(p. 275) kāru kāru. [Tel.] adj. Black or jet black. కారుమొగులు a black cloud. కారుకమ్ములు black wires కారునువ్వులు the seeds of the black sesamum. Brackish. చవుడు. కారునీళ్లు brackish water. కారునేల saline soil. కారుసముద్రము the salt sea. కారుప్పు bitter salt. కారుఇంగువ stale asafœtida. Withered. కారాకులు withered leaves. Astringent వగరైన. కసుగాయదెంచిన కారగుగాక if you pluck a fruit raw, is it not sour? Wild. కారెనుము kār-enumu. Bos gaurus. The Gaur. (F.B.I.) కారు దున్న, కారుపోతు a wild he buffalo, or bison. Great, big. కారుటెలుగు, a loud cry. పెద్దబొబ్బలు,. కారువాసన a strong smell, a stale smell. కారుకూతలు rude language. కారుమొసలి a wild crocodile or alligator. కారుకొను or కార్కొను kāru-konu. v. i. To blacken. నల్లబారు. To be noisy సందడించు.

(p. 574) dañcana , దంచనము or దెంచనము dan-ṭsana. [Tel.] n. A large gun, a cannon. యెద్దఫిరంగి, బొంబసఫోరంగి, కోకటిఫిరంగి. 'జంచనంబులు, ఫిరంగులు జవర్ జంగులు తుపాకులు.' K. P. viii. 77.

(p. 721) paruvaḍi paru-vaḍi. [Tel. పరువు+వడి.] adv. Properly, gently, well, fully, duly. క్రమముగా, కుదురుగా, తిన్నగా, అత్యంతము. 'పరువడిసూత్రములుదెంచి పారగవైతున్.' H. iii. 183. n. A time. పర్యాయము. Order, క్రమము. Various steps used in fencing. పాములో అడుగులువేయడము. 'ఎడమడుగు పరువడి, కుడియ డుగుపరువడి, కదలుపరువడి, కోపుపరువడి, దాటుపరువడి, ఒంటిఅడుగుకత్తెర, స్వరబందుకత్తెర, జాగినకత్తెర, చిట్టిఅడుగుకత్తెర, దాపుపావులు, జాగినపావులు, మొదలుగాగల పదిరెండు పరువళ్లుగల యగణ్యప్రావీణ్యంబెరిగి.' H. i. 240. ఇవి ముప్పదిరెండువిధంబులని కొందరందురు. 'సరసతగరడీలసాము చేయించి, పరగముప్పదిరెండు పరువళ్లునేర్పె.' Sārang. 647. 'జన్యస, న్నాహము దేహ చేష్టలనంబడగా పరువళ్లు చుట్టుచున్.' Satyabhāma. iv. 140.

(p. 853) prōdyat prōdyat. [Skt. ప్ర+ఉద్యత్.] adj. Increased, born, produced. Endeavouring. వృద్ధిపొందే, పుట్టిన, బయలుదేరిన. 'ప్రొద్యత్ప్రతాపారణీ.' Swa. iv. 107. 'ఆరీతిన్ జనుదెంచి యాఘనుడు ప్రోద్యద్దాన ధారా ఝరీపూరంబుల్ సెలయేరులై.' T. v. 5.

(p. 912) bōru bōru. [Tel.] adj. Great, large. బోరుతలుపులు or బోర్తలుపులు large doors, పెద్దకవాటములు. 'వారలుతమ తమవాకిటి, బోరుతలుపులెట్టి సమయములదెరవకతా, రారసిపదిలముసేయుచు, వారూఢస్థితివహించిరా సౌధములోన్.' KP. vi. 130. n. A rush or downpour, as of heavy rain, వానకురియుటయందగు ధ్వన్యనుకరణము. బోరున, బోరన, భోరున or భోరన bōruna. adv. Quickly, rushingly, శీఘ్రముగా. Much, grandly, greatly, heavily (as rain.) వాన జోరున కురిసినది it rained heavily. బోరునిఏడ్బినది she wept bitterly. 'మనుజేశ్వరులెల్లనుబోరన దమయంతీ స్వయంవరమునకు నొప్పంజనుదెంచిరి.' M. III. ii. 28. బోరుకలగు, బోరుకలుగు or బోరుకల్గు bōru-kalugu. v. n. To sound loud, మ్రోగు, ధ్వనించు బోరుకొను bōru-konu. v. n. To resound, sound aloud. 'భేరిమొదలగువాద్యముల్ బోరుకొనగ.' Ila. i. 104. బోరుకొలుపు bōru-kolupu. v. a. To sound. ధ్వనించునట్లుచేయు. 'బూరుగల్ కంచుకొమ్ములు కాహళములు బోరు కొలుపుటకు నంబుధులెల్లగలగ.' ND. ii. 552.

(p. 929) bhōruna or భోరన bhōruna. [Tel.] adv. Much, grandly, greatly, heavily (as rain.) వాన భోరున కురిసినది it rained heavily. భోరున ఏడ్చినది she wept bitterly. భోరున వెడలెను he proceeded in great pomp. 'భోరున గురిసిరి పుష్ప వర్షములు.' DRY. 2268. 'మనుజేశ్వరులెల్లను భోరన దమయంతీ స్వయంవరమునకు నొప్పం, జనుదెంచిరి.' M. III. ii. 28. భోరుకొను bhōru-konu. v. n. To resound, sound aloud. 'భేరిమొదలగు వాద్యముల్ భోరుకొనగ.' Ila. i. 104. టీ మిక్కిలి ధ్వనిచేయుచుండగా.

(p. 933) mañjūṣa manjūsha. [Skt.] n. A large basket or box. పెద్దపెట్టె. మం౛స or మందసము manḍzasa. [from మంజూష.] n. A box or ark. 'మాతుడరుగుదెంచిచూచిరత్న, పుంజుభరితమైనమంజనలోనున్న, కొడుకుదానితోనగొనుచువచ్చి.' M. I. v. 36.

(p. 1051) mrōḍu, moraḍu or మోడు mrōdu. [Tel.] n. The stump of a tree. స్థాణువు. Bluntness, మొండి, మొక్క. మ్రోడుపడు or మోడుపడు to become stumpy. మోటుఅగు. 'ఆకులెల్ల దెంచిశాఖావితానముల ద్రుంచికైన మ్రోడుపడి యుండె.' S. iii. 414.

(p. 1124) vaḍapu vaḍapu. [Tel.] n. A den: the spot under a over-hanging cliff. 'మాచర్లలోగలమానినులెల్ల చంద్రవంకకుగూడి చనుదెంచియచట నాడకాడకు మహాదుఃఖంబు బొంది. వాపోవుబెగ్గర్లవడపునజేరి సంబరమిత్తురు సతులెల్లగూడి.' Pal. 30.

(p. 1141) vallamu or వల్ల vallamu. [Tel.] n. A purse తిత్తి. సంచి. 'నిద్దపుదోవతి పట్టిడొల్లిరాదివిచి పెనంగినల్లముడి దెంచి.' A. vi. 106.

(p. 1170) viḍi vidi. [Tel.] n. A red tint, అరుణకాంతి. Clearness, transparency, brilliancy, నైర్మల్యము, స్వచ్ఛత. Heroism, courage, valour, ప్రతాపము, పరాక్రమము. Anger, క్రోధము. The pods in a cotton fruit, ప్రత్తికాయలోని జెడ. 'విడిగలమానికముంబుత్తడితోడం గూర్చినట్లు.' P.iii. 285. adj. Red, అరుణము. Clear, transparent, స్వచ్ఛమైన, నిర్మలమైన. Separate, distinct, Single, odd, extra, spare, unoccupied, unemployed, loose. ఒంటి, ప్రత్యేకమైన, మిగతగానుండే, పనినుండి విడిచిన. That can be untied, విడువదగిన, 'విడికెంపుపడగగొడుగులు, కడువేడుకశేషు డూన.' N. ix. 219. విడాకు viḍ-āku. (విడి+ఆకు.) n. A loose leaf. Divorce. విడిసం౛ viḍi-sandza. n. The ruddy dawn or evening, ఎర్రసం౛. విడిపుష్పము an unstrung flower. విడిముత్యములు loose pearls. విడిమనిషి a single man, an extra man, one who is unoccupied or unemployed. విడిఆకులు loose leaves, not stitched. విడిఖండువ a single cloth (meaning one of a pair.) విడిపావకోడు one sandal, an odd shoe. విడిపూస an odd bead. విడిమేను naked, దిసమొల. విడియైదువ a loose woman, లంజె. విడికథ a riddle to be solved, విడువదగినకథ. విడికోడె a bullock that is set free from work, పనినుండివిడిచిన కోడె విడి viḍi. (past p. of the verb విడు.) Setting aside, leaving off. విడిచిపెట్టి. adv. Alone, ఒంటరిగా. విడిగానుండే viḍi-gā-nunḍē. adj. Single, unoccupied, unemployed, loose. ఒంటరిగానుండే, మిగిలియుండే, ఒకటి నొకటి చేరకుండా ఉండే. విడిగోలు viḍi-gōlu. adj. Spare, unemployed. మారుపు, పనిలేని. విడిగోలు ఎద్దులు spare bullocks. వఅడు విడి గోలుమీద దున్నును he ploughs with different yokes of cattle in turn. విడిదల viḍi-dala. (విడిది+తల.) n. A halting place. విడియుచోటు, విడిసినచోటు, దండుదిగినస్థలము. 'విడిదలకుపోయినపుడు నీకొడుకులెల్లనాపగా నందునునికడరుగుదెంచి.' M. VI. iii. 70. విడిది viḍidi. n. Halting, విడియుట. A lodging, a residence, దిగుబస. విడిసినచోటు. 'ఈ విడిదింటిలోనీకేలమాయ.' L. iv. 240. విడిదిచేయు viḍidi-chēyu. v. n. To halt, stay, abide, దిగు, బసచేయు, విడిపట్టు viḍi-paṭṭu. (విడిది+పట్టు.) n. A halting place, విడిదిచోటు. A lodging, inn, బస. 'అమర విభుండు చేరి వినయానతుడై విడిపట్టువైజుయంతమునకు జిత్తగింపుమన.' Parij. iii. 76. విడిమట్టు viḍi-maṭṭu. n. A dwelling place, వాసస్థానము, కాపురస్థలము. Also, same as విడిది. విడిమట్టుచేయు viḍi-maṭṭu-chēyu. v. n. To halt, stay, lodge, దండుదిగు, బసచేయు. విడిపడు or విడిపడు viḍi-paḍu. v. n. To separate, విడు, విడబడు. To slip, ౛ారు, To escape, get free, break loose, to shake off (shame), విడిపించుకొను, జంకువిడుచు. విడిపోవు or విడివోవు viḍi-pōvu. v. n. To cease or terminate. తనకుతానే వదలు, విడివడు. విడిముడి viḍi-muḍi. n. Wealth, riches, ధనము, ఐశ్వర్యము, విడియత్తము viḍi-y-attamu. n. The glove or leather worn on the huntsman's arm for the hawk to perch upon. డేగమొదలైనవి కూర్చుండడమునకై వేటకాని చేతికి కట్టుకొనేచర్మము. 'విడియత్తెమునందల యెత్తి చూచుబల్ సాళువమున్ వడింజనుశశంబుపయిన్ విడిచెన్ మహోద్ధతిన్.' Swa. iv. 82. విడివేట viḍi-vēṭa. n. Falconry, డేగవేట.

(p. 1200) vīḍu vīḍu. [Tel.] n. A city, పట్టణము. A remuneration, a complimentary, present. పారితోషికము, కట్నము. An army, దండు. A military camp, శిబిరము. A crowd of travellers, పథికుల సమూహము. A camp or troop of rope-dancers. దొమ్మరవాండ్రతండా, 'యదువిదర్భాన్వవాయ విధేయబంధువర్యులువీడు చదివించిరుచితవృత్తి.' Chandra Bhanu Charitra. v. 152. 'ఉపకారికినుపకారము విపరీతముకాదు సుమ్మువీడుకువీడే, యుపకారికి నుపకారము నెపమెన్నకచేయువాడు.' Sumati. 19. 'చారుడొకడరుదెంచి జోహారుచేసి, నేటిప్రొద్దున దొమ్మరవీటితోడకాశికాపురికరుగంగగాంచినాడ.' Chenna Basa. Pur. ii. 349. వీడుపట్టు or వీడిపట్టు vīḍu-paṭṭu. n. A camp, శిబిరము, దండుదిగినచోటు. An abode, వాసస్థానము. A temporary abode, విడిది. 'పనివారినందరింబరగ నుచితంపు పలుకులనొడబడ బరచివీడ్కోల్పి, వీడుపట్టుకుపోయి విశ్రాంతుడగుచు.' Pal. 45. 'అమ్మహీవరునాదరంబు వడసి వీడుపట్టునకరిగిన.' M. XII. ii. 374.

(p. 1228) vaitāḷika vaitāḷika. [Skt. from వితాళము.] n. A melody or tune which is without a marked time. రాగవిశేషము. వైతాళికుడు vaitāḷikuḍu. n. A king's bard. వేకుడను రాజులకు మేలుకొలుపులు పాడువాడు, బట్టువాడు. 'ఒకవైతాళికుడేగుదెంచి సబలోనుత్క్క్షప్తహస్తాగ్రుడై. G. xi. 135.