(p. 66) appuḍu appuḍu. [Tel. from ఆ+పొద్దు] adv. Then, at that time (This is also used as a defective noun.) Dative అప్పటికి at that time, అప్పట్లో (locative) at that time. అప్పటినుంచి since that time. అట్లా చెప్పేటప్పటికి when he said so. మరియొకప్పుడు at another time. In compounds it means 'When', as వాడు వచ్చినప్పుడు when he came. ఒకప్పుడు వచ్చెను ఒకప్పుడు రాకపోయెను he sometimes came and sometimes stayed away. అప్పుడే (emphatic form) just then, already. అప్పుడే పుట్టిటనబిడ్డ a child just born. అప్పుడప్పుడు now and then. అప్పటిరాజులు the rulers of those days, the then princes.

(p. 137) ippuḍu ippuḍu. [Tel. ఈ+పొద్దు] n. Now, this time. ఇప్పటి of this time. ఇప్పటిపని the present business. ఇప్పటివాండ్లు the people of these days. ఇప్పుడే వచ్చినాడు he is just come.

(p. 179) eṇḍa enḍa. [Tel.] n. Heat, sunshine, glare, radiance, ఎండయెక్కినది the sun is high. చిరుఎండ the soft heat of the morning or evening; రేయెండ moonshine. వాడు వచ్చినప్పుడు నిండా యెండయెక్కినది it was late in the day when he arrived. ఎండకాచునప్పుడు when it is hot. నీకు ఎండ తగిలినది, or, నీ ముఖమునకు ఎండతగిలినది you look hot or fatigued, ఎండకన్నెరుగనివాడు one whose 'eye knows not the sunbeam,' i.e., who lives in the shade. ఎండకాలము eṇḍa-kālamu. n. The hot weather. ఎండగట్టు eṇḍa-gaṭṭu. v. t. To tie up (as a cloth) in the sun to dry. ఎండిపోవు. ఎండదెబ్బ eṇḍa-gāli. n. A burning wind. ఎండగోట్టు eṇḍa-goṭṭu. v. i. To dry up or wither ఎండిసోవు. ఎండదెబ్బ eṇḍa-debba. n. A stroke of the sun. ఎండదొర or ఎండరేడు eṇḍa-dora. n. The sun. ఎండపొద్దు eṇḍa-poddu. n. Noon. ఎండమావి eṇḍa-māvi. n. The mirage మృగతృష్ణ. ఎండబెట్టు eṇḍa-beṭṭu. v. t. To put out to dry. ఎదురెండ the sun against the face.

(p. 181) ekku ekku. [Tel.] v. a. & n. To rise, increase, swell. To appear (by its effects as wine, water, poison, or medicine.) To affect the mind. To prevail as a report; to come to notice వాని తలకు మదము ఎక్కినది he is beside himself with pride or lust. వానికి మత్తెక్కినది he is intoxicated. వడ్డియెక్కినది interest has accrued. ఎక్కినవడ్డి the interest that accrued. వాని దుష్టగుణములు నీకు ఎక్కినవి you have caught his bad habits, or, followed his example. వార్తకెక్కు to become the theme or topic of discourse. వన్నెకెక్కినాడు he became celebrated, rose to distinction. వాసికెక్కిన celebrated, honoured. ఎన్నికకెక్కినాడు one who has risen to reputation. పది గంటలపొద్దు ఎక్కిన వేళ when it was ten o'clock, lit. when the sun has mounted (to) ten hours. ఆ పనికి ఎవరును ఎక్కలేదు no one came forward, or volunteered for the business. అతని మాట యెక్కదు his word will not do, or avail. తలకు నీళ్లెక్కి ౛లుబుగానున్నది the water has got into the head and I have a cold. To mount on, get upon. మంచమెక్కు to take to one's bed. ఎక్కుకొను ekku-konu. v. a. To mount on ఆరోహించు.

(p. 189) eppuḍu ep-puḍu. [Tel. ఏ+పొద్దు] adv. When. ఏకాలము; ఎప్పటి of what time. ఎప్పటికి at what time, at any time, for ever. ఎప్పటికిని ever, at all times, always. ఎప్పటికైనా at any time. ఎప్పటివలె as usual. ఎప్పటిపని the usual employment. ఎప్పుడెప్పుడని కాచుకొనియుండినాడు he waited impatiently. ఎప్పుడో some time or other, I know not when.

(p. 206) okka okka. [Tel. The emphatic form of ఒక cf. Eng. a and one] adj. One. ఒక్కుమ్మడిని (ఒక్క ఉమ్మడిని) all at once, in one rush. ఒక్కపొద్దు A 'single meal,' i.e., a religious fast: restriction to one meal a day. నిన్న ఒక్కపొద్దు ఉంటిని I ate but once yesterday. ఒక్కెడ (ఒక్క+ఎడ) occasionally, at times.

(p. 218) ōra ōra. [Tel.] n. The side, border, edge. అంచు. A whole day and night అహోరాత్రము. ఒక ఓరను ఉంటిమి we stood on one side. ఓరగా sidelong, sideways. తలుపోరగా చేసెor ఓరవాకిలి చేసినది she opened the door a little, or, set it a jar. ఓరబోయి becoming crooked వంకరపోయి. BD. vi. ఓరచూపు ōra-ṭsūpu. n. A sidelong glance. బెళుకుటోర యొయారపు చూపు leeringly. ఓరంతపొద్దు ōranta-poddu. (ఓర+అంత+ప్రొద్దు) the livelong day, all day long, దినమంతయు, ఆసాయము. Also, a little రవంత, ఇసుమంత. 'ఉప్పులేకుండన నోరంతప్రొద్దు చప్పిడితాగిన సాగునే కాళ్లు? రాలేకొదుగబడి రాకయున్నాడు.' Pal. 316.

(p. 234) kaḍa kaḍa. [Tel.] n. A place, quarter, or direction. దిక్కు, పార్శ్వము. The end, extremity అంతము. Distance దూరము. Proximity, సమీపము. ఇరుగడ on both sides. కట్టకడ at the very end. కడకు at last చివరకు. వెలిగడ dry ground. పరగడ a neighbouring field. తలగడ a pillow, being the place of head. చెట్టుకడ at the tree. అతని కడకు వచ్చిరి they came to him. కడ adj. Last. అంత్యము కడసారి the last time. కడ (affix) By, near, at. In the hands or possession of. అది నాకడనున్నది I have it by me. వాని పాదాలకడ పడినారు they fell down at his feet మావాండ్లకడ ఆ మర్యాద కద్దు it is the custom with us, or among us. ౛ాముపొద్దుకడ at sunset. పెందలకడ early. రేపకడ in the morning. కడకుపోవు or కడగాపోవు kaḍaku-pōvu. To be menstruous. కడకన్ను kaḍa-kannu. n. The corner of the eye. క్రేగన్ను, కటాక్షము. కడకంటచూచు kaḍakaṇṭa-ṭsūṭsu. v. n. To glance, view sidelong, to look askance. కడకొరివి kaḍa-koravi. n. A fire brand not quite burnt up కాలగా మిగిలిన కట్టె. కడగా kaḍa-gā. adv. Aside, away. కడలేని kaḍa-lēni. adj. Endless. కడవాడు kaḍa-vāḍu.n. A stranger అన్యుడు. The last male child కనిష్ఠుడు. కడసారి kada-sāri. adj & adv. Last, the last time.

(p. 287) kuṅku , కూకు or క్రుంకు kunku. [Tel.] v. n. To sink. ముణుకు. To set as the sun ఆస్తమించు. పొద్దుగూకినది or కుంకినది the sun has set.

(p. 302) kūku kūku. [Tel. for కుంకు.] n. To set (as the sun or moon.) క్రుంకు. పొద్దుకూకినది the sun has set. పొద్దుగూకేవేళకు by sunset.

(p. 652) nidānamu nidānamu. [Skt.] n. The original cause, origin, source. ఆదికారణము. నిదానము. [Tel.] n. Steadiness, patience, gentleness, ఆత్రపడక విచారించుట. నిదానముగా మాట్లాడు speak gently. నిదానములేని మాట an uncertainty, a matter about which we are in doubt. పొద్దు నిదానము the exact time. నిదానస్థుడు nidāna-sthu-ḍu. n. A correct, prudent, thoughtful or patient man. నిదానించు nidāninṭsu. v. n. To pause, to deliberate or ponder. ఆత్రపడకవిచారించు నిదానముగా nidāna-mu-gā. adv. Steadily, soberly.

(p. 809) poddu or ప్రొద్దు poddu. [Tel.] n. The sun. Time, period. బారెడుపొద్దు ఎక్కినప్పుడు when the sun was about two yards high, i.e., about 8 A. M. పొద్దుతిరుగుడు పువ్వు the sun flower or heliotrope. రెండుగడియల పొద్దుఉండగా while two hours of daylight yet remained. శానాపొద్దుపోయినది it is very late. పొద్దున early in the morning. పొద్దుపొడిచెను the sun arose. పొద్దుగూకె (or క్రుంకెను) the sun has set. పొద్దు గూకులు the livelong day, all day long. పొద్దుపుచ్చు to while away time. పొద్దుపోకుండా ఉన్నది the time passes slowly, or it is very dull. పొద్దు సరసముగా గడిపితిమి we passed the time merrily. పొద్దుతిరుగు బాటున at noon. చాలా పొద్దుగలుగలేచినాడు he rose very early. ఒక్క పొద్దు ఉండు to take only one meal a day, to fast for a period. ఇప్పుడు (lit: ఈ+పొద్దు) now. అప్పుడు (ఆ+పొద్దు.) then. ఆపెకు ఇప్పుడు పొద్దులు She is near her time. దేన్ని పొద్దు పోకచేస్తివి surely you did this out of mere idleness!

(p. 851) proddu or పొద్దు proddu. [Tel.] n. The sun, సూర్యుడు. Time, కాలము. A day, దినము. Half a day, పూట. The dawn, వేకువ౛ాము. The morning, ఉషఃకాలము. ప్రొద్దువాలిన తర్వాత after the sun began to decline, in the afternoon. పెద్దయుంబ్రొద్దు a long time. ప్రొద్దిటిపూట the morning time. ప్రొద్దుటెండ the morning sunlight. ప్రొద్దులు proddulu. n. plu. The days hear the time of the confinement of a woman, ప్రసవదినములు. ప్రొద్దులనెల the month during which a confinement takes place, ప్రసూతిమాసము. ప్రొద్దుకల్లు or ప్రొద్దురాయి proddu-kallu. n. Lit: the sun-stone, i.e., a focussing lens, సూర్యకాంతశిల. ప్రొద్దుగొడుకు, ప్రొద్దుపట్టి or ప్రొద్దుచూలి proddu-goḍuku. n. The son of the sun; an epithet applied to Yama, Sani, karṇa or Sugriva, యముడు, శని, కర్ణుడు, సుగ్రీవుడు. ప్రొద్దుతిరుగుడు proddu-tiruguḍu. n. The sun-flower, సూర్యమవర్తిని. ప్రొద్దుపుచ్చు proddu-puṭsṭsu. v. a. To pass the time, కాలక్షేపముచేయు. ప్రొద్దురిక్క proddu-rikka. n. A constellation called ఉత్తరఫల్లునీనక్షత్రము. ప్రొద్దురిక్క నెల proddu-rikka-nela. n. A name of the Telugu month called ఫాల్గుణమాసము.

(p. 878) bābā bābā. [Tel.] n. A horse. An elephant. 'పొద్దుబాబాలు.' (R. i. 108.) the horses of the sun. చిలుకబాబావజీరు the parrot knight, i.e., Manmadha. బాబారవుతు a horseman, rider, knight; an epithet of Kubēra. తెలిబాబా the white elephant of Indra.

(p. 1309) sari sari. [from Skt. సదృశః.] n. The end. అంతము. Similarity, likeness. సామ్యము, సమానము, సమము. Propriety, fitness, యుక్తము. [From Skt. సరః.] n. A garland, wreath. హారము. See also సరియ. ఆ వంశము ఇతనతో సరి that family terminates with him. సరిలేని మాణిక్యము a matchless gem. పెలసరికి at the end of the month. నెలసరికి up to that day. నీకు నాకు సరి there is an end of everything between us. సరికాని వారు those who are not equals. 'సరికాని వారితో సరసమాడెడువాని.' (Kālahas. §. 66.) he who takes liberties with such as are not his equals. సరికానిపని improper behaviour or conduct. సరికిసరి tit for tat. గోధుములు బియ్యానికి గోధుములు బియ్యానికి సరికిసరి ఇస్తారు they barter wheat for an equal quantity of rice.సరికిసరి చేసినాడు he repaid them according to what they had done. సరి. adj. Equal, like. సమము, ఈడైన. Just, right, proper, fit, correct, suitable, యుక్తమైన, తగిన, Corresponding to. Even, level, not odd, మిట్టపల్లములులేని. Ended, finished, సమాప్తము. అతనికి సరిలేడు he has no equal. రాత్రి అయినా సరే పగలు అయినా సరే be it day or be it night. ఇది సరికాదు this is not right. ఈ ఉత్సవము నేటితో సరి this feast is finished with this day. adv. Equally. సమానముగా, సరిగా. Fully, పూర్ణముగా. 'జలధి తోజలధియు సరిబోరుకరణి.' DRY. 2224. 'సరిబల్కుమని యదల్చు.' T. iii. 143. సరి (interj.) Well! Yes! very well! very good! Aha! Aha! Oh! బాగాయె; అంగీకారార్థము. సరికట్టు sari-kaṭṭu. v. n. To be equal or similar. దృష్టాంమగు. v. a. To attempt, యత్నించు. See సరిపడు below. సరికడచు sari-kaḍaṭsu. v. n. To exceed, excel. ముందుమించు, మీరు, అతిక్రమించు. సరిగా sari-gā. adv. Equally, abreast, properly, rightly, correctly, in good order, completely, fully. సమముగా, ౛తగా, ౛ోడుగా, యుక్తముగా, న్యాయముగా, క్రమముగా, సంపూర్ణముగా, ఆ రెండు పల్లకీలు సరిగా వచ్చుచుండెను the two palanquins were coming on abreast. సరిగెఅల్పులు sari-gelpulu. n. Quits (at dice or games), సమానమైన జయములు. సరిగొను sari-gonu. v. a. To resemble. సమానమగు. To kill, destroy. చంపు, రూపుమాపు. M. VII. iv. 277. సీ సరియన్న విరిపొన్న సరిగొన్నగరిమచేగంభీ రమగునాభిగాంచుదాని.' T. iv. 62. సరిచేయు ari-chēyu. v. a. To arrange or put in order, to put straight, to level or make even. To complete, end or finish. To equalize, క్రమపరచు, వంకర లేకుండా చేయు, మిట్టపల్లములు లేకుండా చేయు, ముగించు, సమానము చేయు. To ruin, నాశముచేయు, సరిచూచు sari-ṭsūṭsu. v. a. To compare, review, collate. సంప్రతించు, సరిగానుండజూచు. సరితూగు sari-tūgu. v. a. To counterbalance, to be equal in weight, to be equal. సమానమగు. సరిపడు, సరితాకు or సరికట్టు sari-paḍu. v. n. To be equal, fit, suit, agree. To be on good terms. To be complete, to be finished, expended, exhausted. సమానమగు, జతపడు, అనుకూలమగు, పొసగు, యుక్తమగు, అయిపోవు. ఆ బియ్యము సరిపడిపోయినవి the rice is all done. మీకు సరిపడితే ఉంచుకొండి keep it if you like it. మేమంటే సరిపడక not being on good terms with us. సరిపడని discontented. సరిపుచ్చు or సరిపెట్టు sari-putstsu. v. a. To equalize, సమముచేయు. To finish, end, complete, consume. ముగించు, కాజేయు, కార్యాంతముచేయు. సరిపోవు sari-pōvu. v. n. To be equal, become equal, సమానమగు. To fit, suit, agree. To be finished or terminated. To be expended, spent. To be ruined, or destroyed, అయిపోవు, వ్యయమైపోవు, నశించు. To be reconciled, సమాధానమగు. A. vi. 90. నోటికి సరిపోయినట్టు మాట్లాడినాడు he said everything that came to his tongue. అవి నీకు సరిపోతవవి these will suit you. నీవు తిట్టినదానికిని నేను కొట్టినదానికని సరిపోయినవి the blows I have given are a fair payment for your abuse. ఆ బియ్యము ఆ తపేలాకు సరిపోయినవి the rice was just enough to fill the vessel. సరిపొద్దు or సరిప్రొద్దు sari-poddu. n. Midnight, అర్థరాత్రి. P. iii. 45. సరిబిత్తరము sari-bittaramu. n. A kind of wrestling. మల్ల బంధవిశేషము. సరిబేసులు sari-bēsulu. n. A kind of game played by boys, పిల్లకాయలు ఆడే ఒక ఆట. 'గుళ్లుదాగుడుముచ్చిళ్లు గోలిపెట్టెలేలపాటలు, సరిబేసు లీలకూతలాదిగాశైశవక్రీడలాడి.' Vish. vii. 212. సరియగు sari-y-agu. v. n. To become equal, సమానమగు, to be destroyed, నశించు. సరియైన sari-y-aina. adj. Equal, like; just, right, proper, fit. Corresponding to. Level, straight; even, not odd. సమమైన, యుక్తమైన, తగిన, నూటియైన, ఈడైన, అవిషయమైన, మిట్టపల్లములు లేని. సరిలేని sari-lēni. adj. Matchless, unequalled. అసమానమైన. సరివచ్చు sari-vatstsu. v. n. To match, be alike, సమానమగు. సరిసమానము sari-samānamu. (a pleonasm.) n. Equality. సమము, తనకు సరిసమానము ఎవరులేరనుకొనుచున్నాడు he imagines that he has no equal. సరేగదా sarē-gadā. interj. Very well!