(p. 598) dīrghamu dīrghamu. [Skt.] adj. Long, either as regards size or time. n. A long vowel; thus, సకారదీర్ఘము means సా sā. దీర్ఘకాలము a long time. దీర్ఘ జంఘము dīrgha-janghamu. n. The long shanked bird: the Adjutant. Leptoptius dubius. (F.B.I.) నిడుపాటిపిక్కగలది. i.e., బెగ్గురుపక్షి. దీర్ఘదర్శి or దూరదర్శి a far sighted man. దూరపు యోచనగలవాడు. దీర్ఘనిద్ర dīrgha-nidra. n. The long sleep, i.e., Death, పెద్ద నిద్ర, చావు. దీర్ఘబాహువు dīrgha-bāhuvu. adj. Long armed: a mythological metaphor, signifying the possession of extensive power or influence. It denotes a Hero. దీర్ఘసూత్రత dīrgha-sūtrata. n. Dilatoriness, tediousness, prolixity, spinning a long yarn, wire-drawing. 'భాస్వద్దీర్ఘ సూత్రున్.' P. ii. 163. Cautious, prudent, considerate. దీర్ఘసూత్రుడు dīrgha-sūtruḍu. n. He who is dilatory, slow. tedious. చిరక్రియుడు. దీర్ఘాయువు or దీర్ఘాయుస్సు dīrghāyuvu. n. A long life. One who has a long life to live, పెక్కేండ్లు బ్రతుకువాడు. A crow, కాకి. దీర్ఘిక dīrghika. n. A long or oval pond.

(p. 608) dairghyamu dairghyamu. [Skt. from దీర్ఘము.] n. Length. విడుపు, పొడుగు.

(p. 616) drāghiṣṭhamu drāghiṣhṭhamu. [Skt.] adj. Longest: very long. మిక్కిలి దీర్ఘము.

(p. 652) niḍu ṇiḍu. [Tel.] adj. Long. నిడుమోము a long face. నిడువాలు a long sword. నిడివి niḍivi. n. Length. దైర్ఘ్యము. నిడివిమీద by degrees. adj. Long, దీర్ఘము. నిడుద niḍuda. n. Length, నిడుపు, దీర్ఘము. నిడుదయగు long. నిడుదపండ్లు long teeth. నిడుదలైనకురులు long tresses. నిడుచను niḍu-ṭsanu. v. n. To stretch. సాగు. నిడుదవెన్ను niḍuda-rennu. n. A snake. సర్పము. నిడుపు niḍupu. n. Length, నిడివి. adj. నిడివియైన. నిడుపకమ్ములు door posts, ద్వారశాఖలు. నిడుపడు niḍu-paḍu. n. A snake, పాము. నిడువెండ్రుక niḍu-ven-ḍruka. (నిడుద+వెండ్రుక.) n. The hair standing on end, a startling sensation, రోమాంచము. నిడువెండ్రుకపెట్టు niḍu-venḍruka-peṭṭu. v. n. To be startled to stand on end, as hair. నిక్కపొడుచుకొను.

(p. 981) māsaramu māsaramu. [Skt.] n. The scum of boiled rice. అన్నము వార్చినగంజి, గంజిమీది మీగడ. adj. Spread, వ్యాప్తము, Long, దీర్ఘము. మాసరముగ or మాసరమై māsaramu-ga. adv. Being mingled or mixed, unitedly, మిశ్రమముగా, కలిసినట్టుగా. 'చెంగల్వకాలువలకు డిగ్గి కాసరదధిమండమాసరంబులుగా బిసికి యూరంబెట్టిన వారంగశృంగి బేరభంగంబులతో.' A. iv. 37. టీ మాసరంబులుగా, మిశ్రమముగాను. 'ప్రేమసంప్రీతి వినయమాశ్రితవిలోకనంబు గృష్ణునిముఖకమలంబునందు మాసరంబుగ వికసనమధువునకు మధువ్రతంబయి నిగుడునాసువ్రతుండు.' M. XII. i. 435.

(p. 1158) vālika vālika. [Tel. from వాలు.] adj. Long. నీడుపైన. దీర్ఘమైన. 'నిడువాలికచూపు.' Vasu. iii. 59. టీ మిక్కిలి సోగయైనచూపు. Sharp, వాడియైన. 'వాలిక యమ్ములు.' భార. భీష్మ. i. [Skt.] n. A pit in the roof of the mouth. అంగిటిగుంట. వాలికనడ vālika-naḍa. n. A certain pace in horses. అశ్వగమనభేదము. 'ఇట్లిచ్చియనిపి పోడియము జంగనడయువాలికనడయునుం గలుగువారువంబు నదలించినాగెవదిలిరాగననం గదలించితోలిన.' G. viii. 74.

(p. 1159) vālu or వ్రాలు vālu. [Tel.] v. n. To bend or weigh down. To light or perch. To hang loose; to fall down. కొమ్మ మొదలైనవివంగు, చెట్టుమీదిపక్షిదిగు, కిందికిదిగు, దిగువపడు, వంగు, ౛ారు, ఒరగు. To increase, అతిశయించు. v. a. To transgress, exceed, అతిక్రమించు. వాలినకిన్కమైన in the passion which he felt, వచ్చినకోపముచేత. వాలినకృపను through the grace that descended on thee, వచ్చిన అనుగ్రహమువల్ల. అదివాని పాదములమీదవాలెను she fell at his feet. 'శైలములెత్తికందుకము చందము గానెగవైచినేలకున్ వ్రాలదుతేటి.' R. v. 290. 'వువ్వులవ్రాలదుతేటి' T. iii. 111. వాలు vālu. n. A sword, కత్తి. A slope, a descent. అదోకపాటు. Length, దైర్ఘ్యము. Sharpness, వాడిమి. 'అ రవిరులతేనియలచాలు అతనివాలు.' H. ii. 16. ఇరువాలుదున్నుట అనగా అడ్డము దిడ్డముగా రెండుసారులు దున్నుట. వాలు vālu. adj. Long, sloping, slanting, descending, drooping. దీర్ఘమైన, అదోకపాటుగానుండే. వాలుచూపులు drooping glances. Sharp, వాడిగల. Cruel, క్రూరము. వాలమ్ము or వాలుటమ్ము a sharp arrow. వాటకొంగ valu-konga. n. A stork, వక్కుకొంగ, బకము. వాలుగ or వాలుగా vālu-ga. adv. Slantingly, lengthily, అదోకపాటుగా, నిడుపుగా. వాలుగంటి or వాల్గంటి vālu-ganṭi. n. A bright eyed woman; lit: a long-eyed girl. దీర్ఘములైనకన్నులుగల స్త్రీ, ఆయతాక్షి, విశాలాక్షి. వాలుగడుపు or వాల్గడుపు vālu-gaḍupu. n. A projecting or protuberant belly, బొ౛్జ. వాలుగొమ్ము a canal or sluice. వాలుచు or వాల్చు vāluṭsu. v. a. To bend, incline, slant. కిందికివంచు. To cut off, కోసివేయు. రెప్పవాలుచు to droop the eye-lids, i.e., to close the eyes. రాత్రిఅంతా కన్నులు వాల్చలేదు I did not close my eyes all night. ఆ మంచమును వాల్చినాడు he slanted the couch. 'వాలినకిన్కమైవాలు నీవాడి; వాలువజిహ్వలువాలుతుననిన, జందనగంధులు జలమురెట్టింప.' HD. i. 947. టీ వాలిన, వచ్చిన, కిన్కమై, కోపమువల్ల; వాలు, దీర్ఘమైన; ఈ వాడివాలున, ఈ తీక్ష్ణ ఖడ్గముచేతను; జిగ్వలు, నాలుకలను; ఈ తీక్ష్ణ ఖడ్గముచేతను; జిహ్వలు, నాలుకలను; వాలుతుననిన, కోసివేతుననేటప్పటికి. వాలుచుక్క or వాల్చుక్క vālu-ṭsukka. n. The planet Venus or its regent. శుక్రుడు. 'పొలుపొంద తూర్పున బొడిచెవాల్చుక్క.' Sar. D. 558. వాలుచేప vālu-chēpa. n. A kind of fish called Chirocentius nudius. మత్స్యవిశేషము. వాలుడు vāluḍu. adj. Hanging down. వాలుడుకొమ్మలు branches that hang down. n. A kind of tree. ఎర్రవాలుడు the red kind. వాలుడుచెక్క the bark of this tree used in medicine. వాలుడుతైలము the oil extracted from this bark. 'కోరివాలుడుతైలంబు గ్రోలువారు.' P. i. 725. వాలుపు or వాల్పు valupu. n. Bending down, వాల్చుట. వాలుప్రొద్దు vālu-pṛoddu. n. The morning or evening sun, లేతప్రొద్దు, అపరాహ్ణము, వాలుమగడు vālamagaḍu. n. The hero of the sword, i.e., A brave man. శురుడు. 'క తాలిమియుధృతియుప్రజ్ఞా. శీలతయు పరాత్మగుణవిశేషజ్ఞతయున్, కాలోచితకార్యముగల, వాలుమగండేలు జలధవలయితధరణిన్,' P. iii. 32.

(p. 1359) sōga sōga. [Tel.] adj. Long, tall, prolonged. దీర్ఘమైన, నిడుపైన, సోగైనగుండు a pyramidal rock, a shaft. Ila. ii. 43. సోగమెడ a long neck. సాగ or సోగతనము n. Length. దైర్ఘ్యము. 'తళుకుందేటయువిప్పు సోగ తన మందంబొప్పగా.' T. iii. 66.

(p. 1395) hrasvamu hrasvamu. [Skt.] adj. Short, low in stature, dwarf, little; short, as a vowel; small less. వామనమైన, పొట్టి, దీర్ఘముకాని, లఘువైన, అల్పమైన. ఆకారోహ్రస్వః గుణాస్తు విపులాః short is his stature, great his fame. వారికి నడిచేమాన్యములు హ్రస్వము చేయించినాడు he cut short their livings. n. A short syllable in prosody. ఏకమాత్ర వర్ణము, లఘ్వక్షరము. హ్రస్వుడు hrasvuḍu. n. A dwarf. పొట్టివాడు.