(p. 44) addakamu addakamu. [Tel. from అద్దు.] n. Chintzprinting; dyeing with colour. రాతవన్నె. అద్దకపుబట్ట a dyed cloth. వాని అద్దకము మంచిది కాదు his dyeing is not good.

(p. 102) asāḍu a-sādu. [Skt.] adj. Good, well. మంచిది, బళీ. బధుల్, సాదనశాత్రవులెల్లన, సాదన౛గజెట్లదొడరిసాదనసేయన్. రామా. 3 ఆ.

(p. 180) enta enta. [Tel. ఏ+అంత] adj. How much. ఇది యెంత పొడుగు how long is this? ఎంత అన్యాయము what injustice! ఈ బంగారమెంత ఉన్నది what is the price (or weight) of this gold? అది యెంత పని what great matter is that? ఎంతమాత్రము how much? ఎంతలో within what price? ఎంతమాత్రము కాదు by no means. అట్లు అనడానకు నేనెంతవాణ్ని who am I that I should say so? నీవెంత ఆయనయెంత? what comparison is there between you and him? నేనెంత చెప్పినా notwithstanding all I could say. ఎంత చెల్లించితే అంత మంచిది the more you pay the better అప్పుడు ఎంత రాత్రియైయుండెను what time of night was it then? ఎంత సేపటికి వచ్చినాడు how long after did he come? ఎంతకు అమ్మినాడు for how much did he sell it? ఎంతమాత్రము కూడనిపని a thing quite out of the question. నీవెంత నేనెంత అని పోట్లాడినారు they scorned or insulted one another. ఎంతటి వారు what sort of persons? ఎంతమంది how many (persons.) The conjunction యు is sometimes added as an intensive. ఎంతయు రయంబున with very great speed ఎంతేని entēni. adv. Ever so much, how much soever. ఎంతైనను. ఎంతైన. how vast, how great, ever so great. ఎంతో much. ఎంతో సంతోషముతో with great joy.

(p. 206) okaṭi okaṭi. [Tel.] n. and adj. One. ఇందువల్ల ఒకటి వచ్చును from this one thing may result. ఇందులో ఒకటిన్ని తక్కువ లేదు there is not a single thing wanting. ఎవ్వరియింట్లోనైనా ఒకటే it is no matter in whose house (he) is. నేను చెప్పినది ఒకటి వాడు చేసినది ఒకటి I told him one thing and he did another. ఒకటి వెనుక ఒకటి one after another. దోవకు రెండు పక్కలను అడవి ఒకటే గాని దారి మంచిదే there is nothing but jungle on both sides, but the way is good. ఒకటిగా okaṭi-gā. adv. Together, unitedly, unanimously, conjointly. ఒకటిచేయు okaṭi-chēyu. v. a. To make one, unite, mix. ఒకటియగు okaṭi-y-agu. v. n. To be combined. ఒకట okaṭa. On or in one. At one time ఏకకాలమునందు. ఒకటొకటిగా okaṭ-okaṭi-gā. adv. Separately, one by one, one after another. ఒకటో okaṭō. adj. First. ఒకటోసాక్షి the first witness.

(p. 224) kaṇṭe or కన్న kaṇṭe. [Tel.] conj. Than. దానికంటె ఇది మంచిది this is better than that. వానికంటె వేరే మనిషి a different man from him. ఆత్మకంటె వేరు different from spirit.

(p. 270) kādu kādu. [Tel. from అగు.] v. It is not (so). It is not possible. It is out of the question. It is opposed to అవును, i.e., yes, అది మంచిదికాదు it is not good. అవునా కాదా yes or no? ఈ యెండచేత పైరుకాదు the crop won't come forward on account of the heat. వారిని పిలిస్తే గాని కాదన్నాడు he said nothing could be done unless they were invited. వానికి నాకు కాదు he and I do not agree. ఇది ఒక రాజ్యముకాదు this is a wretched place. కాదె kāde. (కాదు+ఎ.) Is it not so? కాదా.

(p. 346) gaṅga ganga. [Skt. lit That which goes.] n. The river Ganges. Water in general. ఈ బావి గంగ మంచిది the water of this well is sweet. నేను వాని యింట్లో కొంచెము గంగనైనా తాగలేదు I did not take so much as a draught of water in his house. గోదావరి గంగ the waters of the Godavery. ఆకాశగంగ the river of heaven, మందాకిని, పాతాళగంగ the river of nether world, భోగవతి. గంగోదకము gang-ōdakamu. n. Holy water from the Ganges. [Tel.] adj. Large పెద్ద. గంగరావి the large Pepul tree. Venerable పూజ్యము. గంగగోవు a venerable cow పంచగంగలు the five great rivers, i.e., the Cauvery, the Tungabhadra, the Krishna, the Godavery and the Ganges. గంగచిప్ప ganga-chippa. n. A large white cockle shell. గంగడోలు ganga-ḍōlu. n. The dewlap of cows and other animals.

(p. 684) nōru nōru. [Tel.] n. The mouth. నక్త్రము, ముఖద్వారము. G. నోటి, నోరి. Abl. నోట. Plu: నోళ్లు నోట with the mouth. నోరు ముయ్యి hold your tongue. నోరులేని dumb, unable to talk. నోరు లేనివాడు a simpleton. నోరుకొట్టు to strike on the mouth, i.e., to silence, check, rebuke; to deprive of one's rights or enjoyment, to plunder, spoil. నోరుకాచు to watch one's lips, to keep a secret. నోరుకట్టు to restrain the appetite. నోటిలో ఆడుచున్నది I have it at the tip of my tongue. వానినోరు మంచిదికాదు he is a foul mouthed fellow. పెద్దనోరుచేయు to talk loud or abusively. నోరుపడిన speechless. నోటిపేద foolish, ignorant, senseless. నోటిమాట a mere word of mouth. నోరుమెంగ nōru-menga. n. A dumb man. మూగవాడు. నోటికి వచ్చినట్టు తిట్టెను he gave them all the abuse that he could think of. నా నోట్లో మన్నుకొట్టినాడు he cast earth in my mouth, i.e., he destroyed my hopes or prospects. నోరూరు nōr-ūru. v. n. To water (as the mouth). To desire, అపేక్షించు. నా నోరూరుచున్నది my mouth waters. వానితో నీవు యేల నోరుచేసుకొంటావు why do you quarrel with him? నోరెత్తు nōr-ettu. v. n. To raise the voice, cry, speak. To try to speak, మాటడ యత్నించు. నోరాడు nōr-āḍu. (నోరు+ఆడు.) v. n. To utter. వానికి ఎటుల నోరాడెనో I can't think how his mouth could utter such words. 'చెయ్యప్పులనుచు నిచ్చినవారు కటువుగా నడుగ నుంకించి నోరాడకరుగ.' Suca. iii. 203.

(p. 705) padi padi. [Tel.] adj. Ten. పదిమంది ten persons; (metaphorically,) several or many people: as, in English, a dozen, plu. పదులు tens. పదింబదిగ, పదిపదికి or పదివేలకు by all means, on any consideration, at any rate, అన్నివిధాల, గట్టిగా, చక్కగా. 'పదరకుమీలెస్సపదిం, బదిగవిచారించిచేయు మంచిదిసుమ్మీ.' Sāranga. ii. 278. పందుము pandumu. (పది+తూము.) n. Ten tooms or bushels పదితూములు. పదకొండు or పదునొకండు padakonḍu. (పది+ఒకండు.) adj. Eleven. పన్నెండు or పండ్రెండు pannenḍa. (పది+రెండు.) adj. Twelve. పదమూడు or పదుమూడు padamūḍu. adj. Thirteen. పదునాలుగు, పద్నాలుగు or పద్నాల్గు padu-nālugu. adj. Fourteen. పదిహేను, పదిహేను or పదునయిదు padihēnu. adj. Fifteen. పదుహారు, పదారు or పదియారు padahāru. (పది+ఆరు.) adj. Sixteen. పదార్వేలు sixteen thousand. పదియార్వన్నె పసిండి fine gold. పదిహేడు, పదియేడు or పదునేడు padi-hēḍu. adj. Seventeen. పద్ధెనిమిది or పదునెనిమిది paddhenimidi. adj. Eighteen. పందొమ్మిది pandommidi. adj. Nineteen. పందొమ్మండ్రు pandommanḍru. n. Nineteen persons. పదువురు, పదుగురు, పదురు, పదుండ్రు or పదుగుండ్రు padu-vuru. n. Ten persons. పన్నిద్ధుము pann-id-dumu. (పది+ఇరు+తూము.) n. The dry measure of twelve tooms. పన్నిద్దరు, పన్నిరుగురు or పన్నిరివురు twelve persons. పన్నిల్లము pannillamu. (పది+ఇల్లము.) Twelve palams.

(p. 906) boṭṭu boṭṭu. [Tel.] n. A drop. A sectarian mark on the forehead, white, yellow, black or scarlet, long or round. A gold spangle or patch in general. The gold piece attached to the marriage cord. (మంగళసూత్రము.) A three-pie piece. The grammatical sunna or circlet, representing N. or M. నిలువుబొట్టు or సోగబొట్టు the upright line or streak in the forehead which denotes the Vaishṇava sect. అడ్డబొట్టు the cross mark which denotes the Saivites. తాళిబొట్టు the sign of marriage, being a bit of gold tied on the bride's throat. బొట్టుకట్టు to tie the తాలిబొట్టు,i.e., to marry. గట్టిబొట్టు full sunna. నేతిబొట్టు a little ghee. 'తిరుపతి కొప్పులమదముగదీర్చిన బూడిదెబొట్టు, మంచిదేర్పరచినమించునట్టి రుదురాక్కల పేరులు.' S. iii. 99. ఎక్కడ ఉన్నా సరిగా బొట్టు పెట్టినట్టు చిక్కుచున్నది wherever it is, he finds it in a moment. బొట్టుదారము boṭṭu-dāramu. n. The string round the neck from which the tāli is suspended, మంగళసూత్రము.

(p. 932) mañci manchi. [Tel.] n. Good, మేలు, మంచి చెబ్బరలు good and evil. adj. Good, excellent, best; sound, fine, fair; much, great, severe (as a blow, a fever,) heavy (as rain.) adv. Very, మిక్కిలి. వాడు మంచివాడు he is a good man. మంచివారితో చెలిమిచేయుము seek the company of good men. మంచిపేరు a good name, i.e., reputation, character. వాడు మంచిపేరెత్తినాడు he gained good repute. మంచినీళ్లు good or drinkable water. వానితో మంచిమాటలాడి ఆ పుస్తకమును తెస్తిని. I spoke him fair, and brought the book. దీవియొక్క మంచి చెడుగులు వానికి నిమిత్తములేదు, లేక. దీని మంచి చెడ్డలతో వానికి ప్రసక్తిలేదు he has nothing to do with its good or evil fortune. మంచిగందము sandal, శ్రీచందనము. మంచిగాయము a severe wound. మంచిచేయి the right hand. మంచిదెబ్బ a sound or severe blow. మంచినిద్ర sound sleep. మంచినూనె sesamum oil. మంచిపాము a venomous snake, i.e., the cobra. మంచిపగడము real coral. మంచిపాలు pure milk, i.e., unmixed with water. మంచిముత్తెము a true pearl. మంచివాన heavy rain. ఇది మంచిబంగారా, కాకిబంగారా is this real gold or tinsel? ఒకటి మంచికుక్క ఒకటి వెర్రికుక్క one dog is sound, the other is mad. వానిమీద మంచితప్పు మోపినారు they have brought a serious charge against him. మంచిది పో well, you may go! మంచిది కానీ well, be it so! మంచితనము manchi-tanamu. n. Goodness, friendliness, gentleness. వానిని మంచితనము చేసికొన్నారు they spoke him fair or got him over. మంచితనాన అయ్యేది చెడుతనాన కాదు you may do that by fair means, which you cannot do by violence.

(p. 957) mari mari. [Tel.] n. A time, season, తడవ. ఒకమరి or ఒక్కమరి once. adv. More, further, still, else, again, then, so, మరియు, వెండియు. ఇంకను, అనంతరము. మరేమిలేదు there is nothing else, or nothing more. మరేమి what else? what more? నేను మరెప్పుడు వచ్చేది then when shall I come? మరి మంచిది so much the better. మరి వేరేలేదు there is nothing else. మరియొక another. మరియొకటి another thing. మరియొకడు another man. మరిన్ని or మరియును besides, also, moreover. మరియెట్లు in what other way? మరికొన్ని a few more. మరి నాలుగు four more. వాడు ఎవడు who is that man? మరియెవరు లేరు nobody in particular. మరేమి లేదు there is nothing further. ఇది మరీతొందర this is more troublesome. మరిమరి mari-mari. adv. Very much, మిక్కిలి, అత్యంతము. Again and again, more and more, మరియుమరియు.

(p. 970) māṭa māṭa. [Tel.] n. A word, పదము. A promise, వాగ్దత్తము, ప్రతిజ్ఞావచనము. Slander, నింద. Opinion, rumour, వృత్తాంతము. అతడు నీ మాట చెప్పలేదు he did not speak of you. ఇది వేరే మాట this is another affair, another thing. వానిమాటకాదు this is not about him, I am not talking about him. గడియకు ఒకమాట చెప్పినాడు he changed his mind every hour. మంచిమాట (interj.) Very well. దాన్ని గురించి రెండో మాటలేదు there is no alternative. వారివిద్ద మాటలుపడినాడు he was reproached or reprimanded by them. In some phrases the word మాట need not be translated. Thus, ఆమె తిరిగీ వస్తున్నదనేమాట తెలిసి knowing that she would return. నేను దానిని కొన్నమాట రూఢి it is very true I bought it. ఆమాటే యెరుగను I know nothing of it. ఇందుచేత మాటవచ్చును by this you will get into disgrace. అతడు మాటతప్పలేదు he did not fail in his promise. మాట తప్పినవాడు మాలవాడు a promise breaker is a pariah, i.e., is a mean wretch. నేను పోయినమాట వానికి ఎట్లా తెలిసినది how did he know that I was gone? అతడు పోయేమాట ఉండేమాటా does he propose to go or stay? వాడు ఉండేమాట యింకా తెలియలేదు I do not as yet know that he will remain. మాటకుమాట word for word, literally. నా మాట అడుగుదాటకు transgress not my command. తనమీద మాటరాకుండా ఇట్లా చేసెను he did this to avoid blame. మాటవినుట to obey. ఎంతమాట what nonsense! వానిమాట వాని ఒడిలో వేసినాను I acted as he desired. నీకు మాట నాకు మూట a command is easy to give but hard to perform, or a word from you will make me rich. వెయ్యిమాటలేల why discuss it at length, in a word. ఆ పెండ్లి మాట యీ గ్రంథములో లేదు there is no mention of the marriage in this book నామాటవేరు, నీమాట వేరు I say one thing you say another, my opinion is different from yours, my case is quite different from yours. వానికి నాకు మాటలు లేవు he and I are not on speaking terms. వానితో నీకేమిమాటలు why do you speak with him? ఈమాట వింటే ఆయన యేమనును if he hears of this what will he say? కడపటిమాటయేమి what was the upshot of the business? ఇప్పట్లో వాని మాట సాగదు he has now no influence. కడకు వానిమాటే ముందరికివచ్చినది at last his words proved true. దానిని గురించి ఇంకా యేమాటా తెలియలేదు I do not yet know the result. మాటలకు పట్టుకొంటే విడవడు if he begins talking he will never stop. అదెక్కడిమాట what nonsense! such a thing is impossible. మాటలు మంచివే కాణి మనసు మంచిదికాదు he talks well but has a bad heart. ఇంకా మాటలు రాని బిడ్డ a child that cannot yet speak. వానికి ఆ ఊరిలో మాట వాసికద్దు లేక మాట సాగుతుంది he has influence in the town. ఆయన మాటకు ఎదురులేదు his word is law. మాటలకుమాత్రము పేదరికములేదు as far as words go he is rich enough. ఒక మాట యిచ్చి పదిమాటలు తీసుకొన్నాడు his reproaches were returned ten-fold. మాటకాడు māṭa-kāḍu. n. A good public speaker, సభయందు భయములేక మాటాడువాడు, వక్త. మాటకారి māṭa-kāri. n. A skilful speaker, యుక్తిగా మాటాడువాడు. A talkative person, వాచాలుడు. మాటలమారి māṭala-māri. n. A talkative person, మిక్కిలి మాటాడువాడు. మాటలాడు, మాటాడు or మాట్లాడు māṭa-l-āḍu. v. n. To speak, talk, converse, to reproach. నన్నెందుకు ఊరికె మాటలాడుతావు why reproach me for nothing? S. iii. 41.

(p. 975) mābāgu mā-bāgu [from Skt. మహాబాగు.] Interj. Very well! మంచిది.

(p. 1058) yōgyamu yōgyamu. [Skt.] adj. Worthy, fit, proper, suitable, competent, clever, skilful. మంచి, తగిన, నేర్పుగల, శక్తిగల. యోగ్యత yōgyata. n. Ability, cleverness, skill, merit, worthiness, fitness, capacity, desert, respectability, అర్హత. యోగ్యుడు yōgyuḍu. n. One who is fit, proper, worthy,or deserving; an honest, respectable man. మంచివాడు, తగినవాడు. అర్హుడు. వ్యవహార యోగ్యుడు one who is legally of age, a free agent, వయసు వచ్చినవాడు. యోగ్యురాలు yōgyu-r-ālu. n. A woman who is fit, proper, or worthy; a decent, respectable woman. మంచిది, తగినది.