(p. 171) ullamu ullamu. [Tel.] n. The heart. హృదయము. ఉల్లరము ullaramu. [Tel. from ఉల్లము+అరు) adj. What is painful to the heart or feelings. మనస్సునకు సహింప గూడనిది.

(p. 194) ēkāgruḍu ēkāgruḍu. [Skt ఏక+అగ్రుడు] adj. Attentive, intent. ఒక్కదానియందే మనస్సును నిలిపినవాడు. ఏకాగ్రచిత్తుడు having his heart bent on some one thing.

(p. 213) oragoḍḍemu or ఒరగొడ్డియము ora-goḍḍemu. [Tel.] n. A painful word, a malicious word that pricks the heart మనస్సును నొప్పించే వంకరమాట.

(p. 262) kaḷukkumanu kaḷukku-m-anu. [Tel. anuk.] v. n. To start, to startle దిగులొందు, దిగులు కలుగు. వానికి మనస్సులో కళుక్కుమన్నది he startled, was shocked or confounded.

(p. 335) kruḷlu or కుళ్లు kruḷḷu. [Tel.] v. n. To rot. కుళ్లిపోవు. To grieve or pine మనసులో దుఃఖించు. క్రుళ్లగించు to pine away. క్రుళ్లగింత kruḷlaginta. n. Pining away. మనసులో దుఃఖించుట. క్రుళ్లుపోతు or కుళ్లుపోతు an envious wretch. ఓర్వలేక మనస్సులో దుఃఖించుస్వభావము గలవాడు.

(p. 361) gasika gasika. [Tel.] n. A spike or pointed piece of wood, a wedge. A how or small spade made of wood. An arrow. గసికరాయి gasika-rāyi. n. A pointed stone. వాడు చెప్పినమా నా మనస్సులో గారగసికగా నాటి ఉండెను his words were fixed in my heart.

(p. 422) civuku chivuku. [Tel.] v. n. To rot, to be damaged, weakened, wasted or spoilt. సారహీనమగు. To pine with grief or sorrow. చివికిన rotten, damaged, శిధిలమైన, కుళ్లిన; pining కలతనొందిన. చివుకు n. Corruption, spoiling, rotting. Pining మనస్సుకలత నొందడము. చివుక్కు chivukku. adv. Impetuously, rampantly, briskly, with agility. చివుక్కున at once, suddenly. చివుక్కురుమను to be confused or agitated in mind మనస్సుకలుగు.

(p. 577) dakṣiṇamu dakshiṇamu. [Skt.] n. The right hand side (i.e., while facing the East.) The south, కుడిదిక్కు. See under పూర్వ. adj. Pertaining to the right hand, కుడి. Southern, కుడిదిక్కుది. దక్షిణకైలాసము the southern Kailasa-an epithet given to the town of Kalahasti. దక్షిణాగ్ని dakshiṇ-āgni. n. A name of the sacred fire that has to be kept up by a Brahmin householder. దక్షిణపురేడు Yama. దక్షిణా పథము the Deccan and South India together. దక్షిణుడు dakshiṇuḍu. n. A kind, honest or candid person. కుటిలముగాక చక్కనైనమనస్సుగలవాడు.

(p. 815) povayu or పొగయు povayu. [Tel.] v. n. To smoke or emit smoke. To grieve, mourn, or be dejected.' లోబొవయు నృపాళికైయభయమున్.' A. iv. 294. టి లోబొనయు. లోపలపొగరా౛ుచున్న, అనగా మనస్సులో భేదపడుచున్న.

(p. 913) bōḷā bōḷā. [Tel. from బోలు.] adj. Hollow. Frank, unreserved. కపటికాని, మనస్సులో దాచని, బోళామనిషి one who is not a reserved man.

(p. 951) manasu or మనస్సు manasu. [Tel.] n. The internal organ of cognition, the intellect, understanding, mind. Inclination, wish, will, pleasure, ఇష్టము. adj. Liking. ఇష్టము. మనసగు manas-agu. (మనసు + అగు.) v. n. To like, ఇష్టమగు. మనోవేగముగా పోయినాడు he went as quick as thought. మనోవ్యాధికి మందులేదు there is no cure for the heart-ache or for a mental disease. వాణ్ని పిలవడానకు నీకెట్లా మనస్సు వచ్చినది how could you find it in your heart to call him? నీకు మనస్సు వచ్చినదానిని తీసికొనవచ్చును you may take which you choose. దానిని చేయడానకు వానికి యింకా మనస్సు రాలేదు he is not yet inclined to do this. తమరు మనస్సు పట్టితే అవును if you once set your heart upon it it will be done. వానికి మనస్సువస్తే ఒకటి, మనస్సు రాకపోతే ఒకటి he is guided by fancy or whim. మనస్సే కైలాసము heaven is in the heart. వానిమనస్సు అభేద్యము his thoughts are inscrutable. వాని మనస్సును ఎందుకు నొప్పించెదవు why should you grieve him or his heart? వానిమనస్సు విరిగినది he is heart-broken. ఈమాట నీమనస్సులో ఉండనీ you must keep this to yourself. అది యేడ్చితే వానిమనస్సు తాళలేదు he could not endure to see her weep. వాని మనస్సు తిరుగలేదు he has not altered his opinion. వానికి మనస్సులో ఒకటి, బయట ఒకటి he has one thing in his heart and another in his mouth. నామనస్సు ఒకవిధముగానున్నది I know not what to think, my mind is confused. 'ఇంద్రియములు మనస్థ్సములు' the senses are dependent on the mind. M. XII. v. 596. మనస్థ్సమైనమాట the thought of his heart. మీ మనస్సు as you please, your pleasure. వానిమనస్సువచ్చినట్టు as he chose, as he pleased. మనసియ్యలేదు he did not tell his real thoughts. నీ మనస్సు వచ్చినట్టా or నీమనస్సు పోయినదే దోవా what! are you to do as you like! మనస్సు ఉంచు to give close attention. మనస్సులోనిమాట one's real opinion. తన మనస్సు వచ్చినపనులు whatever jobs he pleased. ఇట్లుచేయుటకు మనస్సురానందున as (he) could not find it in (his) heart to do this. నా మనస్సున పట్టినది it was impressed on my mind. నాలుగు దినాలు మనస్సుపట్టుకొని (లేక. నిలుపుకొని) ఉండు you must keep yourself quiet or restrain yourself for a short time. మనసరి manas-ari. (మనసు + అరి.) n. A wise man. బుద్ధిమంతుడు. 'క అనయమునిజ ప్రచారం, బనయముగాకుండ నచట నతిశౌర్యమునన్, మనసంయేకేసరియని, మనసరిరాకొమరుమూక మనుమను రీతిన్.' R. i. 123. మనసా manasā. adv. Mentally, in the heart. హృదయములో. మనసార manas-āra. adv. Sincerely, willingly. మనసిజుడు, మనఃప్రభవుడు, మనోజుడు or మనోభవుడు manasijuḍu. n. Lit: The mind-born. An epithet of Manmadha, మన్మథుడు. మనస్కరించు manas-karinṭsu. v. n. To be inclined. మనఃపూర్తిగాచేయు, మనస్సు ఉంచు. In correspondence మనస్కరించేది denotes 'please to consider the above: this is equivalent to 'yours truly.' మనస్కరించి willingly, మనఃపూర్వకముగా. మనస్కారము manas-kāramu. n. Fixed attention, profound meditation. మనఃపూర్తి, మనఃప్రయత్నము, చిత్తపరిపూర్తి. మనస్కుడు mana-skuḍu. adj. 'Minded;' a word used in compounds, thus సన్మనస్కుడు a right minded man, a good hearted man. దుర్మనస్కుడు an evil minded man. ఖిన్నమసస్కుడయి heart-broken. భిన్నమనస్కులయి being of various minds. ప్రసన్నమనస్కులయి light hearted, pleased. మనస్తాపము manas-tāpamu. n. Mental distress, displeasure, anger, vexation. ఆమెకు మనస్తాపముగానున్నది she is annoyed or grieved at this. మనస్ఫూర్తిగా or మనఃపూర్వకముగా manas-phūrti-gā. adv. Willingly. మనస్వి manasvi. adj. Attentive, fixing the mind upon anything. Intelligent. జాగరూకుడు. Goodhearted. మంచి మనస్సుగల. మనోజ్షము manōgnamu. adj. Agreeable, pleasing, captivating, lovely, handsome, మంజులమైన, సుందరమైన. మనోరంజని manō-ranjani. n. (Lit. that which delights the mind.) The name of a certain flower with a rank smell, apparently a sort of arum. మనోరథము manō-rathamu. n. A wish, desire. ఇచ్ఛ. నామనోరథము తమరు త్వరగా నెరవేర్తురని నమ్మియున్నాను I trust that you will soon grant what I so earnestly wish. మనోమలికితము manō-malikitamu. n. Misunderstanding. మనోహరము manō-haramu. adj. Heart-stealing, i.e., charming, lovely, alluring, captivating, fascinating, ఇంపైన. n. Vermicelli.

(p. 1041) moragu or మొరంగు moragu. [Tel.] v. n. To hide. దాగు, పొంచు. v. a. To delude the eyes, to deceive, వంచించు, దాచు, మరుగుచేయు. కనుమొరుగు to wink, to connive at, to shut the eyes. 'మొరగినిదురించుచో. నిది తరియగుటం జంపబోయెదం బదమనుచున్.' P. iii. 243. టీ మొరగి, కనుమరుగై. 'వీడగ డువబారనేలకువెలిగాగ నడుగువెట్టితిరుగనాత్మమొరగి, యొకటి దలపనరుల కొదవినొదవదే, కరణిమృత్యుదేవికన్నుబ్రామ.' Swa. iv. 146. టీ ఆత్మ మొరగి, మనస్సునువినాచేసి, మనస్సునకు ఎరుకులేకుండా. n. Hiding, concealment; delusion, deception, వంచన. One who deceives, a cheat, వంచకుడు. adj. Deceptive, cheating, వంచకుడైన.

(p. 1104) līnamu līnamu. [Skt.] adj. Absorbed into, swallowed up in. కలిసిపోయిన, లయించిన. Melted, కరగిన. 'అంతర్లీనముసేయుచు.' (P. i. 314.) అనగా, తనమనస్సులో దాచుచు.

(p. 1164) vikalamu vikalamu. [Skt.] adj. Defective, imperfect, mutilated. Decayed, impaired. Confused, agitated, Withered, waning. విచ్ఛిన్నమైన, భగ్నమైన, చెడిన, కలుషమైన. 'అక్కురువృద్ధు జూడనార్తివికలుగుచు.' M. XV. i. 166. వికలత్వము or వికలత vikalatvamu. n. Confusion, agitation, decay. కలుషత్వము, శైథిల్యము. 'లావరియిప్పుడంగవికలత్వము పాటిలి.' P. i. 499. వికలాంగుడు vikal-ānguḍu. n. A cripple, one who is deformed or maimed. అంగహీనుడు. 'ఇట్లువికలాంగుండై పుట్టిన యనూరుండు.' M. I. ii. 8. వికిలితము vikalitamu. adj. Confused, confounded: decayed, impaired, withered. కలుషమైన, శిథిలమైన. 'ఏకరణివికలితాత్ముడు కాకుండుంబతి.' B. i. 535. వికలుడు vikaluḍu. n. A fool, one who is in confusion. కలత బారినమమనస్సుగలవాడు. 'వేగిరముననిలిచిభ్రాంతి వికలుండగుచున్.' P. ii. 152.

(p. 1229) vaimanasyamu vai-manasyamu. [Skt. from విమనస్సు.] n. Aversion, dislike, estrangement, ill will, విమనోభావము, దుఃఖమునొందినమనస్సుగలవానితనము, పగ, విరుద్ధము, స్నేహభంగము.