(p. 176) ūru ūru. [Tel. In Chaldee Ur = town. of. 'Ur of the Chaldees.' Genit. ఊరి abl. ఊర్లు or ఊరిలో, ఊళ్లలో. Plu. ఊరులు, ఊర్లు, ఊళ్లు.] n. A village, a town. నేను ఊరికి పోయి యుండగా when I was absent from home. ఊర ūra (= ఊరి యొక్క) adj. Rustic, common, village, belonging to the town or place. Rural, country. ఊరన్ abl. At home, in the village. ఊరియందు. ఊరనున్నారు they are at home. ఊరకవి ūra-kavi. n. A rustic bard; a country poet. ఊరకంద ūra-kanda n. The root of the plant named Tacca Pinnatifida. Rox. Vol. 2. p. 172. ఊర౛ోగి ūra-zōgi. n. A wandering beggar. బిచ్చపు సన్యాసి ఊరనుయ్యి ūra-nuyyi. n. The common well; the town well. ఊరపంది ūra-pandi. n. A village pig. ఊరపిచ్చిక ūra-pichchika. n. The village sparrow: that is, the house sparrow. ఊరపిల్లి ūra-pilli. n. A domestic cat. ఊరవిందు ūra-vindu. n. A feast given to all the town on the occasion of a wedding.

(p. 206) oka oka. [Tel. Not derived from Skt. వొక, as other words denoting the numerals col show, but cognate with it] adj. A, an, one: ఒక్క. ఒక కోవందరు a few or some few. కొండొక some, some little, as కొండొకసేపు a little time. ఒకరీతిగా after a manner. ఒక పని నిమిత్తము about a certain affair. Adding the intensive ఏ it gives the sense of only: thus ఒకే యిల్లు, or ఒక యిల్లే only one house. వారు ఒక చెయ్యిగానున్నారు they are hand in hand, leagued together. ఒకనాడును ఒప్పడు he will never assent. ఇది ఒకలాగున ఉన్నది this is after a fashion, i.e., is odd, such as cannot be defined. నాకు ఒక విశముగానున్నది I feel very queer, I am out of sorts. ఒకప్పుడు at one time, once. ఒకవేళ at one time, perhaps. ఒకవేళ అట్లా చేసినా if he ever does so, in case he does so. ఒకింత or ఒక్కింత okinta. (ఒక+ఇంత) n. So much: a little, some trifle, ever so little.

(p. 340) kṣīramu kshīramu. [Skt.] n. Milk, పాలు. The milky sap of plants. జిల్లేడు మొదలైన వాటిపాలు. Water ఉదకము. క్షీరాన్నము rice and milk boiled together. పరమాన్నము. క్షీరోదకన్యాయము intimate union as milk and watesr mixed with each other. నీళ్లును పాలును కలిసినట్లు ఒక్కటిగా కలిసియుండు ధర్మము. వారు క్షీరోదకన్యాయముగా నున్నారు they are intimately associated or related. క్షీరాబ్ధి or క్షీరసాగరము kshīr-ābdhi. n. The sea of milk పాలసముద్రము. క్షీరాబ్ధితనయ the goddess who sprung from this sea, i.e., Lakshmi. లక్ష్మి.

(p. 430) ceyi, cēyi or చెయ్యి cheyi. [Tel.] n. A hand The arm. A sleeve. An elephant's trunk. Five (in counting, as three hands, i.e., fifteen.) అరచెయ్యి or లోచెయ్యి the palm of the hand. మీదిచెయ్యి or మీజెయి the back of the hand. ముంజెయ్యి the wrist. మోచెయ్యి the elbow. దండచెయ్యి the upper arm. చెయిదము, చెయిది or చెయ్దు cheyidamu. [Tel. from చేయు.] n. An act, action, doing. కృత్యము, చేష్ట. 'చేతకానిచెయిదములు చేయక.' M. XII. ii. 415. చెయిపట్టు cheyi-paṭṭu. v. n. To adopt, protect, take by the hand. To seize or ravish a woman. To marry. To foster. చెయ్యిన్రాలలలు or చేవ్రాలు cheyi-vrālu. n. Handwriting, a signature. వారందరు ఒక చెయ్యిగానున్నారు they are all hand in hand, hand and glove with each other. ఆ పని చెయ్యికూడివచ్చినది the business turned out well. చేతికిందిమనిషి a servant, a slave. చేతిపని hand-work. చేతిసొమ్ము money in hand, cash. అతని చేతివాడు one of his creatures or hangers on. చెయ్యివెల sale for ready money. రొక్కపు వెల. చెయ్యి సాగినంతలో when your hand is in, when you have the opportunity. In some phrases the word may be left untranslated: as నా చేతికిచ్చెను he gave it to me; lit. to my hand చెయికావలి means a supply of rice, &c., provided for dinner at a future stage in a journey. చెయ్యికావలికి నాలుగు రూపాయలు ఎత్తిపెట్టుకొన్నాడు he laid up something to meet contingencies. కరిడిచెయ్యి అద్దము like a looking glass in the hand of a bear. చేతకాని idle, paltry, incapable. In some compounds it means extra, as చెయ్యికావలి or చెయ్యిజాగ్రత a reserve, or extra ground; చెయ్యితడి ఆరకముందు తీర్చివెయ్యి do it before your hand cools. చెయ్యియీటె a small spear. తాళపుచెయ్యి a key. నీచేతినుంచి తగులుతుంది, or, చెయ్యికరుచును you will have to lay out some money. చెయ్యిచేసికొను to handle, interfere, meddle with, to use the hand: to take the law into one's own hands and beat. చెయ్యివిడుచు to abandon, desert, give over (a person.) చెయ్యిచూచు to feel the pulse. చెయ్యితిరిగిన cheyyi-tirigina. adj. Experienced, expert, handy. చెయువు or చెయ్వు cheyuvu. n. An act, an action.

(p. 563) tō or తోడ tō. [Tel. from తోడు.] conj. With, together with, accompanied by, accompanying or following. కూడా, వెంబడి. వానిని కత్తితో పొడిచెను he stabbed him with a knife. నాతో చెప్పు tell me. జ్వరముతో నున్నాడు he is in a fever. ఉపవాసముతో నున్నారు they are fasting. సంకటముతో నుండే diseased, sick. నున్న దయతో చూడుము look on me with favour. చమురుగలుగుదివ్వె సరవితో మండును a lamp that has oil burns with clearness. Vēma. i. 43. అతనితో మనవిచేస్తిని I represented this to him. చీకటితో లేచి వెళ్లినారు they set out in the dark, i.e., before dawn.

(p. 694) pacca paṭsṭsa. [Tel.] n. Lit: Leaf colour. Green, yellowish green, yellow colour, (a leaf being first green, then fading into yellow.) An emerald, మరకతము. Any figure punctured or tattooed into the skin, because it is coloured green. A green plant or tree. cf. 'పైరుపచ్చ' adj. Green, yellow, sallow. (The word పచ్చ radically means Bright, fair-coloured.) పచ్చ పొడుచుకొను to tattoo the skin. ఆకుపచ్చ or హరిదళపచ్చ yellow. కలంకారిపచ్చలు a sort of cloth, or painted chintz. See on పచ్చి. Various shades of green are called కప్పుపచ్చ a still lighter tint, రాతిపచ్చ emerald green, చిలకపచ్చ bright green, మక్కిపచ్చి dirty dark green. వాని కండ్లు పచ్చపారినవి he has the jaundice. వారు ఇప్పుడు పచ్చగానున్నారు they are now in prosperous circumstances. కాపు పచ్చగా నుంటే రాజు చూడలేడు the king cannot bear to see a thriving farmer. పచ్చనరాలు the blue veins. పచ్చగువ్వ a bright yellow green bird; the green pigeon. పచ్చపైకము a good coin. HD. ii. 153. పచ్చకట్లపాము a green snake. పచ్చకన్నులమెకము paṭsṭsakannula-mekamu. n. Lit: The yellow eyed beast, i.e., a lion, హర్యక్షము. పచ్చకర్పూరము paṭsṭsa-karpūramu. n,. Green coloured camphor: crude camphor. This is the name of a brilliant white drug, used to curve the eye, which real camphor injures. It is not in lumps but is a powder. పచ్చకామెరలు paṭsṭsa-kāmerulu. n. Jaundice. పచ్చజిట్ట paṭsṭsa-jiṭṭa. n. The common Iora (a small green and yellow bird.) Ӕgithina tiphia. (F.B.I.) పచ్చజీనువాయి paṭsṭsajīnu-vāyi. n. The Red-headed Bunting, Emberiza luteola. (F.B.I.) పచ్చన or పచ్చదనము. paṭsṭsana. n. Greenness or yellowness. పచ్చని paṭsṭsani. adj. Green, yellow. పచ్చబంగారు yellow or pure gold. పచ్చగానున్న yellow or golden: prosperous, fortunate. పచ్చబ్రాలు paṭsṭsa-brālu. n. Yellow rice, i.e., rice coated with saffron and used to sprinkle over persons on auspicious occasions. పచ్చరెక్క poṭsṭsa-rekka. n. The Indian Bee-eater, Merops viridis. పెద్దపచ్చరెక్క or కొమ్మపచ్చరెక్క pedda-paṭsṭsa-rekka. n. The blue tailed Bee-eater. Meropus philippensis. (F.B.I.) పచ్చవలువదారి paṭsṭsa-valuva-dāri. n. Lit: One who wears a yellow cloth, i.e., Vishṇu, పీతాంబరుడు. పచ్చవారుపవు౛ోదు or పచ్చవార ్వపు౛ోడు paṭsṭsa-vāruvupuḍzōdu. n. Lit: One who rides on a green animal, i.e., the sun or Manmadha. హరిదశ్వుడు, శుకవాహుడు. పచ్చవిలుతుడు. పచ్చవిల్తుడు or పచ్చవిలుకాడు paṭsṭsa-vilutuḍu. n. Lit: The green bow-man, i.e., Manmadha, whose bow is green, being made of a sugar cane. పచ్చారె చెట్టు paṭsṭs-āre-cheṭṭu. [పచ్చ+ఆరెచెట్టు.] n. A large forest tree with a very fragrant flower, Banhenia spicata.

(p. 762) puñjamu punjamu. [Skt.] n. A heap, quantity, collection. రాశి, ప్రోగు. 'శోకపుంజముల్.' oceans of sorrows. M. IV. iv. 282. 'రత్నపుంజభరిత' full of gems. M. I. v. 36. పుంజి punji. n. Abundance, plenty, సమృద్ధి. adj. Plentiful, abundant, prosperous. ఆ గ్రామమును పుంజిచేసినాడు he promoted the welfare of the village. 'ఖంజరీటంబుల పుంజిదెలుప.' N. ix. 179. టీ బలమును కనుపరచగాను. వారిప్పుడు పుంజిగానున్నారు they are now in good circumstances. Also, a phrase for Four. రెమడుపు జీల రూపాయిలు eight rupees. పుంజికొను punji-konu. v. n. To be grouped thickly, to collect in a crowd, గుబురుకొను. పుంజీభవత్ punjī-bhavat. adj. Collecting, gathering. సోగయ్యే. 'పుంజీభవత్పాటలవ్రాతము.' A. ii. 65. టీ దట్టమైన కలిగొట్టు పుష్పములు. పుంజీభవించు punjī-bhavintsu. v. n. To become a heap, రాశిపడు, కుప్పయగు.

(p. 776) puṣṭi pushṭi. [Skt.] n. Fatness, strength, increase. బలుపు. సమృద్ధి. మాటలపుష్టి a farrago of words, wordiness. ధాతుపుష్టి fullness of pulse. వారు పుష్టిగానున్నారు or పుష్టులుగానున్నారు they are well to do. ఛాతు పుష్టిలేని impotent. వానివద్ద రూకలు పుష్టిగా నున్నవి he has plenty of money. పుష్టము pushṭamu. adj. Cherished, nourished, పోషింపబడిన. పుషితము pushitamu. adj. Nourished, nurtured, reared, fostered. పోషింపబడిన.

(p. 802) pokkali pokkali. [Tel.] n. One of the three legs or projecting lumps supporting the boiler on an earthen fireplace, పొయ్యి మీది ఎత్తుగడ్డలు, మూడురాళ్లు పెట్టిన పొయ్యి. A portable oven, ఎత్తుడుపొయ్యి. పొక్కటి గడ్డలు or పొక్కటిరాళ్లు pokkaṭi-gaḍḍalu. n. Stones used as a temporary fireplace. పొయ్యిరాళ్లు. వారు ముగ్గురు పొక్కటిరాళ్లరీతిగానున్నారు those three are as inseparable as the three legs of a fireplace.

(p. 804) poṭlamu poṭlamu. [Tel.] n. A packet, pack, bundle, little bag, paper or case to hold perfume, powder or medicine: medicine tied up in a cloth for the purpose of formentation. A crowd, గుంపు. An army, సేన. పొట్లమొత్తు to apply a fomentation. వారందరు నొకపొట్లముగానున్నారు all of them are in one cluster.

(p. 919) bhāṇḍamu bhānḍaṁu. [Skt.] n. An earthern pot or vessel. Any vessel. కుండలోనగు మంటిపాత్రము, పాత్రము. Capital, principal. మొదలిసొమ్ము, అసలు, మూలధనము, బండాలము. Harness, trappings. అశ్వభూషణము. ఏకభాండాశనులుగా నున్నారు they eat out of the same dish, i.e., they form one family. పృథగ్బాండాశనులైనారు they began to eat food prepared in separate vessels, i.e., they formed a separate family. భాండశ్రాద్ధము or ఘటశ్రాద్ధము a ceremony used in divorce, when some funeral rites are performed as though a relation was dead. భాండాగారము bhānd-āgāramu. n. A treasury. ధనగృహము, ఖజానాకొట్టు, బొక్కసము. భాండాగారికుడు bhāṇḍ-āgārikuḍu. n. A treasurer. కోసగృహోధ్యక్షుడు, G. ii. 50.

(p. 1132) varasa or వరుస varasa. [Tel.] n. A line or row, పజ్త్కి. A series or order, పరంపర. A mode, way, క్రమము, విధము. Relationship, బంధుత్వక్రమము. Usage, వాడుక. A turn, relief, or time, వంతు. ఒకవరుస once. Likeness, similitude, సామ్యము. A present, a donation, a gift solemnly presented by a procession of relations or friends. బంధువులుగాని మిత్రులుగాని వాద్యసహితముగా తీసికొనివచ్చే బహుమానము. 'మిమువంటిపెద్దలెతగు వావియున్ వరుసదప్పిచరించిన.' URK. iv. 273. ఆ పని యీవరుసనుండగా when the business was in this state. రేపు అతని వరుస it is his turn to-morrow. నన్ను వాడు బ్రతుకనిచ్చే వరుసకనపడదు there is no chance of his sparing me. వరుసతప్పు to commit incest. ఎప్పుడు చెప్పేవరుసనే చెప్పినారు they talked as they have always done. వరసజ్వరము remittent or recurring fever such as tertain or quartain. వరసగా or వరుసగా varusa-gā. adv. In a line, in order, regularly. శ్రేణిగా, క్రమముగా. అన్నదమ్ముల వరసగానున్నారు they are connected as brothers. వరుసమొగ్గరము varusa-mogga-ramu. n. A military evolution. దండవ్యూహము.

(p. 1300) samamu samamu. [Skt.] adj. Like, alike, similar, same, equal, even, smooth, level. Impartial, free from passion, equable. సమానమైన, తుల్యమైన, సదృశమైన, అవిషమమైన, బేసికాని, మిట్టపల్లములేకుండా ఉండే. సమసంఖ్య a round or even sum. సమదృష్టిగలవాడు one who is equitable or impartial. n. Equality, evenness, తుల్యత, అవిషమత. A year, సంవత్సరము. 'అభూపతియేకషష్టిసమముల్ పూర్ణేందుబింబాస్యతోన్.' Vish. vi. 76. సమము చేయు samamu-chēyu. v. a. To level or equalise. మిట్ట పల్లములేక సరుదు, ఈడుచేయు. సమచతురస్రము sama-chatur-asramu. adj. Four square. చచ్చాకమైన. సమత or సమత్వము samata. n. Equality, similarity, sameness. తుల్యత, సమదర్శి sama-darṣi. n. One who regards all things alike, an impartial man. సర్వభూతములను సమముగా చూచువాడు. సమదృష్టి sama-dṛishṭi. n. An impartial attitude, considering all things alike. సర్వభూతములను సమముగా చూచుచూపు. సమపదము sama-padamu. n. Standing with the two legs on the same line, as an archer. విలుకాడు రెండుకాళ్లతో సమముగా నిలుచుట. సమరసము sama-rasamu. n. Equality, uniformity, Familiarity, fellowship. Kindness, amicableness, సమానరాగగము, సమాధానము. వారిప్పుడు సమరసముగా నున్నారు they are now on good terms. సమవర్తి sama-varti. n. One who treats all alike. అంతట సమముగా వర్తించువాడు. A name of Yama the King of Hell.యముడు. P. iv. 398. సమసుప్తి sama-supti. n. Lit. an equal or universal sleep. The end of a Kalpa or Age; the destruction of the world, యుగాంతము. 'సమసుప్తిబొందించిజగముల ద్రుంచి.' BD. v. 27. సమాంశములు sam-āmṣamulu. n. plu. Equality of parts, equal proportions, తుల్యభాగములు. సముడు samuḍu. n. He who resembles, సదృశుడు.

(p. 1301) samaṣṭi or సమిష్టి samashṭi. [Skt.] n. The whole, the entirety. మొత్తము, సర్వము, సమస్తము. adj. Collected, collective, joint. సమష్టిఆప్తి joint property. సమష్టిగా or సమిష్టిగా samashṭi-gā. adv. Collectively. వారు సమష్టిగానున్నారు they live as one family.

(p. 1305) sayyāṭa or సయ్యాటము say-y-āṭa. [సయి (from Skt. సహ)+Tel. ఆట.] n. A joke. సరసము, పరిహాసము. Sport, లీలల. 'తడవాయెన్ వచ్చివిచ్చేయు నీసయ్యాటంబికచాలు.' P. iv. 724. సయ్యాటించు say-y-āṭinṭsu. v. a. To joke. పరిహసించు. సయ్యొద్ద say-y-odda. n. Friendship, అనుకూలత, చేరిక, స్నేహము. సయ్యొద్దగా say-y-odda-gā. adv. Amicably, in a friendly manner. విహితముగా, స్నేహముగా. వారు మిక్కిలి సయ్యొద్దగానున్నారు they are on very good terms.