(p. 201) ērpaḍu ērpaḍu. [Tel.] v. n. To fix, settle, to assume a shape. To be settled or determined. To seem, appear, come to light, to look. To happen. To be declared, to be or become. To be selected, distinguished, separated, arranged, appointed. రూపగు, తేటపడు,బయలుపడు, నిర్ణయింపబడు. కర్తలై యేర్పడినారు they appeared as, or, turned out to be the heirs. ఏర్పరుచు or ఏర్పరించు ērparaṭsu. v. a. (casual of ఏర్పడు) To form, adjust. To choose, select. distinguish. To separate, divide, To set forth, define, declare. To arrange, to settle. ఏర్పడునట్లు చేయు. ఏర్పాటు ēr-pāṭu. n. An arrangement, settlement, rule. Fixing, disposal, decision, management. Selection, choice, agreement. నిర్ణయము, నియమము, వివరణము. ఏర్పాటుచేయు to select, arrange, to effect an arrangement. To project or scheme.

(p. 347) gaṇḍamu ganḍamu. [Skt.] n. The side of the head. చెక్కిలి. An elephant's temple. ఏనుగుచెక్కిలి. The baleful influence of a star. గ్రహయోగము. An evil event, a narrow escape, గొప్ప అపాయము. దినగండము నూరేండ్లాయిస్సు to live long in daily peril of ruin. నాకు దినగండముగా జరుగుచున్నది I am daily living from hand to mouth. గండము గడిచి బయలుపడ్డది the affair is over and this is the result. Lit the trouble is over, the child is born. అతడు తండ్రి గండమునకు పుట్టినాడు he was born to be the cause of his father's ruin. గండపాళి ganḍa-pāḷi. n. The temple or side of the head. గండమండలము ganḍa-manḍalamu. n. The temples of the head.

(p. 373) guṭṭu guṭṭu. [Tel.] n. A secret. మర్మము. The real state, reputation, honor, public esteem. 'పొమ్ముగుట్టుననీదుపురంబునకును' DRAy. 282. గుట్టుకీడు. A secret foe. 'పార్థివుడాత్మభుజాభృతక్షమాతలమున గుట్టుకీడుబహుధాయరయించియడంచి.' A. iv. 296. గుట్టుపేడు the revelation of state secrets రాజమంత్రము బయలుపడుట. గుట్టుసాకిరి guṭṭu-sākiri. n. A witness that overhears secretly all the evidence against his party.

(p. 824) prakāśamu pra-kāṣamu. [Skt.] n. Sunshine, ఎండ. Light, splendour, lustre, వెలుగు. Manifestation. adj. Brilliant, splendid, lustrous. Celebrated, మిక్కిలి ప్రసిద్ధము. Revealed, బయలుపడిన. Similar, సమానము. అతని పేరు నిండా ప్రకాశముగానున్నది his name is celebrated. ప్రకాశించు prakāṣinṭsu. v. n. To shine, be splendid, వెలుగు. To be bright, మెరయు.

(p. 867) bayakāḍu baya-kādu. [Tel. బయలు+కాడు.] n. A musician, గాయకుడు, గానవిద్యోపాధ్యాయుడు. 'చ అనఘయపూర్వమైన భవదాగమనంబు తలంపనొక్కచో, బొనరికయ్యమిప్పుడెగ బోయగవచ్చిన యట్లతోచెనీ, వనుపమదేవదానవి మహాహవనాటక సూత్రధారివై, ఘనముగవీణె మీటు బయకాడవునీయొళవే నెరుంగనే.' Tara. iv. 226. బయకారము baya-kāramu. (బయలు+కారము.) n. A youthful prank, యౌవనమందు బయలుపడు శృంగారచేష్ట బయకారి baya-kāri. n. A sprightly woman, విలాసవతి.

(p. 867) bayalu , బయిలు or బైలు bayalu. [Tel.] n. The outside. An open place, open country, బహిఃప్రదేశము, చెట్లుచేమలులేని చోటు. The sky, ఆకాశము. adj. Empty, unoccupied, శూన్యము. బయలుతామర bayalu-tāmara. n. The land lotus, మెట్టతామర. బయలుదేరు or బయలువెడలు bayalu-dēru. v. n. To come out, to go out, to start, నిర్గమించు. To come to light, to be discovered. బయలుపడు, బయల్పడు, బయలుపోవు or బయలుమెరము bayalu-paḍu. v. n. To make its appearance, to become visible, ప్రకాశితమగు. To be found out or discovered, to become publicly known.

(p. 874) bahiḥ bahih. [Skt.] n. The outside. బహిని on the outside. బయట. 'బహిని సూత్రతతికి బరగలింగముగట్టి.' Vēma. 940. బహిత్రము bahitramu. n. A kind of boat, యానపాత్రవిశేషము. బహిపడు bahi-paḍu. v. n. To be expelled, to be excommunicated, to be outcast. వెలివేయబడు. 'బహిపడ్డద్విజున కల్సపుపాచితంబిడి.' A. vi. 91. టీ వెలిబడిన బ్రాహ్మణునికి స్వల్పప్రాయశ్చిత్తము చేసి. బహిపెట్టు bahi-poṭtu. v. a. To excommunicate, to put out of caste, వెలివేయు. బహిరంగము bahir-angamu. n. An external organ, వెలుపటి అవయవము. Publicity, notoriety, exposure, publication. adj. Made known, made public, బయలుపడిన. బహిరంగముచేయు bahir-angamu chēya. v. a. To make known or public. బహిర్ద్వారము bahir-dvāramu. n. An outer door, or principal gate. తలవాకిలి. బహిర్దేశము or బహిర్భూమి bahir-dēṣamu. n. The skirts (of a village:) used as a necessary in the villages, hence the word denotes a privy. బహిర్భూమికి పోవు bahir-bhūmiki-pōvu. v. n. To go to stool. బహిర్లాపి bahir-lāpi. n. An elliptical question which suggests the answer in other words, ఉత్తరము వేరుమాటలందు అణగి యుండునట్లు అడుగునట్టి విషమ సమస్య. 'సీ రాజుల కెటువంటి రత్నముల్ ప్రియమగు గాయలేచెట్ల వికరులమ్రింగు.' బహిర్వాసము or బైరవాసము bahir-vāsamu. n. A cloak or upper garment. బహిష్కరించు bahish-karinṭsu. v. a. To expel from a caste or sect: to degrade or excommunicate. బహిష్కారము or బహిష్కరణము bahish-kāramu. n. Expulsion, degradation: excommunication from sect or caste. వెలివేయడము. బహిష్కృతుడు bahish-kṛituḍu. adj. Expelled from caste, excommunicated. వెలివేయబడిన (వాడు.)

(p. 881) bāhiramu bāhiramu. [from Skt. బహిః.] adj. Made public, బయలుపడిన, బాహ్యము. Excommunicated, వెలియైన. 'తే వలయునన్న పానముల్ పలుడెరుగుల. నేర్చువిధముననే మొడగూర్చివేడ్క, నున్న నీవుపయోగింపమెల్లకునికి, బాంధవమునకు నీతికి బాహిరంబు.' M. V. iii. 212. బాహిరపోవు bāhira-pōvu. v. n. To become public, or open, బయలుపడు. To faint, to loss the senses. మూర్ఛిల్లు. 'క కావునవంచనబాహిర, పోవకయుండంగమనరిపుంబరి మార్పం, గావచ్చు నేనియట్టిది, నావలపటుగాకతక్కిననువలదు సుమీ.' M. IV. ii. 91. 'అతండు సోలియును బాహిరపోవకతేరియవ్విభుం, గిట్టినిశాత బాణచయకీలతదేహునిజేసె.' M. IX. i.424. బాహిరుడు bāhiruḍu. n. One who is outside, or excommunicated, బాహ్యుడు. 'అటుగాకకర్మఫలలం పటుడనగుదునేని యల్పఫలభోగితమై, నటనిటదిరుగుచు, మోక్షనికటవృత్తికి బాహిరుండగానెకుమారా.' M. XII. i. 73.

(p. 889) bugulu or గుబులు bugulu. [Tel.] n. A bubble, swelling, rising to the surface. బుగులుకొను or బుగులుపోవు bugulu-konu v. n. To become visible. బయలుపడు. To gush forth, చిప్పిలు. To increase, spread, విజృంభించు. వ్యాపించు. బుగులుపుచ్చు bugulu-puṭsṭsu. v. a. To make plain or evident, to show, బయలుపరుచు. బుగులుబుగులు bugulu-bugulu. n. The noise made in rushing forth, as by water. A retching noise.

(p. 1024) meracu meraṭsu. [Tel.] v. n. To flash, as lightning. తళుక్కని ప్రకాశించు. మెరపు, మెరుపు, మెరము or మెరుము merapu. n. Lightning. తటిత్తు. Brightness, brilliance, ప్రకాశము. మెరపుతీగ merapu-aīga. n. A streak of lightning, తీగవంటి మెరపు. మెరము or మెరుము meramu. v. n. To rankle, or fester. మెరమెరలాడు. కంటిలోగాని పుంటిలోగాని లేక మనసులోగాని మెదులు. కంటిలో నెరసుపడి మెరముచున్నది the mote fell into his eye and pain was caused. 'మెరమెరభావంబులోన మెరమగమరియున్.' T. ii. 85. టీ మెరమగ, అనగా బెళికింపచేయుచునుండగాను. v. a. To cause pain or mortification. మెరమెరలాడించు, నొచ్చునట్లు మెదలించు. 'మెరుగుగైదువుగ్రుచ్చి మెరమినట్లైన.' HD. ii. 214. మెరమెర mera-mera. n. Rankling కంటిలోగాని పుంటిలోగాని మెదలడము. Mental agony, anxiety. మనోవ్యధ. Doubt, suspicion. సంశయము. Difference, భేదము. 'మీసత్వములునమ్మి మెరమెరమాని పందెమునేనాసపట్టినదాన.' P. ii. 97. మెరమెరపడు mera-mera-paḍu. v. n. To doubt, hesitate, సంశయపడు. మెరమెరపాటు mera-mera-pāṭu. n. Impetuosity of hunger. Mental distress, మెరమెరపడుట, ఆకటితహతహ. మెరమెరమను or మెరమెరలాడు mera-mera-manu. v. n. To rankle or fester. మెరము, కంటిలోగాని పుంటిలోగాని లేక మనసులోగాని మెదలు. To suffer pain, బాధపడు. 'తనుమున్ను పలుకుట తద్దయునపుడు, మెదులుచు మదిలోన మెరమెరమనగ.' Dabh. 224. మెరయు merayu. v. n. and a. To lighten, to gleam: to glitter, to shine, ప్రకాశించు. To come to light, బయలుపడు. To cause to be seen, to show, బయలుపరుచు. మెరపించు mera-pinṭsu. v. a. To enlighten or make bright, to illume. మెరయునట్టుచేయు.

(p. 1195) visaru or విసురు visaru. [Tel.] v. n. To come out, బయలుపడు To blow, as the wind, to spread, as a scent. గాలికొట్టు, వీచు, వాసనకొట్టు. లోగా అణిగి ఉన్న రోగమును బైట విసిరేలాగు చేసేమందు a searching medicine, a medicine that makes a hidden disease appear. లోనికాక బైటికివిసిరినది the latent fever came out. v. a. To wave as a fan, to brandish, whisk, flourish, as a sword or a whip. ఆడించు. వీచు. To throw, fling, hurl, sling, రువ్వు. To turn, to grind. తిరుగలివిసరు to turn a mill. వలవిసరు to cast or let down a net. n. Waving, casting, spreading. ఆడించుట. వీచుట, వేయుట, వ్యాపించడము. కాటకపువిసరుచేత through the spreading of the famine. విసరురాయి visaru-rāyi. n. A grindstone. తిరుగలి. వసరియాడు Same as విసరు. విసరికొట్టు or విసరికొట్టు visari-koṭṭu. v. a. To fling, to dash. రువ్వు. To scorn, to huff. కసురు. ఒకడబ్బు ఇమ్మంటే మూతితో ముఖములో విసిరికొట్టుచున్నది he asked for a penny, she gave him a scolding. ఆ కుండను గోడమీద విసిరికొట్టినాడు he dashed the pot against the wall. విసరివేయు or విసిరివేయు visari-vēyu. v. a. To hurl, fling. రువ్వు. ఊరిబైట విసరివేసినట్టుగానుండే ఒకయిల్లు a house that seemed as if it had been thrown out of the town.

(p. 1213) velayu velayu. [Tel.] v. n. To shine, be splendid. ప్రకాశించు, ఒప్పు. To be pleased. ప్రసన్నతనొందు. To dwell, as a god in an image. To become famous, ప్రసిద్ధికెక్కు. To become known, బయలుపడు. To appear, to come to light, ప్రత్యక్షమగు. ఈ యూరిలో దేవి వెలసినది the goddess has made her appearance in this village వెలయ. వెలయగ or వెలయగా velaya. adv. Splendidly, brightly, pleasingly. ఒప్పుగా, ప్రకాశముతో, 'కులములో నొకండుగుణవంతుడుండెనా, కులము వెలయువారిగుణముచేతి, వెలయవనములోన మలయజంబున్నట్లు.' Vēma. i. 27. వెలయించు velayinṭsu. v. a. To brighten, adorn. ప్రకాశింపజేయు. To please, సంతోషపరచు.

(p. 1215) veli veli. [Tel.] n. Whiteness, తెలుపు. The outside or exterior, బయట, బాహ్యము. The external surface of the body, దేహముయొక్క బహిఃప్రదేశము. Publicity, బయలుపాటు. Excommunication, or exclusion from caste, బహిష్కారము. మాలో వెలి అనేమాటలేదు excommunication is unknown in our caste. 'వెలికిగోర్కు లెల్లవిడిచిపెట్టి.' Vēma. 791. adj. White, తెల్లని. Outer, outside, external. బైటి, బాహ్యమైన. వెలిగుడారు a tent pitched outside the town. వెలిపొలములు the outlying fields of a village. వెలికొత్తు to drive out. వెలికత్తెరనేల veli-kattera-nēla. a. A land mixed with gravel. కంకరమన్ను కలిసిననేల. వెలికిలు veli-kilu. v. n. To fall on the back,to touch the ground with the back. వీపుక్రిందగు. To lie on the back, వీపు క్రిందుగాపరుండు. వెలకిల velikila. adv. Supine, lying on the back, ఉత్తానముగా. వెలకిలబడు to lie on the back. వెలిగడ veli-gaḍa. n. Dry land. మెట్టనేల. వెలిగారము veli-gāramu. (వెలి+కారము.) n. Borax. బంగారమునకు కాంతితెచ్చే ఒకవిధమైన తెల్లని ఉప్పు. వెలిగిడ్డి veli-giḍḍi. n. The fabulous cow that grants all wishes, కామధేనువు. వెలిగుల్ల veli-gulla. n. A conch shell, శంఖము. 'వెలిగుల్లయు వనమాలయు గలిమియు మానికము మేనగలిగినవేల్పున్' G. iv. 169. వెలిగొండ veli-gonḍa. n. The distant mountain. Same as వెలితిప్ప. వెలిగౌరు veli-gauru. n. The white elephant of Indra, ఐరావితము. వలిచంట్ర The white species of the tree called చండ్ర వెలిచవి veli-ṭsavi. n. Adultery. జారత్వము. వెలితిప్ప veli-tippa. n. The silver mountain, Kailasa. వెండి కొండ, కైలాసము. వెలితుమ్మ the white species of the తుమ్మచెట్టు. వెలిదుక్కి veli-dukki. n. Ploughing land while it is moist with rain. నీళ్లుకట్టకుండావానతడితో దున్నడము. (Opposed to రొంపిదుక్కి.) వెలిపము Same as వలిపము. (q. v.) వెలిపుచ్చు or వెలిపరచు veli-putstsu v. a. To reveal, divulge. బైటబెట్టు, బయలుపరుచు, 'వేదశీర్షమెల్లవెలి బుచ్చగానేల.' Vēma. 214. వెలిపెట్టు See వెలివేయు. వెలిబూడిద veli-būḍida. n. The ashes of cowdung fuel. పిడకనిప్పులబూడిద. వెలిబిత్తరి a certain feat in wrestling. వెలిమాడు exports. లోమాడు imports, goods received. వెలిమావు veli-māvu. n. (Indra's) white horse, (ఇంద్రుని) తెల్లగుర్రము, ఉచ్చైశ్శ్రవము. వెలిమావులు white mares. 'విమలాంబుదముల బూనిన విమానములనదగవెలసి వెలిమావులు.' M. VII. i. 228. 'వేరొక్క వెలిమావువేల్పుదొరకు.' R. i. 46. వెలిమిడి or వెల్మిడి veli-miḍi. (వెలి+మిడుగు.) n. The ashes of cow-dung fuel, ashes, పిడకనిప్పులబూడిద, భస్మము. 'తెలుపులన్నియు మేలుదెలియంగనిసుక వెలిమిడియెముకలు వెసనుప్పుపత్తి.' Madhura Puran. D. page. 78. వెలిమొట్ట veli-moṭṭa. n. A sort of fish, the 'white snout.' వెలిమొట్టలనుదండువల తలార్లకునిచ్చె కొడిసెలపరిహాసకులకు నిచ్చె.' G. i. 111. వెలిమ్రాను veli-mrānu. n. The fabulous tree that grants all wishes, కల్పవృక్షము. వెలియునికి veli-y-uniki. n. Living in a foreign land, పరదేశవాసము. వెలివాడ veli-vāḍa. n. The outer 'street' or shrub of a town in which the pariahs live. బైటనుండేమాలపల్లె, చండాలవాటిక. వెలివాడపని veli-vāāa-pani. n. Cobblers' work. మాదిగపని. 'వెలివాడపని క్రొత్తమలక వాల్గొని నూనెయిడితంగెడాకుగట్టెడు తహతహ.' A. vi. 94. వెలివాడు or వెలివాడవాడు veli-vāḍu. n. An out caste, a pariah. చండాలుడు. మాలవాడు. 'వెలివాండ్రురెపల్లెకు జేరిరయ్యెడన్.' M. xiii. iii. 270. వెలివారు veli-vāru. n. A cordon formed round a hunting place. వేటాడుదోట బయటచుట్టుపారించెడుపోగు. వెలివెరియు Same as వెల్లివిరియు. (q. v.) వెలివిసరు veli-visaru. v. n. To come out, be revealed, be made public, బయలుపడు. వెలివేయు or వెలిపెట్టు veli-vēyu. v. a. To eject or excommunicate from a caste or sect. బహిష్కరించు.

(p. 1215) velu velu. [Tel.] adj. Another form of వెలి. (q. v.) వెలుక vel-uka. (వెలి+ఉక.) n. Whiteness. తెల్లన. వెలుకబారు or వెల్కబారు veluka-bāru. v. n. To turn pale. తెల్లబరు. 'తనుబాసి శశ దవ్వుచనిననెవ్వగబోలె తొలిదిక్కు జవరాలు వెలుకబారె.' Swa. v. 47. 'వెలుకబార నిశాంతనిశాంతదీపముల్.' Parij. ii. 76. వెలుపడు or వెల్వడు velu-vaḍu. v. n. To come out, become known, be made public, బయలుపడు. To set out, బైలువెళ్లు, బైలుదేరు. వెలువరించు, వెల్వరించు or వెలువరచు velu-varinṭsu. v. a. To send out, to force out, to give vent to, make known, divulge. వెలువడజేయు, బైటికివచ్చునట్లుచేయు, బయలుపుచ్చు. 'ఒక్కింతసేపు పలుకు వెలువరింపంజాలక యూరకుండి.' M. IX. ii. 12.

(p. 1342) subbu subbu. [Tel.] v. n. To come forth, appear, become manifest. బయలుపడు. 'రామున్ బట్టముగట్టగా దొడరువార్తల్ సుబ్బినన్ గైక.' R. v. 2.