(p. 439) cakkaṭi ṭsakkaṭi. [Tel.] n. A place, స్థానము: a direction, దిక్కు: neighbourhood; business కార్యము. Fitness, suitability. ఆర్జనము, న్యాయము. చక్కట్లుదిద్దు to settle a matter తీర్పుతీర్చు. అతనిచక్కటికి to him, అతనివద్దకు.

(p. 532) tivuru tivuru. [Tel.] v. t. & n. To desire. కోరు. To think ఆలోచించు. To try ప్రయత్నపడు. To hasten, త్వరపడు. To rejoice కుతూహలపడు. To be angry కోపపడు. To excel, to resound మ్రోగు. తివిరి (past tense of తివురు.) tiviri. Having attempted or intended, intentionally, by attempting. ఆలోచించి, ప్రయత్నపూర్వకముగా, త్వరపడి. 'తివిరిగోరోచనా తిలకంబు దిద్దిన.' Sri Nivasa Satacam 14. 'విలుగన్గోవనదివిరెడు రఘవర్యుండనఘా తెప్పించుమనుడు.' R. iv. 78.

(p. 535) tīru tīru. [Tel.] v. n. To end, stop, cease, elapse. To be finished, ended, complete, or ready. To be paid, delivered, discharged, avenged. To be qualified, accomplished, finished, adorned, trim, decked. To be gratified, satiated, wreaked (as passion;) to be assuaged or allayed, to go off. ముగియు, చిక్కబడు. తనివితీర to the full; so as to satisfy one's desires. తీరలేదు it came to nothing, it was ineffectual. కోరికతీసి having gained his end. ఇది నాచేత తీరదు this is out of my power. నాకు తీరీతీరక ఉన్నది I am hardly at leisure. తీరిపోవు to die. To be practicable, or possible. అక్కడికి రాతీరదు I cannot come there, I have not leisure to come. రాకుంటే తీరదు (you) must positively come. వెళ్లక తీరదు I cannot help going. తీరినగుండెగా నున్నాడు he is quite hackneyed. తీరా tirā. (Root in A of తీరు, with the intensive affix ఆ) adv. Ultimately, at last; fairly; just, merely, in short, simply. తీరా మధ్యాహ్నమయ్యేటప్పటికి when it was high noon. ఆ గోడ తీటా పడ్డది the wall actually fell down. తూరా పండుకొనేటప్పటికి when he was fairly asleep. ఆ సంగతి తీరా బయటపడేటప్పటికి when the matter at last became known. తీరా చెల్లించెను he paid it in full. తీరిక or తీరికె tīrika. n. Leisure. పనిలేక యూరకుండుట. తీరికచిక్కిన having no leisure. Adorning, trimming, decoration. దిద్దడము. తీరిన tīrina adj. Full. finished, accomplished, cured, settled. తీరు. n. Manner, way, mode, fashion, style, arrangement, విధము. Beauty చక్కన. వాడు బకతీరుమనిడషి he is an odd man. వాడుబకతీరుగానున్నాడు ఒకతీరుగానున్నాడు he is but so and so, he is not well, he is not at ease. ఈ తీరు thus. తీరుతప్పి ఉన్నాడు it is all over with him. తీరుగా tirugā. adv. Properly, duly, aright. దాని ముక్కుకండ్లు తీరుగానున్నవి her nose and eyes are pretty. తీరుగడ or తీరుదల tīru-gaḍa. n. Ending. ముగియుట. తీరుపు or తీర్పు tīrupu. n. End, finishing. A decision, judgment, sentence, decree. తీర్పుచెప్పెను he gave his decision. Justice. న్యాయము. Setting right చక్కబాటు. తీరుపరి or తీర్పరి tīrup-ari. n. A judge. న్యాయాధిపతి. An agent or ambassador చారుడు. A superintendent. అధికారి, కార్యనిర్వాహకుడు. తీరుపడు to be destroyed నశించు. తీరుబడి tīru-baḍi. n. Leisure. సావకాశము. తీరుపాటు tīru-pāṭu. n. A settlement, payment. Leisure. తీరుపాటుగా నుండే unoccupied, at leisure. తీరుమానము or తీర్మానము tīru-mānamu. n. An ending, settlement, rectification. Pause. A decision, resolve. తీరుమానించు or తీర్మానించు to settle, to come to a decision. తీరువ tīruva. n. A settlement, discharge, payment. Duty, dues, fees. గడ్డతీరువ levelling the ground. తీరుపవేయు or తీరువకట్టు to levy a fee or contribution. తీరువజాస్తి tīruva-jāsti. [H.] n. An additional or supplementary assessment నిర్ణయించబడిన పన్నుకంటె పైగా కట్టినపన్ను. తీర్చు, తీరుచు, తీరుపు or తీర్చు tīrṭsu. v. a. To end, finish. To do with, accomplish, perform or play (his part,) go through. ముగించు. To order, arrange. చక్కబరుచు. To cool, quiet, assuage. To adjust, liquidate (a debt). To trim, deck, adorn, straighten, correct, rectify, regulate. దిద్దు. To set, place, draw (as the mark on the forehead). To pass (time, day, or night). To pay give or issue (wages or batta). To settle. To determine, to resolve, to decide. To do away with. పొపు, తొలగించు. To destroy నాశముచేయు. వాయసముతీర్చినది the crow gave a good omen (by crossing my path from left to right.) కోపమునుతీర్చు to revenge oneself, wreak one's anger. చలముతీర్చు, పగతీర్చు to satiate spite. దాహముతీర్చు to quench thirst. తమిదీర్చి satiating one's lusts. వాని పని తీర్చినారు they settled his business or they ruined him. తీర్చుకొను tīrṭsu-konu. v. a. To end, do away with. To settle or pay up as a debt, &c. తీర్పించు tīrpinṭsu. v. a. To cause to decide, or determine.

(p. 593) diddu diddu. [Tel. Cf. Tam: తిరుత్తు.] v. a. To correct, rectify, set straight. శిక్షించు, సవరించు. To prepare, make ready, train, సింగారించు. To deck, adorn, trim, mould, dispose, చక్కబెట్టు. To teach, నేర్పు. దిద్దు, దిద్దుగడ, దిద్దుడు, దిద్దుబడి or దిద్దుపాటు diddu. n. Trimming; a correction, alteration. సవరించుట, శిక్షించుట. దిద్దించు diddinṭsu. v. a. To make one correct.

(p. 735) pāṭu pāṭu. [Tel. from పడు] n. A fall. పడుట. Suffering, శ్రమము. Labour. A movement, an action, చర్య. Distress, misfortune, hardship, mishap, ఆపద. Time, occasion. సమయము. Manner, way, mode, విధము. A declining state. The ebb of the tide. సముద్రపునీరు పొంగి తగ్గుట. రెప్పపాటు (lit: eye-lid-fall.) a wink or blink. బల్లిపాటు the fall of a lizard. చెవిటివాడు పెదవిపారు గ్రహించును a deaf man understands the motions of the lips. వారు పడే పాట్లు చెప్పనలవికాదు the hardships they suffer are indescribable. కుక్కపడేపాట్లు పడుచున్నాడు he leads the life of a dog. ఎన్నిపాట్లు పడినను వాడు చిక్కలేదు though we did all we could we did not find him. వాడు పడ్డపాట్లు వృధాగాపోవునా will all his trouble be in vain. వచ్చినపాటుననే as soon as he comes. అది ఆపాటుననే ఉన్నది it remains as it was, it remains unaltered. అది యేపాటుననున్నదో ఆపాటుననే ఉండనిమ్ము leave it as it is . అదోకపాటుగానుండేనేల a declivity, slope or descent. పోటుపాటు the ebb and flow of a river or sea, బోర్లపాటులు vile pranks. పొరపాటు an error. Added to some verbs it serves as an affix like-tion, -ness or -ment and forms a noun, as నగుబాటు laughter. తగులుబాటు cost, expenditure. దిద్దుబాటు a correction. కుదురుబాటు settlement. ఒంటరిపాటు loneliness. ఒంటరిపాటున alone, unaccompanied. ఆపాటున where-upon, thereupon, on that occasion. పనిపాటులు jobs. పాట్లమారి a drudge, మిక్కిలి శ్రమపడు స్వభావముగలవాడు. పాటుపడు pāṭu-paḍu. To toil, to labour. శ్రమపడు. పాటుసాగించు pāṭu-sāginṭsu. v. n. To cultivate, to begin cultivation operations. పాటునబడు pāṭuva-baḍu. v. n. To come back to the original position. యథాస్థితికివచ్చు.

(p. 873) bavari , బవిరి or బవ్రి bavari. [Tel.] adv. గుండ్రము. n. Riding a horse round a ring. వేడెము. బవరి, బవ్రి, బవిరి, బవరి గడ్డము or బవిరిగడ్డము n. A well trimmed beard. దిద్దినటువంటిగడ్డము. 'బవిరిబడ్డమువాడు, పన్నిదంబిడిడాగవచ్చునందంపు వెన్నుమచ్చువాడు.' Vijayavilāsam. ii. 271. 'ఎంత గడ్డంబైన జింతలేదొసపరి తీరుగా బవిరిదిద్దింపవచ్చు.' R. ii. 109. 'పసనింపునిద్దంపు జవరిగడ్డముసొంపు.' Rasikajana. i. 114. బవిరిటాకు or బవరిటాకు baviri-ṭ-āku. n. An emerald, cut in a certain way. 'ఉదరిబంగరుబవిరిటాకుల పచ్చలడంబుమీరుజిన్నెలు.' T. iv. 202.

(p. 911) bōde , or బోదియ bōde. [Tel.] n. The trunk of a tree, ప్రకాండము. The bulging part of anything. The pediment or chapter of a pillar, స్తంభముమీద దూలముకిందనుండేది. Also, a runnel or small channel for watering trees. మళ్లకుకట్టేకాలువ. 'పూచిన యొక్క పోకమనుబోదియజేరి.' Swa. ii. 33. 'అరుగులుసున్నంపుటెరమంటి పట్టెలుతీర్చినగోడలుతేజరిల్ల. నిండుసున్న పుపూతనెరచాలుబోదెలు దిద్దినదేవరమిద్దెవర.' H. i. 167. 'మిద్దెలో బోదియమీదనున్న తలపొందుగదీసుకరమ్మటంచు.' ib. i.224. బోదెకొయ్య a piece of wood for a doorstep, గడపకిందికమ్మి.

(p. 1068) rasamu rasamu. [Skt.] n. Juice, fluid, liquid, extract, essence. Taste, flavour, రుచి. Taste, sentiment, emotion, passion, affection, humour. Quicksilver, పాదరసము. The షడ్రసములు or six flavours are మధురము or తీసి sweet; ఆమ్లము or పులుసు sour; తిక్తము or వగరు astringent; లవణము or ఉప్పు salt; కటువు or కారము pungent; కషాయము or చేదు bitter. రసఖండమైనభూమి or రసవత్తైనభూమి strong soil, which is not exhausted. నీరసమైనభూమి land that is exhausted. కోపరసము the spirit of wrath. దయారసము the spirit of love, kind feelings. ఈ పద్యములో రసములేదు this is a tasteless verse. విరసమైనమాటలు rude language. The nine రసములు or humours produce the following స్థాయీభావములు (symptoms.) 1. శృంగారరసము (love) produces రతి enjoyement. 2. నీరసము (honour) produces ఉత్సాహము daring. 3. కరుణారసము (mercy) begets విస్మయము marvel. 5. హాస్యరసము (merriment) produces హాస్యభావము laughter. 6. భయానకరసము (timidity) leads to భయము fright. 7. బీభత్సరసము (austerity) begets జుగుప్స sarcasm. 8. రౌద్రరసము (wrath) leads to క్రోధము cruelty. 9. శాంతరసము. (gentleness) produces శమభావము calmness. రసకర్పూరము rasa-karpūramu. n. A white sublimate or muriate of mercury, కర్పూరరసము. రసగుండు rasa-gunḍu. n. A ball coated with quicksilver, రసముపూరినగుండు. రసజ్ఞు rasa-gnya. n. The tongue, నాలుక. రజజ్ఞత rasa-gnyata. n. Skill, judgement, taste, critical discernment, తెలివి. రసజ్ఞుడు rasa-gnyuḍu. n. A man of taste, a critic. గుణదోషములనెరిగినవాడు. రసదాడి or రసదాళి rasa-dāḍi. n. Sugar cane. చెరుకు. 'మమధురస్థూలదాడిమబీజములతోడ, దసరారురసదాడిగనెలతోడ.' A. ii. 85. A fine sort of plantain. అరటిలో భేదము. రసదాళిక rusa-dāḷika. n. A kind of sugar, చెరుకుదినుసు. రసన rasana. n. The tongue., నాలుక. రసనేంద్రియము rasan-ēndriyamu. n. The sense of taste. రసవతి rasa-vati. n. A kitchen. వంటఇల్లు. రసవర్గములు rasa-vargamulu. n. plu. The various condiments or ingredients such as salt, pepper, &c. సంబారములు. రసవాదము rasa-vādamu. n. Alchemy, chemistry, పాదరసమునుకట్టి బంగారుచేయువిద్య. రసవాది rasa-vādi. n. An alchemist, a chemist, రసమునుకట్టి బంగారుచేయువాడు. రససిందూరము rasa-sindūramu. n. A sort of factitious cinnabar, made with zinc, mercury, blue vitriol and nitre, ఔషధవిశేషము. రససిద్ధి rasa-siddhi. n. Alchemy, రసవాదము. 'ధమనీయఖంబున గ్రాలించిమెరుంగుపసిడి గనెరససిద్దిన్.' R. vi. 10. రసాంజనము a kind of collyrium. అంజనవిశేషము. రసాతలము rasā-talamu. n. A name of Hades. పాతాళలోకము. రసాభాసము ras-ābhāsamu. n. Bad taste, inelegance. adj. Disagreeable, disgusting. విరసమైన. ఆ శ్లోకమును దిద్ది రసాబాసము చేసినాడు in correcting the verse he has spoiled it, he showed bad taste in correcting it. రసాభాసముగా మాట్లాడినాడు he spoke coarsely. ఆయిల్లు నిండా రసాభాసముగా నున్నది that house is very disagreeable. ఊరేగుచుండగా వాన వచ్చి అంతా రసాభాసమైపోయినది when the marriage procession was going on, there was a shower and everything was upset. రసాయనము ras-āyanamu. n. A panacea, a medicine preventing old age and prolonging life, జరావ్యాధిహరౌషధము. Butter milk, sweet curds, గోరసము, చల్ల. Poison, విషము. 'తననచో మాధుర్యమెనయు నా యివి చూడుమన్నట్లు మేలిరసాయనములు, ఒప్పుగా గిన్నియలనుంచి యపచరించి.' T. iii. 18. టీ రసాయనములు, తీసిగలిగిన పదార్థములు. రసాల rasāla. n. A pudding or mess of curds, mixed up with sugar and spices. పెరుగులో ననేక ద్రవ్యములు వేసి చేసినది. రసాలము rasālamu. n. The sugar cane, చెరుకు. Also, the sweet mango tree, తియ్యమామిడి చెట్టు. రసావళ్లు ras-āvaḷḷu. n. A kind of cakes. 'తన యింటనప్పుడాయితమొనరించినకమ్మదావు లొలుకురసావళ్లునుమినుపవడలు జాపట్లునుగోదుమ పిండివంటలున్ గలవనినన్.' Vish. iii. 377. రసి or రసిక rasi. [Tel.] n. The pus, or matter of a sore, serum. పుంటిచీము. రసిక rasika. [Skt.] n. A woman of taste. రసికురాలు. రసికత or రసికత్వము rasikata. [Skt.] n. Good taste or judgement. రసజ్ఞత. రసికుడు rasikuḍu. A man of taste. శృంగారాదిరసములను గ్రహించువాడు, రసజ్ఞుడు. రసితము rasi-tamu. n. Sound noise, thunder. ధ్వని, ఉరుము.

(p. 1144) vasi vasi. [Tel.] n. A spike, a wooden pin. కొయ్యమేకు. 'వసులజిక్కు కురంగవిసరములను.' Paidim. ii. 118. Prefix to certain verbs and nouns: Much, great, మిక్కిలి. వసిగొను vasi-gonu. v. n. To undertake, attempt. పూను, ఉత్సహించు. 'ద్వి వసిగొని హరియుదే వతలునెత్తంగ. వెసమోపిరేయక్షవినిహితతృణము.' BD. vi. 1796. వసిగోడ or వసులగోడ vasi-gōḍa. n. A wall in which stakes are fixed. లోపల కొయ్యలు వేసిపెట్టినగోడ. 'వసులగోడలపైనవసుధనిచ్చె లేక యెక్కవేరవితేటియమ్మెలాడి.' Suca. i. 63. వసితాకు vasi-tāku. n. A great or heavy blow. గొప్పదెబ్బ. వసిమాలు vasi-mālu. v. n. To be quite lost or ruined, మిక్కిలి చెడిపోవు. వసివారు vasi-vāru. v. n. To run off, మిక్కిలిపారు. వసివాడు vasi-vāḍu. v. n. To fade much, to lose the first brilliancy. మిక్కిలివాడు, కసుగందు. 'వసివాడినమొద్దుమొగంబు.' Suca. i. 114. వసివాడులు or వసివాళ్లు vasi-vāḍulu. n. Plu. Paleness, great fading. మిక్కిలి వాడుటలు. కసుగందులు. 'ముసుగుడగ్గరదిగిచిముగు దచందమున, వసివాళ్లు వాడుచు వదనంబువంచచి, కాటుకకన్నీరు కడగోరదిద్ది.' Navan. 105.

(p. 1179) vinnāṇamu vinnāṇamu. [from Skt. విజ్ఞానము.] n. Capacity, skill, dexterity. సామర్థ్యము, నేర్పు. చాతుర్యము. Grace, beauty, అందము. A certain hold in wrestling. జెట్టిపట్టు. 'విన్నాణంబునబోరనేర్తురుమహా వీర్య ప్రతాపాదిసంపన్నుల్ మీరలుమేటిమల్లురనగా.' B. X. 36. 17. విన్నాణమైనది that which is fine or graceful, నాణెమైనది, సొగసైనది. విన్నాణి vinnāṇi. n. One who is skilful or dexterous, నేర్పరి. An ascetic, a recluse. సన్యాసి. విన్నాణము or విన్నాణపు vinnānamu. adj. Skillful, clever, నేర్పుగల. Graceful, handsome, అందమైన, సొగసైన. 'విన్నానపుంబిరుదుల్ దిద్దిననిద్దమానొకయరబ్బీ నెక్కి.' Ranga Rao Charitra. ii. 221. విన్నాణముగా vinnāṇamu-gā. adv. Gracefully, skillfully. సొగసుగా, నేర్పుగా.

(p. 1314) savara savara. [Tel.] adj. Beautiful, fine. చక్కనైన. Level, smooth, చదునైన, నునుపైన. సవరచేయు savara-chēyu. v. a. To smoothe, to set right, చక్కచేయు. To level, చదునుచేయు. సవరణ, సవరణము, సవరన or సవరనము savaraṇa. n. Beauty, elegance, neatness. అందము, సౌమ్యము. Correction, setting right, చక్కపెట్టుట. Adornment, వాహనాద్య లంకరణము. 'హొదయలుచక్కదనంబు నొసపరినెరఠీవి సవరణ చెలువంబు సరసరీతి.' H. v. 101. Articles or implements for any ceremony or business. సామగ్రి, సరం౛ాము, పరికరము. 'తమతమ చతురంగ బలంబులకు సవరణంబులు సంఘటింపందొడంగిన.' M. IX. i. 109. సవరణ, సవరన, సవరని, సవరైన or సవరణైన savaraṇa. adj. Elegant, neat, graceful. అందమైన. 'ఈ సవరణయైన మాటలు ప్రసంగము చేసిరిమౌనికోటితోన్.' Vish. v. 352. సవరణించు or సవరణచేయు savaraṇ-inṭsu. v. a. To adorn. అలంకరించు. To correct, put in order, చక్కపెట్టు. సవరదనము savara-danamu. n. Beauty, elegance, neatness. అమదము, సొగసు. 'సవరదనంబు లక్షవరాలుచేయు.' Sar D. 122. సవరణముగా or సవరణగా savaraṇamu-gā. adv. In good order, in trim. క్రమముగా. చక్కగా, సవరించు, సవరుచు or సవర్చు savarinṭsu. v. a. To adorn, అలంకరించు. To adjust, trim, set right, prepare, కూర్చి. చక్కబరుచు. To rectify, correct, దిద్దు, చక్కపెట్టు, కుదుర్చు, బాగుచేయు. To do, accomplish, చేయు. To bear, carry, తాల్చు. 'బహుసాధనంబులు సవరించుకొని మహాటవిజరించు.' M. XII. iii. 291. 'కొప్పుసవరించు.' S. iii. 320. సవరింత savarinta. n. Trimming as hair or clothes, setting right, arranging. సవరిల్లు savarillu. v. n. To be fine, beautiful, or in good order, అందమగు. సవరు savaru. n. Beauty, grace, elegance. అందము, సొగసు. 'సవరైసరతనాలబవిరి కమ్మలనిత్తునవినీకు మనసురావంటివేని.' H. ii. 42. సవరుపరుచు savaru-paruṭsu. v. a. To trim, adjust, set right. దిద్దు.