(p. 226) kandu kandu. [Tel.] n. Blackness, discoloration, as by scorching: a dark shade as in the face of the moon నలుపు. Evil, harm. కీడు. Pain తాపము. 'ఇత్తెరంగున గలుగు కందెల్లనోర్చి' M. IV. iv. 60. An infant బిడ్డ. adj. Blackish, dark, impure (as silver) కందువెండి base silver. కందు or కందుపారు kandu. v. n. To scorch, be scorched or charred. మలినమగు. To redden, or be inflamed. To become black నలుపగు. To be annoyed or grieved తపించు. మనసుకందిన వాడై being vexed or grieved.

(p. 272) kāvyakāramu kāpya-kāramu. [Skt.] n. Hypocritical talk. మనసున పాపముంచి మాట్లాడుట.

(p. 324) kolupu kolupu. [Tel.] v. n. To agree, to consent సమ్మతించు. 'క మనసుకొలుపదనకి నిపుడు.' భార. భీష్మ. iii. To be agreeable సరిపడు. 'గీ హీనమతికి బుద్ధులేలకొలుపు' పంచ. నా. i. To have an effect on చెల్లు. 'ద్వి మలగకన్నాపన్ను మాయలన్నియును గొలుపవువీనిపై.' హరిశ్చ. i. కొలుపు v. a. To encourage, to stir up, to set on, to egg on: పురికొలుపు, కన్నుగీటిసైగచేయు. కుక్కలను కొలిపిరి they set the dogs (on the boar, &c.) 'ఎవ్వడు నామీద నేనుండుగొలిపె.' (BD. &c.) 'ఎవ్వడు నామీద నేనుండుగొలిపె.' (BD. iv. 207.) who set the elephant upon me? 'చిత్తంబుగొలిపి.' (G. vi. 70.) setting his heart on it. 'కొలుపని ఉత్సాహము,' unexcited passion. Anir. ii. 92. Used as the causal form of కొను. దరికొలుపు to set on fire. మేల్కొలుపు to awaken, to rouse. వురికొలుపు to stir up. మరులుకొలుపు to enamour. ఉపికొలుపు to hiss. కొలుపు n. A rustic holiday: the festival of the Sakti or village goddess.

(p. 335) kruḷlu or కుళ్లు kruḷḷu. [Tel.] v. n. To rot. కుళ్లిపోవు. To grieve or pine మనసులో దుఃఖించు. క్రుళ్లగించు to pine away. క్రుళ్లగింత kruḷlaginta. n. Pining away. మనసులో దుఃఖించుట. క్రుళ్లుపోతు or కుళ్లుపోతు an envious wretch. ఓర్వలేక మనస్సులో దుఃఖించుస్వభావము గలవాడు.

(p. 335) krūramu krūramu. [Skt.] adj. Cruel, wicked. కఠినమైన, చెడ్డ. Terrible, ferocious, భయంకరమైన. Hard, stern. గట్టి. క్రూరబుద్ధి wickedness or cruel nature క్రూరతిథి an ill starred day. A. v. 116. క్రూజంతువు krūra-jantuvu. n. A wild beast. క్రూరు krūru. adj. Sharp వాడియైన. క్రూరుడు krūruḍu. n. A hard or cruel man. కఠినమనసుగలవాడు.

(p. 501) tagulu tagulu. [Tel.] v. a. & n. To happen, occur, turn up, appear. To belong to. appertain to, to come in contact with, to touch, hit, strike. To be caught; got, found, joined, entangled, understood. To be received (as a blow), incurred (as expense or punishment.) n. See under తగులము. ఆ యింటికి నిప్పుతగిలినది the house caught fire. ఇక్కడ గాలి తగులుచున్నది the wind strikes here, here we get the breeze. పెండ్లితగిలినది there was a marriage. ప్రయాణము తగిలినది he had occasion to make a journey. అక్కడ మంచినీళ్లు తగిలినవి there we found fresh water. వానికి దెబ్బతగిలినది he received a blow. కుండ కాలికి తగిలినది the pot touched my foot. ఓడ మెరకు తగిలినది the ship ran aground. వానికి రోగముతగలకుండ to prevent his catching the disease. అతనితిట్లు నాకు తగలలేదు his abuse did not affect me. ఇది వానిమనసునకు తగిలినది this was impressed upon his mind. వెంటతగులు to pursue. తగులుకొని వచ్చిరి they attacked, they followed. అడ్డముతగులు to oppose, to come in the way. పదిరూకలు తగిలినవి it cost ten cash. తగులుకొను tagulu-konu. v. n. To be involved or entangled with. చిక్కుకొను. To fall in love with. వలచు. To catch fire. అది వాణ్ని తగులుకొనిపోయినది she has gone off with him. ఆ యిల్లు తగులుకొన్నది the house caught fire. తగలబడు or తగులబడు tagala-baḍu. v. n. To burn or be set on fire. ఇల్లు తగలబడ్డది the house was burnt. తగలబెట్టు or తగులబెట్టు tagala-beṭṭu. v. a. To set fire to, to kindle, to burn అడివిని తగలబెట్టిరి they burned the forest. తగులుబడి tagulu-baḍi. n. Expense, charge, cost, outlay. పట్టుబడి. తగులుబాటు tagulu-bāṭu. n. Charge, cost, expense. తగులవడు to be caught. చిక్కు, పట్టుపడు.

(p. 503) taṭṭu taṭṭu. [Tel.] v. n. To occur or happen, to break out. కలుగు. నాకు సంశయముతట్టినది a doubt occurred to me. అది నామనసుకు తట్టలేదు it did not occur to my mind. అది నాకు నిజమని తట్టలేదు it does not strike me as true. v. a. To strike, beat, knock, pat, clap, slap. చరచు. To touch. ముట్టు. To do away with. remove, or dispel (as darkness.) కత్తిదెబ్బ కేడెముతో తట్టినాడు he averted the blow. తట్టివేయు to remove. సరితట్టు to compare with the original, to fill up what was wanting. నీళ్లు ఎగదట్టినవి the water rose to the brink, ఆ ఓడ గట్టుతట్టినది the ship ran ashore. తట్టుపునుగు carefully selected musk. n. A side, direction. పార్శ్వము. మీదితట్టు the top: the upper side. కింది తట్టు the under side: the bottom. A bank or shore దరి. A swelling, an inflammation. Chicken pox తట్టమ్మ. రాజ్యము వానితట్టు చేసినాడు they delivered the kingdom to him. అందరమొకతట్టు దిగితిమి we all went over to one side. ఆ పని తట్టుపడినది that work is laid aside. the ship got aground. తట్టుతీయు to flute wood, or make a groove. వానికి తట్టుపోసినది he has got the chicken pox. తట్టుకొను taṭṭu-konu. v. n. To go along. దొరికినమట్టుకు తట్టుకొని పోయెను he ran off with whatever he could get. To pause, delay, take time, hesitate. తట్టుపడు to suffer బాధపడు. తట్లాట taṭlāṭa. n. A squabble.

(p. 547) teccu teṭsṭsu. [Tel. √ తె to bring to give.] v. a. To get, to bring. తీసుకొనివచ్చు. To produce. To adduce as an instance. To understand or imply (a word not expressed in a sentence.) To bring about or cause. చిత్తానకుతెచ్చు to observe or heed, to lay to heart. హరింపులోకితెచ్చు, i.e., హరించు to embezzle. అనుభవములోకి తెచ్చు, i.e., అనుభవించు t enjoy. ప్రసంగమునకుతెచ్చు to introduce or bring up a subject. వన్నెతెచ్చు to give (or produce) a colour. ముస్తెచ్చు to bring forward. పనికితెచ్చు to use or put (a thing) to use. దోవకుతెచ్చు to bring one into the way, to reform one. తెమ్ము (imperative) bring. తెచ్చుకొను teṭsṭsu-konu. v. n. To obtain or procure. To earn. కిన్కతెచ్చుకొను to feign or put on anger, to put oneself into passion. బుద్ధితెచ్చుకొను to recover one's senses: to form a good resolution. మనసుకు తెచ్చుకొను to bring to mind, to lay to heart, to understand, to recollect. తెప్పించు teppinṭsu. v. a. To procure. To senf for. To get, obtain, provide.

(p. 708) panupaḍu or పన్నుపడు panu-paḍu. [Tel.] v. n. To be accustomed, incured, qualified, to fit, to suit. వాడుకపడు, అలవాటుపడు, సరిపడు, ఇముడు, తగియుండు. To happen, కలుగు. వాడు వ్రాయడమునకు బాగా పడుపడ్డవాడు he is dexterous or skilled in writing. 'సద్భుద్ధిదృఢమగుసాధనంబుగగొని మరలిచియాత్మను మనసునిలిపి యుపగతసంకల్పుడై యుపల స్థాణుభంగికస్థితిబనుపడిదివంబు రాత్రి యును.' M. XII. vi. 37. ఉపలస్థాణు భంగికస్థితిబనుపడి, అనగా రాతిస్తంభము రీతిగా చలించకుండా ఉండడమునకు అలవాటుపడి. పనుపరచు panu-paraṭsu. v. a. To inure, to accustom, drill, train. To trim, rectify, mend, adjust.

(p. 766) puḍuku, puṇuku or పుణ్కు puḍuku. [Tel.] v. a. To pick up, to handle, to take with the five fingers. వ్రేళ్లతోతీసికొను. To pinch. To give a little, కొంచెముగా ఇచ్చు. To give, ఇచ్చు. నేలపుణుకు to grovel on the earth as in grief. ఆమె అన్నము పుణికిపుణికి పెట్టినది she gave good stintingly. n. A gift. ఈవి. Giving, ఇయ్యడము పుడుకుదొడుకు or పుడుకుపసి puḍuku-doḍuku. (పుడుకు+దొడుకు.) n. The cow that grants all that one wishes, కామధేనువు. పుడుకుగల్లు puḍuku-gallu. n. The stone that grants all that one wishes, చింతామణి. పుడుకుమ్రాను puḍuku-mrānu. n. The tree that grants all that one desires, కల్పవృక్షము. పుడకులు or పుణుకు puḍukulu. n. A kind of cake, భిక్ష్యవిశేషము. పుణికిరించు or పుడికిరించు puṇikirinṭsu. v. n. To give a little. కొంచెముగా ఇచ్చు. To fumble, to twitch or be convulsed, as the fingers picking the sheets, &c., పుణికిరింత or పుడికిరింత puṇikirinta. n. Fumbling; twitching. పుణికిళ్లు, పుడికిళ్లు or పుణుకులు puṇikiḷḷu. n. Poking, shoving. A romping game like Puss in the corner. 'మరియు బుడికిళ్లు మొదలుగామనసువచ్చినాటలన్నియు.' N. ix. 102.

(p. 890) buḍikiḷlu or బుడికిస్సు buḍikiḷḷu. [Tel.] n. A kind of game. 'మరియు బుడికిళ్లు మొదలుగా మనసువచ్చినాటలన్నియు.' N. ix. 109.

(p. 943) maṭṭi maṭṭi. [Tel.] n. Earth, soil, mud Scurf or dandruff. మట్టితిన్నపామువలె పడియున్నాడు he is as stupid as a snake gorged with mud. మట్టిగుర్రమున నమ్మి యేటిలోదిగుట to rely on a mud horse and go into a river, i.e., to trust to appearances. మట్టితైలము or మట్టినూనె maṭṭi-tadama. n. Earth oil kerosene or petroleum. మట్టాడు maṭṭ-āḍu. (మట్టి + ఆడు.) v. n. & a. To walk. నడచు. To wander, roam, సంచరించు. To spread, వ్యాపించు. To cut to pieces, తనుమాడు.' అత్తూపుగములు తుత్తమురుదొట్టి మట్టాడి అట్టహాసంబుచేసి.' R. v. 191. మట్టియ Same as మట్టి and మట్టె (q. v.) మట్టు maṭṭu. v. a. To tread or trample, to crush. తొక్కు. n. Trampling, walking over. త్రొక్కుడు. Limit, bounds, measure, restriction, extent; moderation. పర్యంతము. ప్రమాణము. మితి, కొలత, తగ్గుదల. A settle or ring of cord, fibre, &c. to prevent a pot from rolling over, కుదురు. A place, ప్రదేశము. పైమట్టు the upper place or part. అడుగుమట్టు the bottom. ఆ బల్లమట్టుపట్టి తీసుకొనిరా measure the plank కావడిమట్టు the frame or bottom of the slings in a Kāvadi. వానికి తెలివిమట్టు he is wanting in sense. వానితో చెప్పినది నాబుద్ధే మట్టు I was a fool to tell him this. ఈ సంవత్సరము జనముమట్టు this year the assembly is but small. వానికి పుణ్యగతులుమట్టు he has no chance of heaven. మట్టుబీర a kind of బీరకాయ (q. v.) మట్టుగిన్నె a cup with a foot or base attached to it. adj. Limited, small. మితము, తక్కువ. మట్టుకు as far as, up to as much as, in regard to, until, as long as. దీనికి ఒకమట్టుమితములేదు there is no end or limit to it. మట్టుమర్యాదలేనివాడు he who has neither modesty nor moderation. మట్టుమీరవద్దు you must not go beyond bounds. అతడు వచ్చువరకు అని దీనికి ఒకమట్టుపెట్టిరి they laid it aside until his arrival, మనసుచెదరనీక మట్టుపెట్టి.' (Vēma. ii. 278.) curbing and restraining the mind. ఈ మట్టున లేచిపోయిరి with this they went away or thereupon they went away. పోడుగుపడి అంతమట్టున వాన నిలిచినది there was a thunderbolt and then the rain ceased. వానికి అంతమట్టుకు తెలియదు he does not know so much. ఎంతమట్టుకు పోయినావు how far did you go? గొంతుమట్టుకు నీళ్లువస్తున్నవి the water is up to the neck. వాడు ఎంతమట్టుకుంటే అంతమట్టుకు సంతోషిస్తాడు he contents himself with as much as he gets. నా ప్రాణములు ఉన్న మట్టుకు as long as I have life. నామట్టుకు నేను ఉంటాను నీమట్టుకు నీవు ఉండు I shall keep to myself, you keep to yourself. బియ్యము కావలసిన మట్టుకు చిక్కును you can get as much rice as you want. సొమ్ములుమట్టుకు నాకు వద్దు as for the jewels I do not want them. అంతమట్టుకు మంచిపని చేస్తిని so far you did well. ఇంతమట్టుకు వచ్చిన తరువాత ఇకనేమి దాక్షిణ్యము when the matter has come to such a push what is the use of delicacy? వానికి తిండిమట్టుకు బాగా కావలెను he cares for nothing but his dinner. నేనుమట్టుకు పోతిని I alone went. వాని ఒళ్లు శానామట్టుకు నాసిగానున్నది his health is in a great measure recovered. మట్టుఅగు. మట్టుకొను or మట్టుపడు maṭṭu-agu. v. n. To lessen or be diminished. తగ్గు, అడగు. కుదురుపడు. రోగము మట్టుపడినది the disease is moderating. వానికి దాహము మట్టుపడినది his thirst was slackened. మట్టుగా maṭṭu-gā. adv. Moderately, మితముగా. వర్షము మట్టుగానున్నప్పుడు when the rain is moderate. దగ్గు మట్టుగానున్నది the cough is now moderate. మట్టుగా తిన్నాడు he ate moderately. మట్టు చేయు or మట్టుపరచు maṭṭu-chēyu. v. a. To lessen, moderate, diminish. తగ్గించు. వానికి జీతము మట్టుచేసినారు they diminished his pay, వానికి జీతము మట్టుచేసినారు they diminished his pay, వానికి జీతము తగ్గించినారు. మట్టుపెట్టు maṭṭu-peṭṭu. v. a. To keep down, suppress, అడచు. To kill, చంపు. మట్టుమిగులు or మట్టుమీరు maṭṭu-migulu. v. n. To exceed the limits, అతిక్రమించు.

(p. 961) malikitamu malikitramu. [Tel.] n. Doubt, hesitation. సందేహము. Sorrow. వ్యాకులము. మలికితడు to sorrow. 'మనసుకెర్లగ నాడమలికితపడుచు.' L. xi. 118. మనోమలికితము mental grief.

(p. 1024) meracu meraṭsu. [Tel.] v. n. To flash, as lightning. తళుక్కని ప్రకాశించు. మెరపు, మెరుపు, మెరము or మెరుము merapu. n. Lightning. తటిత్తు. Brightness, brilliance, ప్రకాశము. మెరపుతీగ merapu-aīga. n. A streak of lightning, తీగవంటి మెరపు. మెరము or మెరుము meramu. v. n. To rankle, or fester. మెరమెరలాడు. కంటిలోగాని పుంటిలోగాని లేక మనసులోగాని మెదులు. కంటిలో నెరసుపడి మెరముచున్నది the mote fell into his eye and pain was caused. 'మెరమెరభావంబులోన మెరమగమరియున్.' T. ii. 85. టీ మెరమగ, అనగా బెళికింపచేయుచునుండగాను. v. a. To cause pain or mortification. మెరమెరలాడించు, నొచ్చునట్లు మెదలించు. 'మెరుగుగైదువుగ్రుచ్చి మెరమినట్లైన.' HD. ii. 214. మెరమెర mera-mera. n. Rankling కంటిలోగాని పుంటిలోగాని మెదలడము. Mental agony, anxiety. మనోవ్యధ. Doubt, suspicion. సంశయము. Difference, భేదము. 'మీసత్వములునమ్మి మెరమెరమాని పందెమునేనాసపట్టినదాన.' P. ii. 97. మెరమెరపడు mera-mera-paḍu. v. n. To doubt, hesitate, సంశయపడు. మెరమెరపాటు mera-mera-pāṭu. n. Impetuosity of hunger. Mental distress, మెరమెరపడుట, ఆకటితహతహ. మెరమెరమను or మెరమెరలాడు mera-mera-manu. v. n. To rankle or fester. మెరము, కంటిలోగాని పుంటిలోగాని లేక మనసులోగాని మెదలు. To suffer pain, బాధపడు. 'తనుమున్ను పలుకుట తద్దయునపుడు, మెదులుచు మదిలోన మెరమెరమనగ.' Dabh. 224. మెరయు merayu. v. n. and a. To lighten, to gleam: to glitter, to shine, ప్రకాశించు. To come to light, బయలుపడు. To cause to be seen, to show, బయలుపరుచు. మెరపించు mera-pinṭsu. v. a. To enlighten or make bright, to illume. మెరయునట్టుచేయు.

(p. 1094) lampaṭa or లంపటము lampaṭa. [Tel.] n. Pain, trouble, weariness, బాధ, తొందర, ఆయాసము. Danger, ఆపద. 'సూర్యదీప్తివలన శోషిల్లుచున్న పద్మాకరంబులెల్లనతిశయిల్లె. పెక్కులంపటములజిక్కిమమత్వముల్ మానకున్న జనులమనసులట్ల.' Vish. vii. 228. లంపటపడు lampaṭa-paḍa. v. n. To take pains. శ్రమపడు. లంపటుడు lampaṭuḍu. n. One who loves, one who is given up to or eager for, అత్యాసక్తికలవాడు, మిక్కిలి ఆశగలవాడు. స్త్రీలంపటుడు a whoremonger, a libertine, a gallant. 'రాజ్యసుఖలంపటుడై.' URT. iii. 111. 'అటుగాక కర్మగతిలంపటుడనగుదునేని.' M. XII. i. 37.