(p. 56) anubhōgamu anu-bhō-gamu. [Skt.] n. Enjoyment, experience. అనుభోగి n. A man of pleasure. మంచి భోగమనుభవించేవాడు.

(p. 100) aṣṭa ashṭa [Skt. cf. Eng. 'Eight,' Lat. Octo.] adj. Eight.--అష్టకష్టములు The eight unpleasant circumstances liable to occur in the course of life. [Viz. దేశాంతర గమనము foreign travel, భార్యావియోగము separation from one's wife. కష్టకాలములో ప్రియబంధుదర్శనము friends and relations arriving in the time of trouble, ఎంగిలితినడము eating the leavings of others, తన, శత్రువులతో స్నేహము చేయడము courting one's enemies, పరాన్నమునకు కాచియుండడము looking for food from strangers, సభలో అప్రతిష్ఠవచ్చుట being ignorant in an assembly of wise men, దరిద్రమనుభవించడము suffering poverty.] అష్టకోణి an octagon, అష్టదిక్కులు the eight points of the compass.--అష్టదిక్పాలకులు the regents of the eight points of the compass, viz. Indra of the East, Agni of the South-east, Yama of the South, Nairriti of the South-west, Varuṇa of the West, Marut of the North-west, Kubēra of the North, and Iṣana of the South-east.--అష్టదిగ్గజములు the elephants supporting the eight corners of the earth-అష్టనగములు the eight serpents supporting the eight angles or points of the world. Their names are as follow: వాసుకి, అనంతుడు, తక్షకుడు, శంఖపాలుడు, కుళికుడు, పద్ముడు, మహాపద్ముడు, కార్కోటకుడు. అష్టవదులు a certain set of songs of eight lines in length.-అష్టపాత్రములు the eight vessels used in a sacrifice.--అష్టభాగ్యములు the eight requisites to the regal state; as రాజ్యము territory, భండారము wealth, సేన్యము an army, ఏనుగులు elephants, గుర్రములు horses, ఛత్రము an umbrella, చామరము a fly fan or whisk, ఆందోళిక a palanquin.--అష్టభోగములు the eight sources of pleasure, viz., ఇల్లు house, పరుపు bed,వస్త్రము raiment, అభరణము jewels, స్త్రీలు women, పుష్పము, flowers, గంధము perfume, తాంబూలము areca nuts and betel-leaves.--అష్టమదములు eight kinds of pride, viz., అన్నమదము luxury in food, అర్థమదము pride of wealth, స్త్రీమదము pride of lust, విద్యామదము pride of learning, కులమదము, pride of rank and family, రూపమదము pride of beauty, ఉద్యోగమదము pride of station, యౌవనమదము pride of youth.-- అష్టస్వామ్యములు the eight respects in which an absolute conveyance is made, viz., విక్రయ, దాన, వినిమయ, జల, తరు, పాషాణ, విధి, నిక్షేపములు -- అష్టాంగములు See under అంగము. సాష్టాంగదండము prostration in worship. -అష్టాపదము an eight legged dragon: a spider. అష్టావధానము See under అవధానము. అష్టైశ్వర్యములు complete comfort, every blessing, also eight attributes, viz., అణిమ, మహిమ, గరిమ, లఘిమ, ప్రాప్తి, ప్రాకామ్యము, ఈశత్వము, వశిత్వము.

(p. 117) ābhōgamu ā-bhōgamu. [Skt.] n. Completion. Fullness, plumpness. పరిపూర్ణత.

(p. 118) āmiṣamu āmishamu. [Skt.] n. Flesh, meat. Enjoyment. భోగము.

(p. 162) upabhōgamu upa-bhōgamu. [Skt.] n., Enjoyment, use. అనుభవము.

(p. 398) grāmamu grāmamu. [Skt.] n. A village. ఊరు. A scale in music. షడ్జాదిస్వరము. గ్రామత్రయము the three tones, treble, tenor and base. A crowd or multitude సమూహము. as గుణగ్రామము or శబ్దగ్రామము. గ్రామకార్యము grāma-kāryamu. n. Village affairs: worldly matters. గ్రామకంఠము grāma-kanṭhamu. n. The glebe, or pasture land appertaining to a village. గ్రామణి grāmaṇi. n. A chief: a head man. గ్రామాధిపతి. గ్రామణి adj. Chief, head, leading. ముఖ్యుడు నరగ్రామణి, the noblest of men. దుర్గ్రామణి a wicked ruler. గ్రామణ్యము grāmanyamu. n. The rule or headship of a town. Imperiousness, violence, outrage. గ్రామణ్యముగా scoffingly. గ్రామదేవత grāma-dēvata. n. A village god or goddess. These are the original Dravidian deities. Among them the male deities are chiefly these: పోతురాజు, కాట్రేడు, అంకాళు, గంగయ, చెన్నడు and మైలారు. The principal village goddesses are పెద్దమ్మ, కాట్రేణి, అంకాళమ్మ, ఎక్కళమ్మ, ఎల్లమ్మ, మల్లమ్మ, మామిళ్లమ్మ, మైసమ్మ or మైసూరమ్మ, (i. e. మహిషీ.) మారియమ్మ, మారెమ్మ (who probably is meant for 'Maria') యాగాతమ్మ (that is, Saint Agatha,) and సుంకలమ్మ or సుంకెళమ్మ, of whom one inflicts the cholera, another the small pox (see అమ్మవారు) another murrain, another blight. None have any beneficent powers, and they are worshipped to avert their displeasure. గ్రామసింహము grāma-simhamu. n. The lion of the village, i.e., a dog. గ్రామస్థుడు grāma-sthuḍu. n. A villager. స్వగ్రామస్థుడు a fellow citizen or neighbour. గ్రామాంతము grām-āntamu. n. The outlying portion of a village, i.e. the Panchama quarter. మాలపల్లె. గ్రామాదులు grām-ādulu. n. Villages. Lit. Villages, &c. గ్రామ్యము grāmyamu. adj. Village-born; produced in or relating to a village. Vulgar, rude, rustic. Common, colloquial, unclassical, inelegant: The opposite of శాస్త్రీయము. In Grammar the term is applied to conversational forms as వస్తాడు, తెస్తాడు, like they're, I'm, you're, he's, in English, which are supposed to be in admissible in literature, though they occur in all even the best poets. గ్రామ్యధర్మము grāmya-dharmamu. n. Sexual intercourse. సంభోగము. Lit. what is usual or the fashion, or way of the world.

(p. 910) bōgamu bōgamu. [from Skt. భోగము.] adj. Appertaining to the dancing or theatrical caste. n. Price, వెల. బోగముచాన or బోగముది (బోగము + అది.) a dancing girl, వెలయాలు. బోగమువాండ్లు dancing girls, actresses. బోగమాట dancing. బోగమాడు to dance. బోగి bōgi. n. The name given to the eves of some particular feasts. పండుగతొలినాడు. A serpent. One who lives in splendour or luxury. భోగముగలవాడు, భోగముగలవాడు.

(p. 929) bhōgamu bhōgamu. [Skt.] n. Enjoyment, possession, అనుభవము. Happiness, సుఖము. Food, భోజనము. A snake's body or crest. పాముశరీరము, లేక, పాముపడగ అష్టభోగములు the eight kinds of enjoyment as Home గృహము, Bed శయ్య, Clothes వస్త్రము. Ornaments ఆభరణము, Woman's company స్త్రీ, Flowers పుష్పము, Scent గంధము and Betel తాంబూలము. ఏకభోగము undivided possession. ఏకభోగగ్రామము a village in the hands of one single person. పాలిభోగము separate possession. పాలిభోగగ్రామము a village whereof the land is the property of several persons, each of whom holds his land as a separate property and always retains the same fields. ఈ సంవత్సరము ఒక భోగము పండినది ఒక భోగము పోయినది one crop turned out well, one crop turned out ill. భోగగృహము bhōga gṛihamu. n. A bed room. పడకగది. భోగబంద bhōga-banda. n. A mortgage in which the article pledged or mortgaged may be converted to use, as land, houses, cattle, &c. the profits of which are to be appropriated by the lender or mortgagee in lieu of interest. భోగమంటపము bhōga-manṭapamu. n. An open hall or porch of a temple, in which festivals are celebrated. కళ్యాణ మంటపము. భోగవతి bhōga-vati. n. The name of the Capital of the Nagas or serpents, పాతాళము. శేషసర్పపట్టణము. The name of the infernal Ganges. పాతాళగంగ. A fashionable lady. భోగముగలది. భోగస్త్రీ bhōgā-stri. n. A kept woman, mistress or concubine, a prostitute. 'విచిత్రవీర్యుని భోగస్త్రీయందు విదురునింబుట్టించె.' Vish. vi. 425. భోగశిపత్రి bhōgāṣi-patri. n. A name of Garuda. 'భోగాశిపత్రితరస్ఫూర్త్యనుబావ.' Swa. v. 133. టీ పన్నగాశనపతత్రి. గరుత్మంతుడు. భోగి bhōgi. n. A happy man. భోగముగలవాడు. One who lives in splendour or luxury. అనుభవశాలియైనపురుషుడు. A serpent. సాము. The name given to the eves of some particular feasts. పండుగతొలినాడు. భోగించు bhōginṭsu. v. a. To enjoy, అనుభవించు. To be happy, సుఖించు, భోగించుట bhōginṭsuṭa. n. Enjoyment. Plu. భోగించుటలు. 'మనమానాడుమహావినోదముల ప్రేమల్ మీరభోగించుటల్ వినుము.' Radha. iii. 25. భోగిని bhōgini. n. A royal concubine. రాజు ఉంచిన బోగముది. An inferior wife of king. పట్టాభిషిక్తురాలుకాని రాజుభార్య. A female serpent. ఆడుపాము. భోగ్యత bhōgyata. n. Deliciousness, sweetness. దీనిభోగ్యత దేనికీలేదు nothing is more delicious than this. భోగ్యము bhōgyamu. n. Use, usufruet, enjoyment, or something given in pledge or on mortgage. భోగ్యపత్రము a mortgage bond, wherein the lender assumes the temporary use of the property mortgaged. adj. Enjoyable, fit to be enjoyed, delicious, agreeable as food. అనుభవింపదగిన. ఆ ప్రసాదము భోగ్యముగానుండలేదు that food was not agreeable. భోజనము bhōjanamu. n. Food, a repast or meal, ఆహారము. Eating, కడుపు. భోజనముచేయు to eat, to dine. భోజనకస్తూరి small oranges pickled. భోజరాజు or భోజుడు bhōja-rāju. n. The name of a king celebrated by Sanskrit poets as a bountiful patron. భోజ్యము bhōjyamu. adj. Edible, fit to eat, eatable. భుజింపదగిన n. Food, ఆహారము.

(p. 964) masakamu masakamu. [Tel.] n. Sexual intercourse or desire, సంభోగము, సంభోగేచ్ఛ. మసకొను masa-konu. (మసకము + కొను.) v. n. To yield, melt, be charmed. భ్రమపడు. 'మసకొనిరేగుపండ్లకును మౌక్తికముల్ వెలబోసినట్లు.' Dasaradhi § 12. To desire sexual intercourse. మసకొలుపు to excite such a desire.

(p. 1015) mūḍu mūḍu. [Tel.] adj. Pron. or n. Three. infl. మూటి as ఆమాటికి to the three. మూట mūṭa. n. ablative. Thirdly, at the third. మూటియందు, మూడవదానియందు. plural మూళ్లు, as పదిమూళ్లు ten times three. మూడు ఎత్తులుగాచేసి laying the garland in three festoons. G. xi. 49. మూడు సరములుగాచేసి. ముక్కాక muk-kāka. (మూడు + కాక.) n. Oppression, trouble, distress. నిర్భంధము. శ్రమ. 'మునులార మీకింత ముక్కాకలేల సులభంబుగనుముక్తిచొప్పుడు విధము.' L. xx. 256. ముక్కాకలుతీరిన thrice proved, thrice tried in the fire, inured; well versed, or experienced. బాగాజితపడి యుండు. ముక్కాని muk-kāni. (మూడు + కాని.) n. The fraction of three కాసులు; 9 pies or three sixtyfourths. ముక్కారు muk-kāru (మూడు + కారు.) n. Three seasons or crops (in a year.) మూడుపంటలు, మూడుభోగములు. 'ధరణిముక్కారును తరగనిగతిబండె.' T. v. 215. ముక్కాలిపీట or ముక్కలిపీట muk-kālipīṭa. (మూడు + కాలి + పీట.) n. A three legged stool or table. A tripod. 'ముక్కలిపీటమీద సొంపలరవసింపజేసి.' Rasica. i. 52. ముక్కాలు muk-kālu. (మూడు + కాలు.) n. Three quarters. ముప్పాతిక. Three legs, మూడుకాళ్లు. ముక్కొటిక muk-koṭika. (మూడు + కొటిక.) n. Three cities, త్రిపురములు. ముక్కోటి ఏకాదశి muk-kōṭi-ēkā. n. A fast held in honor of Vishnu in the month Margasira. మార్గశిరశుద్ధ ఏకాదశి నాడు తిరుపతిలో స్వామిపుష్కరణిలో మూడు కోట్ల తీర్థములువస్తునవనే ఐతిహ్యమువల్ల ఈపేరు వచ్చినది. ముజ్జిగము muj-jagamu. (మూడు + జగము.) n. The 'three worlds,' the universe, లోకత్రయము. ముత్తుము mu-t-tumu. (మూడు + తూము.) n. The measure of three తూములు, మున్నూరు mun-nūru. (మూడు + మారు.) n. Three hundred. ముప్పది or ముప్పై mup-padi. (మూడు + పది.) n. Thirty. ముప్పందుము mup-pandumu. (మూడు + పది + తూము.) n. Thirty tooms. (తూములు.) ముప్పాతిక mup-pātika. (మూడు + పాతిక.) n. Three quarters. ముప్పావు mup-pāvu. (మూడు + పావు.) n. Three quarters. ముప్పిడి mup-piḍi. (మూడు + పిడి.) n. 'Three handles,' a dagger. ముప్పిరి mup-piri. (మూడు + పిరి.) n. Three twists or strands. adj. Three fold. triple. ముమ్మడి mum-maḍi. (ముడు + మడుగు.) n. Three times as much, three fold, treble, triple. ముమ్మనుమడు mum-manumaḍu. (మూడు + మునుమడు.) n. A great grandson. ముమ్మారు mum-māru. (మూడు + మారు.) n. Three times. ముమ్మూడు mum-mūḍu. (మూడు + మూడు.) n. Three times three, మూడుమూళ్లు, తొమ్మిది. ముయ్యేరు muy-yēru. (మూడు + ఏరు) n. Three streams, an epithet of the Ganges. 'ముందరనున్నది మయ్యేరునేల.' HD. ii. 3. ముల్లోకము mul-lōkamu. (మూడు + లోకము.) n. Three worlds, i.e., the earth, heaven and the nether world మువ్వీసము muv-visamu. (మూడు + వీసము.) n. The fraction of three-sixteenths. మువ్వురు or ముగ్గురు muv-vuru. (మూడు + వారు.) n. Three persons. మూడో or మూడవ mūḍō. adj. The third. మూడోదినము the third day, i.e., the next day but one.

(p. 1194) viṣayamu vishyamu. [Skt.] n. An object, matter, subject, affair, thing. Any peculiarity as colour, form, flavour, odour, sound. Definition, respect, relation. అంశము, సంగతి. ఇంద్రియార్థము, శబ్దాదిపంచ భూతగుణము. 'విషయములబొరలి రోయక విషమంటినగతిని జూచువిధమున ధరలో విషసమమాయా సుఖములవిషయములన్ గూడకుండ్రునేత్తలు.' Vema. 499. ఆ విషయము నాకు తెలియదు I do not know anything about it. ఈ విషయములో నిండాసొమ్ము వ్యయముచేసినాడు he spent much money on this. సద్విషయములలో తనసొమ్ము వ్యయము చేసినాడు he spent his money on worthy objects. శృంగారవిషయమైన కావ్యము a poem on amorous subjects. ఈ విషయమందు in this respect. ఆ విషయమందు in that respect. అతని విషయమందు regarding him. ఆ విషయమై regarding that subject. ఏతద్విషయముగా మాట్లాడినాడు he spoke regarding this. మీ విషయములో regarding you. విషయి vishayi. n. An organ of sense. నేత్రాదియింద్రియము. A man of the world, one who is conversant with or interested in worldly occupations or enjoyments. లోకవ్యవహారవ్యక్తుడు, సంసారమగ్నుడు, సంసారికుడు. విషయించు visha-yinṭsu. v. n. To have to do with carnally. సంభోగముచేయు. విషయీకరించు visha-yī-karinṭsu. v. a. To aim at. ఉద్దేశించు.

(p. 1282) sambhōgamu sam-bhōgamu. [Skt.] n. Coition, sexual intercourse, రతి. సంభోగించు or సంభోగముచేయు sam-bōginṭsu. v. n. To cohabit, to have sexual intercourse, రమించు.

(p. 1335) sīta sīta. [Skt.] n. A furrow, the track of the ploughshare, నాగటిచాలు. The name of Rama's wife. రామునిభార్య. The river Ganges, గంగ. సీతారామర్పణముగా చేసినదానము a gift made in the sacred names of Sīta and Rāma, a solemn gift. సీతకాటుకలు sīta-kāṭukalu. n. plu. (Lit. white and black) A sort of rice. ధాన్యభేదము. సీతమ్మ పురుగునూలు sīt-amma-purugu-nūlu. n. A certain parasitical plant, Cuscuta reflexa. వానకాలములో పొదలమీద అల్లుకొనే ఒకతీగ. సీతాకోకచిలక sītā-kōka-chilaka. n. A butterfly. చిత్రవిచిత్రమైన వర్ణములును ఏనుగుచెవులవలె పెద్దరెక్కలునుగల ఒక పురుగు. సీతాఫలము sītā-phalamu. n. The white custard apple, Annona squamosa, గండగాత్రము. సీతాభోగములు sītā-bhōgamulu. n. A sort of rice. వడ్లలోభేదము.

(p. 1373) sva sva. [Skt.] adj. Own, self, individual. ఆత్మీయమైన. తన. స్వకాయకష్టము bodily labour, individual exertions, స్వకపోలకల్పితము lit. invented in one's own head; original, not borrowed, as an idea, apocryphal, as a story made out of one's own head, అబద్ధమైన, లేనిపోని, స్వకార్యము one's own affair, one's onw peculiar duty, తనపని, స్వకార్యధురంధరుడు a selfish man. one's own family, dependents, relations, people, friends. బంధువులు, పంజనము, స్వజనుడు a relation, a friend, బంధువు. జ్ఞాతి. సగోత్రుడు, స్నేహితుడు స్వజాతి one's own class or nation, one's own kind, తనకులము. స్వజాతివైరి an enemy of one's kind. A rhyme says 'స్వజాతివైరిచత్వారిశ్వా నస్సింహ గజద్విజాః.' స్వదత్తము self-bestowed, given by one's own hand, తనచేతితోనే యియ్యబడిన. 'స్వదేశస్థుడు a fellow countryman, a native, మనదేశపువాడు. స్వధర్మము one's own particular duty, a natural or peculiar characteristic, a peculiarity. తాను చేయవలసినకార్యము, స్వభావము. స్వధర్మత్యాగము apostacy, abandonment of caste or faith, జాతిభ్రంశము. స్వబుద్ధి one's own desire, wish, or will. స్వబుద్ధిగా or స్వబుద్ధిచేత voluntarily, of one's own accord. స్వవశీకృతము taken into his own hands. తన స్వాధీనము చేసుకోబడ్డ. స్వశక్తి one's own power. తన సామర్థ్యము, వానికి స్వశక్తిలేదు he has no power of his own, or in himself. స్వాధికారము one's own right or title, dominion, తన అధికారము, తన ప్రభుత్వము. స్వాధిక్యము self importance, pride, arrogance, తన గొప్పతనము, గర్వము, స్వాధిష్ఠానము the second of the six regions of the human body, the upper part of the abdomen. చక్రవిశేషము. 'మూలాధారస్వాధిష్ఠాన రంబులను చక్రంబులను.' H. iii. 235. స్వానుభూతి. individual enjoyment, personal experience. ఆత్మీయానుభవము. స్వానుభోగము one's own enjoyment. తన అనుభవము.

(p. 1378) svāmi svāmi. [Skt. from స్వమ్.] n. A lord, master, sovereign, owner, proprietor, husband, spiritual guide or preceptor. 'My lord, Sir.' A Brahmin is usually thus addressed by a junior or by a Sudra. ప్రభువు, కర్త, పతి, గురువు, దేవుడు, దేవత. స్వామిపరాకు behold! be attentive. భాగస్వామి a share holder, పాలివాడు. స్వామిత svāmi-ta. n. Mastership, lordship, ownership. ప్రభుత్వము, యాజమాన్యము. స్వామిత్వము svāmitvamu. n. Mastership, lordship, ownership, right, title. ప్రభూత్వము, కర్తృత్వము, అధికారము, బాధ్యత. అతని స్వామిత్వము పోయినది he has lost his ownership. స్వామిద్రోహము svāmi-drōhamu. n. Treason, treachery to a master, unfaithfulness to a superior. యజమానునికి చెరువుచేయడము. స్వామి ద్రోహి svāmi-drōhi. n. A traitor. యజమానునికి చెరువు చేయువాడు. స్వామిని svāmini. n. A mistress, a female owner, ఒడయరాలు. స్వామి భోగము svāmi-bhōgamu. n. The landlord's share of the produce of land cultivated by a tenant. పాయకారి మిరాశిదారునికి ఇచ్చేభాగము. స్వాములవారు sāmula-vāru. n. His grace, his reverence, his holiness, a minister or father. గురువులు. స్వామ్యము svāmyamu. n. Ownership, right, title. స్వాతంత్య్రము, బాధ్యత.