. To apportion, assign. పాలుపంచు. వీడుకొను or వీడ్కొను. vīḍu-konu. v. a. To quit, leave, abandon. To take leave or permission, విడుచు, విడిచిపెట్టు, వదలు, పోయివచ్చెదనని చెప్పుకొని వదలు, సెలవుపుచ్చుకొను. 'పామడు పుత్రుల దీవించి పునర్ధర్శన మయ్యెదమనచు వీడ్కొనినిజనివాసంబులకుంజనిరి.' M. IV. i. 54. 'అరణము గనిచ్చి సుఖముండుడనుచు దక్షుడబ్జువీడ్కొని భార్యతోనరిగెనపుడు.' T. iv. 195. వీడుకొలుపు or వీడ్కొలుపు vīḍu-kolupu. v. a. To send away, dismiss, పంపించు. సగనంపు. 'బ్రాహ్మణద్వేషంబులేక బ్రతుకుండని వీడ్కొలిపినంబోయి.' P. iii. 254. వీడుకోలు or వీడ్కోలు vīḍu-kōlu. n. Permission to go. పోవననుజ్ఞ. The act of leaving or quitting, విడుపు. Permission, leave. అనుజ్ఞ, సెలవు. Death, చావు. వీడుచు vīḍuṭsu. v. a. To cause to be separated, వీడజేయు. To let go, give up, విడిచిపెట్టు. వీడు౛ోడాడు vīḍu-dzōd-āḍu. v. n. To undergo a change, to be changed. మారుపాటునొందు. To resemble, సరిపోలు. వీడు౛ోడు Same as విజ్జోడు. (q. v.) విడుపడు, వీడ్పడు, వీడువడు or వీడ్వడు viḍu-paḍu. v. n. To be changed, మారుపడు. To differ, భేదపడు. To totter, as feet, తడబడు. వీడుపాటు or వీడ్పాటు vīḍu-pāṭu. n. Change, మారుపాటు. Difference, వ్యత్యాసము. A decision, settlement. ఏర్పాటు. 'కల్లయున్ నియమువీడ్పాటొందగా.' KP. iii. 269.

(p. 1217) vē vē. [Tel.] pron. Same as వేయి. (q. v.) adj. Thousand, సహస్రము. Many, అనేకము. వేమారులు many times. adv. Quickly , speedily, శీఘ్రముగా. 'దేవాన్వితంబైన హర్మ్యంబువేసొచ్చి.' G. ii. 80. 'రథమువేకొని పొమ్ము.' DRAyo. 127. 'వినినపఠించిన వేవిధముల.' M. XV. ii. 143. వేగంటి or వేగన్నులసామి vē-ganṭi. n. Lit. the thousand-eyed; a name of Indra. ఇంద్రుడు. 'దీనిగనుగొన్న వేగంటి దేవరకును, వెచ్చనిట్టూర్పు పుక్కిట వెడలకున్నె.' R. vii. 112. వేచుంగులపాగ vē-ṭsungula-pāga. (వేచుంగులు+పాగ.) n. The serpent called శేషుడు. Lit. one who has a thousand-folded turban. వేవెలుగు or వేవెలుంగలదొర vē-velugu. n. The sun, సూర్యుడు. 'వేవెలుంగుల దొరజోడు వేవెలుంగు.' A. i. 22.

(p. 1272) saṅgaḍamu sangaḍamu. [from Skt. సంగతమ్.] n. Dumb-bells, సాముచేయువారు తిప్పేలోడు. Help, assistance, aid, సహాయము. Friendship, ౛త, స్నేహము. Meeting, చేరిక. Nearness, సమీపము. A retinue, పరిచారము. Service, సేవ. An army, సేన. 'అనవుడు వాడునగుచు నీవిక్రమంబునకు నా వెరపు సంగడంబుగాదె.' M. VII. iv. 59. 'ఉ అంచెలుగట్టి కాలి తొడుసైచనననీవుగదమ్మప్రోదిరా, యంచలివేటి సంగడములయ్యెను.' Swa. v. 72. Trouble, annoyance, ౛ం౛ాటము, సంకటము. సంగడమువాడు sangaḍamu-vāḍu. n. A friend or companion. చెలికాడు, నేస్తకాడు. సంగడి sangaḍi. n. A couple, pair, ౛ంట ౛త, ౛ోడు. Friendship, స్నేహము. A friend, a fellow, a playmate, నేస్తకాడు. A raft or boat made of two canoes fastened side by side. రెండుతాటి. బొండులు జతగాకట్టినతెప్ప. Nearness, సమీపము. A side, ప్రక్క. The back, వెనుక. A crowd, సమూహము. Manner, విధము. 'వ సింగంబులసంగడినొరపగు వీరభటులును.' ఉ. హరి. iv. సంగడి బావులు two wells side by side, జోడుబావులు. సంగడికత్తె sangaḍi-katte. n. A female friend or companion. చెలికత్తె. సంగడికాడు or సంగడీడు sangaḍi-kādu. n. A compeer, fellow, companion, friend, స్నేహితుడు, సంగమడుగు sanga-maḍugu. (సంగడి+మడుగు.) n. A lake or pool near a village, ఊరిసమీపమందు ఎవరు తవ్వరకయే ఎన్నటికిన్ని నీళ్లు ఉండే మడుగు.

(p. 485) zōḍu ḍzōḍu. [Tel.] n. A pair, or couple, a pair of shoes or sandals. Junction, conjunction. ౛ోడుకోడె a match, an equal; a companion. సముడు, కూడా ఉండేవాడు. పల్లికి౛ోలళ్లు a pair of palanquins. వాడు నాకు ఈడా ౛ోడా is he my equal? ౛ోడు కూర్చు ḍzōḍu-kūrṭsu. v. a. To embrace or join. ౛ోడుతవేల ḍzōḍu-tapēla. n. A metal cup or mug. ౛ోడువేల్పులరిక్క the double star called విశాఖ. ౛ోడన ḍzōḍana. [H. from jorna to join.] n. A couple: a lined vest. Bounding, a curvetting pace, as of a horse, springing, with all four legs off the ground: చౌకళించుట. ముక్కుజోడన a double nose, ౛మిలిముక్కు. A. v. 122. ౛ోడా or ౛ోడీ ḍzōḍā. [H.] n. A pair. ౛త. ౛ోడగించు ḍzōḍa-g-inṭsu. v. t. To make a horse go at a curvetting pace. జోడన నడతో నడిపించు. ౛ోడించు ḍzōḍinṭsu. v. t. To join, couple, unite, combine, plot, plan, compose, lay together, contrive or scheme. ౛తచేయు, చేర్చు. ౛ోడింపు joining చేర్చుట.