(p. 996) mugiyu mugiyu. [Tel.] v. n. To come to an end, close, be finished. సమాప్తమగు. ముగించు muginṭsu. v. a. To end, close, terminate, finish, conclude. సమాప్తముచేయు. ముగింపు or ముగియిక mugimpu. n. The end, close, conclusion. సమాప్తి.

(p. 1016) mūna mūna. [Tel.] n. The chaff of castor oil seeds, &c. the larger particles that will not pass through in straining. వస్త్రగాలి తముచేయగా రాలక నిలిచినది. రాగులు ఆముదాలు మేలురాసికాగా మిగిలినపొల్లు. మూను. v. a. To strain, as flour through a piece of cloth, వస్త్రగాలితము చేయు.

(p. 1021) meṭṭu meṭṭu. [Tel.] v. a. &n. To step, walk, tread. అడుగుపెట్టు, నడుచు, త్రొక్కు. 'మెల్ల మెల్లన మెట్టుచుదొలగి అల్లనల్లనతలుపులండకు జేరి.' BD iv. 1523. To tread on, to trample on. To kick, to thrust with the foot. To wear, as sandals. తొక్కు, కాలితోతన్ను, పాదుకలు వేసికొను. 'ఏయేతీర్థములందు గ్రుంకిడితి రేయేద్వీపముల్ మెట్టినారు.' Swa. i. 26. 'నీళ్లమునుగనేల జలధిమెట్టగనేల మొనసివేల్పులకును మ్రొక్కనేల.' Vēma. iii. 259. n. Treading, త్రొక్కుట. A step of a ladder or stair, సోపానము. A step, grade, degree, rank. A mount a hill, తిప్ప, కొండ. The total, వెరసి. A custom house, సుంకము పుచ్చుకొనుచోటు. A stop on the lute, వీణెసరకట్టు. Curds mixed with water, as పులిమెట్టు sour curds, పుల్లనిమజ్జిగ. మెట్టు a shoe, slipper. పాదరక్ష. plu. మెట్లు. sandals, పావకోళ్లు. మెట్టించు meṭṭinṭsu. v. n. To lead to make one walk, to cause to be trampled. To suggest, to stir the mind. నడిపించు, తొక్కించు. To kill, చంపు. 'మింటన్ మ్రోసినమ్రోత తాలిమిని లో మెట్టింపమున్నీపునా యింటన్ బుట్టెదవంచుకంసుడుతొడిన్ హింసించె నీయన్నలన్.' B. X. 102. మెట్టిక meṭṭika. n. A step , మెట్టు, సోపానము. See also మెటిక. మెట్టిమల్లాడు meṭṭi-mall-āḍu. v. a. To trample down or all over, to ruin, హతముచేయు, ధ్వంసముచేయు. 'కర్మంబుల కట్టడలకులోనుగాక మాయలనుమెట్టి మల్లాడి నిర్మలలింగసేవ నెట్టిభక్తిఘటించు.' L. xvi. 229. మెట్టుకు meṭṭu-ku. adv. On the whole, altogether. In fact, in all, at the most, at least, at any rate. In short, at the best or worst, once for all, finally, at last, in the end, after all, withal, yet still. తుదకు. మెట్టుకుపోయినాడు of course he is gone. మెట్టిల్లు (మెట్టిన + ఇల్లు) the mother-in-law's house, ఆడుదాని అత్తగారిల్లు. మెట్టుబ్రాలు sacred rice, తలబ్రాలు.

(p. 1038) mottamu mottamu. [Tel.] n. The total, whole; a flock, multitude, heap, or collection. సమూహము, గుంపు. శూరులమొత్తము a multitude of heroes. కోతిమొత్తము a herd of monkeys. వింటిమొత్తము a heap of bows. మంటమొత్తము a mass of flames. 'మంచుమొత్తములోన మార్తాండుడున్నట్టు.' Kālahas. §. 22. మంచుమొత్తములోన, in a mass of clouds, మేఘచయమందు. 'మెరుపుమొత్తంబులు మీరెనుత్తరమున.' Zacca. iv. 26. మొత్తముగా చెప్పినాడు he spoke in general. మొత్తపు వ్యయము the total expenditure. మొత్తపుమాట a generic word. మొత్తముచేయు to make a total. మొత్తములై in mobs. 'పులులు మొత్తంబులై పొదరిండ్లలో దూరు.' B. VIII. adj. Thick, తరుచైన. మొత్తపుదీప్తులు big lights.

(p. 1145) vastramu vastramu. [Skt.] n. A cloth, clothes, raiment, dress, చేలము, బట్ట. కట్టువస్త్రముతో నన్ను తెచ్చినారు they brought me in my shirt, they brought me just as I was అన్నవస్త్రములు food and raiment. వస్త్రగాలి తముచేయు to strain a powder through a dry cloth.

(p. 1166) vighātamu vi-ghātamu. [Skt.] n. A hindrance, obstacle, impediment, difficulty, stumbling-block. అడ్డంకి, ప్రతిబంధకము. Evil harm, damage, చెరుపు. A great blow, పెద్ద దెబ్బ. విఘాతించు or విఘాతముచేయు vighātinṭsu. v. a. To impede, hinder, obstruct, అడ్డంకికలుగజేయు. To spoil, injure, ruin, చెరుచు. To kill, చంపు.

(p. 1286) saṃhariñcu sam-harinṭsu. [Skt.] v. a. To kill, destroy. చంపు. సంహారము or సంహరణము sam-hāramu. n. Destruction, annihilation, killing. నాశముచేయడము, చంపడము. సంహారకుడు or సంహర్త sam-hārakuḍu. n. One who kills. చంపువాడు. సంహృతము sam-hṛitamu. adj. Destroyed, killed. హతముచేయబడ్డ. 'అఖిలజనములు సంహృతమయ్యెనిచట.' M. XVI. i. 75. సంహృతి sam-hṛiti. n. Destruction, loss. సంహారము.

(p. 1287) sakhi sakhi. [Skt.] n. A female friend. చెలియ, చెలికత్తె. సఖుడు sakhuḍu. n. A friend, fellow, companion, playmate. స్నేహితుడు. A helper, సహాయుడు. తామరససఖుడు the lover of the lily, an epithet of the sun. సఖ్యము or సఖ్యత sakhyamu. n. Friendship, intimacy, unanimity, good terms. స్నేహము, చెలిమి. సఖ్యపడు sakhyapaḍu. v. n. To be reconciled, agree, come to terms. సమాధానపడు. సఖ్యపరుచు sakhya-paraṭsu. v. a. To make friends, to reconcile. విహితముచేయు, సమాధానపరుచు. సఖ్యుడు sakhyuḍu. n. A friend. చెలికాడు. 'రాముడు సత్యసఖ్యుడు శరణ్యుడు న్యాయపరుండు.' BRK. 529.

(p. 1309) sari sari. [from Skt. సదృశః.] n. The end. అంతము. Similarity, likeness. సామ్యము, సమానము, సమము. Propriety, fitness, యుక్తము. [From Skt. సరః.] n. A garland, wreath. హారము. See also సరియ. ఆ వంశము ఇతనతో సరి that family terminates with him. సరిలేని మాణిక్యము a matchless gem. పెలసరికి at the end of the month. నెలసరికి up to that day. నీకు నాకు సరి there is an end of everything between us. సరికాని వారు those who are not equals. 'సరికాని వారితో సరసమాడెడువాని.' (Kālahas. §. 66.) he who takes liberties with such as are not his equals. సరికానిపని improper behaviour or conduct. సరికిసరి tit for tat. గోధుములు బియ్యానికి గోధుములు బియ్యానికి సరికిసరి ఇస్తారు they barter wheat for an equal quantity of rice.సరికిసరి చేసినాడు he repaid them according to what they had done. సరి. adj. Equal, like. సమము, ఈడైన. Just, right, proper, fit, correct, suitable, యుక్తమైన, తగిన, Corresponding to. Even, level, not odd, మిట్టపల్లములులేని. Ended, finished, సమాప్తము. అతనికి సరిలేడు he has no equal. రాత్రి అయినా సరే పగలు అయినా సరే be it day or be it night. ఇది సరికాదు this is not right. ఈ ఉత్సవము నేటితో సరి this feast is finished with this day. adv. Equally. సమానముగా, సరిగా. Fully, పూర్ణముగా. 'జలధి తోజలధియు సరిబోరుకరణి.' DRY. 2224. 'సరిబల్కుమని యదల్చు.' T. iii. 143. సరి (interj.) Well! Yes! very well! very good! Aha! Aha! Oh! బాగాయె; అంగీకారార్థము. సరికట్టు sari-kaṭṭu. v. n. To be equal or similar. దృష్టాంమగు. v. a. To attempt, యత్నించు. See సరిపడు below. సరికడచు sari-kaḍaṭsu. v. n. To exceed, excel. ముందుమించు, మీరు, అతిక్రమించు. సరిగా sari-gā. adv. Equally, abreast, properly, rightly, correctly, in good order, completely, fully. సమముగా, ౛తగా, ౛ోడుగా, యుక్తముగా, న్యాయముగా, క్రమముగా, సంపూర్ణముగా, ఆ రెండు పల్లకీలు సరిగా వచ్చుచుండెను the two palanquins were coming on abreast. సరిగెఅల్పులు sari-gelpulu. n. Quits (at dice or games), సమానమైన జయములు. సరిగొను sari-gonu. v. a. To resemble. సమానమగు. To kill, destroy. చంపు, రూపుమాపు. M. VII. iv. 277. సీ సరియన్న విరిపొన్న సరిగొన్నగరిమచేగంభీ రమగునాభిగాంచుదాని.' T. iv. 62. సరిచేయు ari-chēyu. v. a. To arrange or put in order, to put straight, to level or make even. To complete, end or finish. To equalize, క్రమపరచు, వంకర లేకుండా చేయు, మిట్టపల్లములు లేకుండా చేయు, ముగించు, సమానము చేయు. To ruin, నాశముచేయు, సరిచూచు sari-ṭsūṭsu. v. a. To compare, review, collate. సంప్రతించు, సరిగానుండజూచు. సరితూగు sari-tūgu. v. a. To counterbalance, to be equal in weight, to be equal. సమానమగు. సరిపడు, సరితాకు or సరికట్టు sari-paḍu. v. n. To be equal, fit, suit, agree. To be on good terms. To be complete, to be finished, expended, exhausted. సమానమగు, జతపడు, అనుకూలమగు, పొసగు, యుక్తమగు, అయిపోవు. ఆ బియ్యము సరిపడిపోయినవి the rice is all done. మీకు సరిపడితే ఉంచుకొండి keep it if you like it. మేమంటే సరిపడక not being on good terms with us. సరిపడని discontented. సరిపుచ్చు or సరిపెట్టు sari-putstsu. v. a. To equalize, సమముచేయు. To finish, end, complete, consume. ముగించు, కాజేయు, కార్యాంతముచేయు. సరిపోవు sari-pōvu. v. n. To be equal, become equal, సమానమగు. To fit, suit, agree. To be finished or terminated. To be expended, spent. To be ruined, or destroyed, అయిపోవు, వ్యయమైపోవు, నశించు. To be reconciled, సమాధానమగు. A. vi. 90. నోటికి సరిపోయినట్టు మాట్లాడినాడు he said everything that came to his tongue. అవి నీకు సరిపోతవవి these will suit you. నీవు తిట్టినదానికిని నేను కొట్టినదానికని సరిపోయినవి the blows I have given are a fair payment for your abuse. ఆ బియ్యము ఆ తపేలాకు సరిపోయినవి the rice was just enough to fill the vessel. సరిపొద్దు or సరిప్రొద్దు sari-poddu. n. Midnight, అర్థరాత్రి. P. iii. 45. సరిబిత్తరము sari-bittaramu. n. A kind of wrestling. మల్ల బంధవిశేషము. సరిబేసులు sari-bēsulu. n. A kind of game played by boys, పిల్లకాయలు ఆడే ఒక ఆట. 'గుళ్లుదాగుడుముచ్చిళ్లు గోలిపెట్టెలేలపాటలు, సరిబేసు లీలకూతలాదిగాశైశవక్రీడలాడి.' Vish. vii. 212. సరియగు sari-y-agu. v. n. To become equal, సమానమగు, to be destroyed, నశించు. సరియైన sari-y-aina. adj. Equal, like; just, right, proper, fit. Corresponding to. Level, straight; even, not odd. సమమైన, యుక్తమైన, తగిన, నూటియైన, ఈడైన, అవిషయమైన, మిట్టపల్లములు లేని. సరిలేని sari-lēni. adj. Matchless, unequalled. అసమానమైన. సరివచ్చు sari-vatstsu. v. n. To match, be alike, సమానమగు. సరిసమానము sari-samānamu. (a pleonasm.) n. Equality. సమము, తనకు సరిసమానము ఎవరులేరనుకొనుచున్నాడు he imagines that he has no equal. సరేగదా sarē-gadā. interj. Very well!

(p. 1317) sāntamu s-āntamu. [Skt.] adj. To the end, full. సాంతముగా to the end, in full. సాంతముచేయు to finish.

(p. 1333) siddhamu siddhamu. [Skt.] adj. Ready, prepared, అయితమైన. Accomplished, completed, fulfilled, ఈడేరిన. Cooked, boiled, వండబడిన. Constant, eternal, ఎడతెగని, నిత్యమైన. Real, right, true, certain, న్యాయమైన, రూఢమైన, యథార్థమైన, ప్రసిద్ధమైన. పడడమునకు సిద్ధమైయుండినందున as it was ready to fall. n. Readiness, accomplishment. Reality, truth. నిష్పన్నముగానుండడము, సన్నద్ధముగానుండడము, తాత్వికత, వాస్తవము. The twenty first of the astronomical Yogas. విష్కంభాదియిరువైయేడు యోగములలో యిరువైయొకటోది. సిద్ధపడు siddha-paḍu. v. n. To get ready, to be ready or prepared. సిద్ధపరచు siddha-paraṭsu. v. a. To make ready, prepare. తయారుచేయు, సిద్ధముచేయు. సిద్ధపరుషుడు siddha-purushuḍu. n. One who by devout abstraction and severe mortification has acquired spiritual perfection and superhuman powers. యోగబలముచేత అమానుషశక్త గలవాడు, మహాపురుషుడు. సిద్ధక్రియ siddha-kriya. n. An action done by a sage or saint. An elixir or miraculous medicine. సిద్ధపురుషుని చేత చెప్పబడ్డమహౌషధము. సిద్ధముగా siddhamu-gā. adv. In readiness, ready. Actually, verily, doubtlessly. నిజముగా, తాత్వికముగా, నిస్సందేహముగా, సన్నద్ధముగా. సిద్ధముగానున్నది it is ready. సిద్ధముగాచెప్పు to tell positively or definitely. సిద్ధాంతము siddh-āntamu. n. Demonstration. An established truth, a principle. A conclusion, result, decree, doctrine. స్థిరమైనపక్షము, స్థాపనము, నిర్ణయము. An astronomical work. నవవిధ జ్యోతిషగ్రంథము. సూర్యసిద్ధాంతము solar astronomy. సిద్ధాంతపంచాంగము an almanac. సిద్ధాంతి siddh-ānti. n. A follower of the Mimamsa philosophy. One who demonstrates or established his conclusions. A mathematician or astronomer; one who prepares an almanac. పంచాంగము గుణించువాడు. సిద్ధాంతీకరించు sinddh-āntī-kar-inṭsu. v. a. To lay down as a rule or doctrine, to establish or demonstrate. సిద్ధాంతముచేయు. సిద్ధానుస్వారము siddh-ānu-svāramu. n. The letter N, when an integral part of a word and not merely inserted to save elision, సహజమైనసున్న. సిద్ధార్థి siddh-ārthi. n. The name of a Telugu year. సిద్ధార్థుడు siddh-ārthuḍu. n. A name of Buddha. సిద్ధి siddhi. n. Fulfilment, accomplishment. The attainment of any object, success: the fruit, effect. Ascetic perfection: acquirement of supernatural powers; final beatitude. నిష్పత్తి, ఈడేరుట, నెరవేరడము. వాంఛితప్రాప్తి, అణిమాదులు చేకూరడము. ఇష్టసిద్ధి, అభీష్టసిద్ధి or మనోరథసిద్ధి the gratification of a wish. క్రియాసిద్ధి the completion of a deed. మంత్రసిద్ధి a charm taking effect. కాయసిద్ధి the state of being invulnerable. 'కొట్టిన నవియకుండుట కాయసిద్ధి.' L. xix. 166. ఆయన సిద్ధినిపొందినాడు he died or went to heaven. సిద్ధిరస్తు let (him) be happy, be it successful. సిద్ధించు siddintsu. v. n. To be effected, fulfilled or accomplished; to be gained, acquired, attained. ఈడేరు, సమకూడు, లభించు, ప్రాప్తమగు. ఆయనకు మోక్షము సిద్ధించినది he gained final beautitude. సిద్ధుడు siddhuḍu. n. A person who has acquired supernatural powers by magic methods; a sort of demigod; a sage, a seer, దేవయోనివిశేషము, ఆణిమాదిగుణోపేతో విశ్వాస సుప్రభృలు, వ్యాసాదులు. సిద్ధురాలు siddhu-r-slu. n. A female recluse who has acquired supernatural powers by magical methods, ఆణిమాది సిద్ధిగల స్త్రీ.

(p. 1369) snēhamu snēhamu. [Skt.] n. Love, affection, fondness, friendship. ప్రేమ, చెలిమి. Oil, ungent, తైలము, చమురు. ప్రాణస్నేహము intimate friendship. స్నేహించు or స్నేహముచేయు snēhinṭsu. v. a. To cultivate or court another's friendship. విహితముచేయు. స్నేహితుడు ṣnē-hituḍu. n. A friend. స్నేహితుడు snēhitu-r-ālu. n. A friend. నేస్తకాడు. స్నేహితురాలు. n. A female friend, నేస్తురాలు. స్నేహోత్పాదకగ్రంధులు sebacious glands.

(p. 1382) hatamu hatamu. [Skt.] adj. Killed, slain, defeated, struck, hit, destroyed, blasted, blotted out. చంపబడ్డ, కొట్టబడ్డ, నాశము చేయబడ్డ, ధ్వంసము చేయబడ్డ, చెరుపబడ్డ, పోగొట్టబడ్డ. హతశేషులు the survivors. హతశ్రీ having lost fortune, ruined. n. Ruin, destruction, killing, నాశనము, సంహారము. హతముచేయు hatamu-chēyu. v. a. To kill, destroy, demolish. నాశముచేయు, సంహారము చేయు. హతహతముగా, హతహతములుగా or హతాహతముగా hata-hatamu-gā. adv. Destructively, violently, outrageously. ధ్వసమయ్యేటట్టుగా, అఘోరముగా.' హతహతములు గాగ పోటులాడున్ బళువుల్.' G. vii. 84. 'అని తరుగముసెక్కియంత వేగమున, అశ్వంబుదోలెను హతహతముగాను.' Pal. 496. హతాశుడు hat-āṣuḍu. n. He who is disappointed. విఫలమైన కోరికగలవాడు. హతాహతము hatā-hatamu. n. Destruction, violent contention. ధ్వంసము, మహత్తైనజగడము. హతి hati. n. Striking, smiting, a blow. కొట్టడము, దెబ్బ. 'విషాణహతిచే.' P. i. 241. హతుడు hatuḍu. n. One who has been struck, smitten, destroyed, or killed, One who is void of, or bereft of. కొట్టబడ్డవాడు, చంపబడ్డవాడు, విహీనుడు.

(p. 1382) hattu , అత్తు, హత్తుకొను or అత్తుకొను hattu. [Tel.] v. n. To adhere to, come in contact with, take to, be attached or addicted to, succeed, attain, approach. అంటుకొను, సక్తమగు, పొందు, కలుగు, డాయు, అంటు, తగులుకొను, సఫలమగు. 'హత్తుకొని యొక్కకొమదరనత్తెరవుంగట్టబనిచి.' A. vi. 96. హత్తించు hattinṭsu. v. a. To attach, join, touch. అంటుకొనునట్లుచేయు, సక్తముచేయు, లగింపజేయు. 'చిత్తముహరిహత్తించిన.' N. iv. 161.