(p. 1398) uttamatvamu ut-tamu-tvamu. [Skt.] n. Excellence.

(p. 306) kṛtamu kṛitamu. [Skt.] n. An act, a thing done. చేయబడ్డది. దైవకృతము an act of God. కృతము or కృతయుగము kṛitamu. n. The golden age, the first of the four ages of the world. supposed to consist of 1,728,000 years. కృతము kṛitamu. adj., Done , made, accomplished. కృతకృత్యుడు he who has attained his desire. ఇష్టార్థసిద్ధి గలవాడు. కృతాంజలి he who assumes with folded hands a reverential posture before his superiors. అంజలిబంధముకలవాడు. కృతాకృత done and not done. కృతస్నానయై having bathed. కృతమతి a prepared mind or set heart. adv. [Used in Vizag. for ప్రకృతము.] At present, just now. కృతికము kṛitakamu. adj. Artificial, made. మనుష్యులచేత చేయబడినది. Unreal. కృతకాద్రి or కృతకశైలము an artificial hillock. కృతక కళేబరము a thing made to represent a corpse. కృతఘ్నము kṛitaghnamu. [from ఘ్న to kill, destroy.] adj. Ungrateful. కృతఘ్నత kṛita-ghnata. n. Ingratitude. కృతఘ్నుడు an ungrateful man చేసినమేలు మరచినవాడు. కృతజ్ఞుడు kṛitagnyuḍu [from జ్ఞ to know, to recognise.] n. A grateful person. చేసిన మేలు తలచువాడు. కృతజ్ఞత kṛitagnyata. n. Gratitude. కృతపడు kṛita-paḍu. n. To be done or made. గతించు. 'దేవావినుమువగ చినంగృత పడిన కార్యంబులు క్రమ్మరంబొడమునే, డెందంబుగుందు నింతియకాక.' M. VIII. i. 232. To be separated విడబడు. కృతహస్తుడు kṛita-hastuḍu n. An unerring marksman గురితప్పకవేయువాడు. A skilful man నేర్పరి. కృతాంతుడు kṛitāntuḍu. n. He who brings to an end. An epithet of Yama. కృతార్థత kṛitārthata. n. Success. కోరిక యీడేరడము. కృతార్థుడు kṛitārthuḍu. n. A gainer, one who is successful. కోరిక యీడేరినవాడు, ధన్యుడు.

(p. 551) teliyu teliyu. [Tel. from తెలి lit. to become white or plain.] v. n. To appear, come to light. To be known, perceived, seen, felt. To be discovered, or found. విదితమగు, విశదమగు. To wake up మేలుకొను. To become plain or be favoured ప్రసన్నతనొందు. v. a. To know, to perceive. ఎరుగు. 'సర్వమున్ దెలిపితినంచు గర్వితమతిన్ విహరించితి.' భ. i. శతకము. వానికి ఒళ్లు తెలియలేదు he has lost his senses. ఒళ్లు తెలియకుండాపడినది she lay senseless. కన్నులు తెలియనివాడు a blind man. చీకటిలో పిల్లికి కన్నులు తెలియును. a cat can see in the dark. నీకు తెలిసినదా do you see, understand, or know it? తెలిసితెలియక చేసినాడు he did it unwittingly, unintentionally. మతితెలిసిఉండి being conscious, recollecting himsellf. నాకు బుద్ధితెలిసిననాటినుంచి ever since I grew up. ఈ సంగతి నీకు తెలిసియుండనీ I call upon you to be a witness of this, I wish you to observe this. తెలిసినవాడు one who knows, a man of understanding. నిద్ర తెలిసినప్పుడు when he awoke from sleep. తెలియజేయు or తెలియజెప్పు teliya-jēyu. v. a. To make known, to tell, explain, advise, inform. తెలివి telivi. n. Understanding: perception, consciousness, తెలియడము. Wisdom, వివేకము. Brightness, ప్రకాశము, కాంతి, వికాసము Clearness, (ప్రకాశము) కాంతి. Whiteness తెలుపు. 'దిఙ్ముఖంబులవింత తెలివిచేరె.' స్వా. iii. తెలివినొందగా on coming to oneself, on recovering one's senses. తెలివితోచెప్పు to tell discreetly. తెలివికత్తె telivi-katte. n. A wise woman, వివేకముకలది ప్రాజ్ఞ. తెలివికాడు telivi-kāḍu. n. A man of sense. వివేకము కలవాడు, ప్రాజ్ఞుడు. తెలివిడి teliv-iḍi. n. Understanding. The act of making known, తెలియజేయుట. An illustration దృష్టాంతము. See తెలుపు. తెలిగొను teli-gonu. v. t. To know, to find out. తెలిసికొను. To extort an oath. ప్రయాణముచేయించు. తెలుసుకొను or తెలిసికొను telusu-konu. v. a. To learn, find out, ascertain, understand, know, observe, take notice.

(p. 700) paḍava paḍava. [Tel.] n. A boat. దోసె, War, combat, fighting, యుద్ధము. Imminent danger, peril, a fatal accident, ప్రళయము. ఈ పడవ గడిస్తే if I can only get over this hobble or scrape. 'అరదంబు నందుండి తన తనయుండైన భగదత్తుండు ముందు నడువ పడవకైవచ్చెనంత.' Satyabhāma. iv. 134. పడవరము or పడవలము paḍava-ramu. (పడలు+వలము.) n. The vanguard of an army, సేనాముఖము. 'గొల్లవల్లభుకపుడు కట్టంబు మిక్కిలి కానుకలిచ్చి, పడవలంబులదూల పలుమారు నేసి.' Pal. 80. పడువరు to proceed or go before, ముందునడుచు. పడవాగె or పడివాగె paḍa-vāge. adj. Prepared. Bridled. కళ్లెము పెట్టి స్థిరపరచిన. 'ఇనుడప్పు డజుడౌట మునుమున్ను పడవాగెగొని వచ్చు రాయంచకొదమయనగ.' Swa. iii. 74. టీ కళ్లెముపెట్టి స్థిరపరచి తేబడినటువంటి, అనగా ముస్తీబైవచ్చినటువంటి. పడవాలు, పడవాలుడు or పడాలు paḍavālu. n. A commander of an army. సేనాధిపతి, దళవాయి. 'కనపపులు వేల్పుపడవాలుగన్నచోటు.' Swa. ii. 9. టీ ': వేల్పుపడవాలు, దేవతలకు సేనాధిపతి. 'ధనంజయుండు తమతోడంజనుదేరదగు పరివారంబు సమకట్టం బడవాళ్లంబనిచె.' M. XIV. iii. 4. పడసాల paḍa-sāla. (పడలు+సాల.) n. A hall, a portico. కూటము, కూటాము. 'పడసాల ముంగిలి పందిలి పసిగాడి.' Suca. iii. 469.

(p. 737) pātramu pātramu. [Skt.] adj. Worthy, fit, adequate. యోగ్యము. పాత్రత pātrata. n. Fitness, worthiness. పాత్రుడు pātruḍu. n. One who is worthy, deserving or fit. అర్హుడు. యోగ్యుడు. ఆయనదయకు పాత్రుడనైతిని I was found worthy of enjoying his favour. వారు దండనకు పాత్రులైరి they were guilty, they were deserving of punishment. A king's counsellor or minister. మంత్రి. 'కోటలో గజపతివారు తమతట్టునుండిన పాత్రసామంతులను కొందరు మన్నెపువారినిని ఠాణా ఉంచినారు.' పాత్రసామంతులు means principal servants. A title assumed by the members of a particular caste of Sudras in Ganjam and Orissa, as భోగన్నహేత్రుడు, వీరన్న పాత్రు డు, &c.

(p. 749) pāśupatamu pāṣu-patamu. [Skt. from పశుపతి.] adj. Appertaining to Siva. పాశుపతమతము pāṣupata-matamu. n. A name of the Vira Saiva creed. పాశుపతము or పాశుపతాస్త్రము pāṣu-patamu. n. A sort of arrow. శైనాస్త్రము.

(p. 875) bāgu bāgu. [Tel.] n. Good, well being, a good state, or condition; health. క్షేమము, సుఖము. Beauty, charm, attraction. అందము Benefit, use, advantage. Manner, విధము. adj. Good, safe, sound, correct. క్షేమముగల. Beautiful, అందముగల. అట్లాచేస్తే యేమిబాగు what is the use of doing so? మహాబాగు very well, yes. బాగరి bāgari. (బాగు+అరి.) n. A beautiful or handsome woman or man. అందగాడు, అందగత్తె. 'తెల్లనితమ్మియందునెలదేటివలెన్ దగునొక్కబాగరిన్ నల్లనివాని.' R. iii. 44. బాగా or బాగుగా bāgā. adv. Well, properly, duly, satisfactorily, in good health. బాగానే ఉన్నది it is all right or safe. ఈ బట్ట బాగా ఉండలేదు this cloth is not good. వానికి బాగా ఉన్నది he is well. వానితలిదండ్రు లు బాగానే ఉన్నారు his parents are alive and well. వెన్నెల బాగా ఉండెను the moonshine was bright. చిన్నది బాగా ఉన్నది the girl is pretty. బాగుచేయు bāgu-chēyu. v. a. To do good to, to ameliorate. To mend, trim, repair. To cure. To clean. To set right, rectify, make fit, చక్కబరచు. బాగుదార bāgu-dāra. n. A small knife, చిన్నకత్తి. బాగుపడు bagu-padu. v. n. To be benefited, to thrive, to prosper. To recover health. To be reformed. బాగులోకివచ్చు to prosper or thrive. బాగులోకి తెచ్చు to benefit, ameliorate, rectify. బాగులాడి bāgu-lāḍi. n. A beau, అందగత్తె. బాగులు bagulu. n. Gestures, acts. వెర్రిబాగులు foolish gestures. వెర్రిబాగులవాడు or వెర్రిబాగులమారి one who acts as a mad man. 'బాలెవుం బాగులుమాయగన్గొనగపట్టుక వచ్చితిమయ్య.' Satya. iv. 9. బాగాలు (బాగు+ఆలు) the lovely wife. 'గురుని బాగాలు తమతోటగోడ దాటి.' T. iv. 145.

(p. 1024) meravaḍi or మెరవణి mera-vaḍi. [Tel.] n. Courage, ability, energy, Increase, greatness, excess. Pride. ధైర్యము, శక్తి, ఉద్రేకము, ఆధిక్యము, అతిశయము, గౌరవము. A procession, ఉరేగింపు. Skill, నేర్పు. Respect, గౌరవము. adj. Bright, ప్రకాశముగల. మెరవడియొనర్చు to show respect. 'తమతమడేగల మెరవడిక్రమమున నేర్పడగజూచి, ప్రభువులుమెచ్చన్ గుమిపిట్టల పైవైచిరి ప్రమదంబున రాజసుతులు పంతములలరన్.' Surya Tanaya. iv. 144. డేగలమెరవడి, శ్యేనములధైర్యము, శక్తి.

(p. 1150) vāḍu vāḍu. [Tel. cf. Tam. అవన్. The Drav. base of the word is అ or ఆ = that. The primitive form is ఆడు he cf. అది. The sound of వ (V) is added to facilitate the pronounciation.] pron. in the third person masculine singular. He, that man, ఆ పురుషుడు. Gen. వాడి or వాని his. Dative వాడికి or వానికి to him. plu. వారు. వాండ్లు, వారలు or వాండ్రు they. వారు తమతమ యిండ్లకుపోయినారు they all went to their respective houses. వాడికివాడే he himself. వారికివారే they themselves. It is added to the genitive of a noun. ఇంటివాడు the owner of the house, the house owner. గుర్రపువాడు a horsekeeper. రావిపాటివారు the people of the Ravipāṭi family. తప్పెటవాడు he of the drum, the drummer. అక్కడివారు the people of that place. వాడు నావాడు he is a man of mine, i.e., he is my kinsman, my relation. అతనివారు his relations, his friends, his people. It is also added to verbal participles. పోయేవాడు the man who goes. పాడేవాడు he who sings, the singer. ఆడేవారు those who play, the players. వెళ్లేవాడా O passer by! Added to adjectives, it forms the corresponding nouns. మంచివాడు a good man. చెడ్డవాడు a bad man. ముసలివాడు an old man. చిన్నవాడు a boy. పెద్దవారు old folks. చిన్నవారు young folks.

(p. 1174) vidūramu vi-dūramu. [Skt.] adj. Very far or remote. నిండాదూరమైన. వివేకవిదూరుడు he who is wholly devoid of wisdom. 'తమతమ్ముల వివేకవిదూరుల.' M. I. i. 129.

(p. 1206) veccamu veṭsṭsamu. [from Skt. విసర్జనం.] n. Expenditure, expense. వ్యయము. Purchasing petty articles for household use on credit. ఇంటికి వాడుకొనుటకు కావలసిన చిల్లరవస్తువుల అప్పు. 'సరసుడనైతే అంగడి వెచ్చములాడకు వెంగలితోజెలిమివలవదువినరా.' Sumati. 105. ఆసువెచ్చము the tax on every ' shuttle. 'పిసినివానియింట పీనుగు వెడలిన కట్టుకోలడు నుకాసులిచ్చి వెచ్చమాయెననుచచు వెక్కివెక్కేడ్చురా.' Vēma. i. 34. వెచ్చకాడు veṭsa-kāḍu. n. A spendthrift. మిక్కిలికర్చు చేయువాడు. A gallant or paramour, విటుడు. వెచ్చపెట్టు or వెచ్చించు veṭsṭsa-peṭṭu. v. a. To spend, to lay out. వ్యయముచేయు. 'కట్టకకుడువక పరులకుబెట్టక తమతండ్రిగూడపెట్టినసిరి దాగట్టి యుగుడిచియునొరులకు బెట్టియదనయిచ్చ వెచ్చపెట్టదలంచెన్.' Zacca. ii. 'దాతననుచుసకలధనమపాత్రులకును వెచ్చపెట్టుటదియెవెర్రితనము.' Kuchelo. iii. 140. వెచ్చపోవు, వెచ్చపడు or వెచ్చమగు veṭsṭsa-pōvu. v. n. To be spent. వ్యయమగు.

(p. 1229) vaibhavamu vaibhavamu. [Skt. from విభవము.] n. Wealth, riches, grandeur, splendour, విభవము, ఐశ్వర్యము, మహిమ. 'ఆవాఙ్మ నోతీతమతర్క్యవైభవంబు.' Lalito. viii. 27. వైభవుడు vaibhavuḍu. n. One who is flourishing or blooming. విభవము గలవాడు. 'నవయౌవనవైభవుండు.' Vish. ii. 87.

(p. 1295) sannamu sannamu. [Tel.] adj. Thin, lean, slender, small. పలుచని, కృశమైన. సన్నము, సన్నన or సన్నదనము n. Thinness, leanness. Fineness, smallness.మాక్ష్మత్వము. తమత్వము, పలుచన, కార్శ్యము. సన్న or సన్నని sanna. adj. Thin, lean, fine, small, little, narrow, slight, gentle, soft (not loud.) పలుచని, కురుచైన. సన్నగాలి a slight breeze, మందమారుతము. సన్నబట్ట a thin cloth. సన్నబియ్యము fine rice. సన్నకొండ a little hill. సన్నకర్ర a slender stick. సన్నదోవ a narrow passage. సన్నచేపలు small fishes. 'అది సన్నమాలువడుకుచున్నది she is spinning a thin thread, i.e., she is pining away. Yayati. v. 52. సన్నయార్పులు gentle sighs. 'సన్నరవళపాటలు.' Swa. vi. 38. టీ సన్నపురక్తి గులికే పాటలు, సన్నపురుగు a small insect. సన్నగాడు sanna-gāḍu. n. A lean fellow, a little fellow. అల్పుడు. An ant, చీమ. (ఆచ్చ. బాల. కాం.) సన్నగాళె sanna-gāḷe. (సన్నము+కాళె.) n. A musical instrument. వాద్యవిశేషము, తిరుచిన్నము. A. iv. 38. సన్నగించు, సన్నగిల్లు, సన్నగిలు or సన్నవారు sanna-ginṭsu. v. n. To become lean or thin, to pine away, become emaciated,సన్మగు, కృశించు. సన్నపాకులగన్నేరు sannap-ākula-gannēru. n. A species of oleander, శతకుమతము, ఇలసభేదము. సన్నపాటి or సన్నపు sanna-pāṭi. adj. Thin, lean. సన్నని, పలుచని, సన్నపాటివాడు a lean man. సన్నపాటికర్ర a slender stick. సన్నపిల్లి sanna-pilli. n. A spider. సాలెపురుగు. సన్నపువాడు sannapu-vāḍu. n. A poor, weak, low or base man. అల్పుడు. సన్నమండిగలు sanna-manḍigalu. n. A kind of rice. వడ్లోభేదము. H. iv. 155. సన్నరాస్టము or సన్నరాష్టకము sanna-rāsṭamu. n. A medicinal root. Alpinia galanga minor. కులాంజనము.

(p. 1304) sammatamu sam-matamu. [Skt.] adj. Assented to, agreed to, concurred in, approved of, liked, agreeable, సమ్మతియైన, అంగీకృతము. శాస్త్రసమ్మతమైనపని a legal act. అతనికి సమ్మతము కానిది that which is not agreeable to him. సమ్మతముగా sam-matamu-gā. adv. Willingly, agreeably, according to. మనః పూర్వకముగా, ప్రకారముగా, శాస్త్రసమ్మతముగా according to rule. తమతీర్పు దైవసమ్మతముగా నుండవలసినది you should give such a decision as may be right in the sight of God. సమ్మతి sam-mati. n. Consent approbation, assent. అంగీకారము, ఇచ్ఛ, ఇష్టము, అనుజ్ఞ. సమ్మతివచనము a text adduced in proof. శేషయ్య సమ్మతిని కొమారుడు రంగయ్య వ్రాలు signed by me, Rangaya, on behalf of my father Seshaya. సమ్మతించు, సమ్మతిలు or సమ్మతిల్లు sam-mat-inṭsu. v. n. To consent or agree. ఒప్పు, అంగీకరించు, సమ్మతుడు sam-matuḍu. n. One who assented to or agreed to; one who is approved of, అంగీకృతుడు, ఒప్పుకోబడ్డవాడు. సర్వజనసమ్మతుడు he whom all approve.

(p. 1314) savara savara. [Tel.] adj. Beautiful, fine. చక్కనైన. Level, smooth, చదునైన, నునుపైన. సవరచేయు savara-chēyu. v. a. To smoothe, to set right, చక్కచేయు. To level, చదునుచేయు. సవరణ, సవరణము, సవరన or సవరనము savaraṇa. n. Beauty, elegance, neatness. అందము, సౌమ్యము. Correction, setting right, చక్కపెట్టుట. Adornment, వాహనాద్య లంకరణము. 'హొదయలుచక్కదనంబు నొసపరినెరఠీవి సవరణ చెలువంబు సరసరీతి.' H. v. 101. Articles or implements for any ceremony or business. సామగ్రి, సరం౛ాము, పరికరము. 'తమతమ చతురంగ బలంబులకు సవరణంబులు సంఘటింపందొడంగిన.' M. IX. i. 109. సవరణ, సవరన, సవరని, సవరైన or సవరణైన savaraṇa. adj. Elegant, neat, graceful. అందమైన. 'ఈ సవరణయైన మాటలు ప్రసంగము చేసిరిమౌనికోటితోన్.' Vish. v. 352. సవరణించు or సవరణచేయు savaraṇ-inṭsu. v. a. To adorn. అలంకరించు. To correct, put in order, చక్కపెట్టు. సవరదనము savara-danamu. n. Beauty, elegance, neatness. అమదము, సొగసు. 'సవరదనంబు లక్షవరాలుచేయు.' Sar D. 122. సవరణముగా or సవరణగా savaraṇamu-gā. adv. In good order, in trim. క్రమముగా. చక్కగా, సవరించు, సవరుచు or సవర్చు savarinṭsu. v. a. To adorn, అలంకరించు. To adjust, trim, set right, prepare, కూర్చి. చక్కబరుచు. To rectify, correct, దిద్దు, చక్కపెట్టు, కుదుర్చు, బాగుచేయు. To do, accomplish, చేయు. To bear, carry, తాల్చు. 'బహుసాధనంబులు సవరించుకొని మహాటవిజరించు.' M. XII. iii. 291. 'కొప్పుసవరించు.' S. iii. 320. సవరింత savarinta. n. Trimming as hair or clothes, setting right, arranging. సవరిల్లు savarillu. v. n. To be fine, beautiful, or in good order, అందమగు. సవరు savaru. n. Beauty, grace, elegance. అందము, సొగసు. 'సవరైసరతనాలబవిరి కమ్మలనిత్తునవినీకు మనసురావంటివేని.' H. ii. 42. సవరుపరుచు savaru-paruṭsu. v. a. To trim, adjust, set right. దిద్దు.