(p. 291) kuccetīyu kuchche-tīyu. [Tel.] v. t. To hollow the back of a jewel so as to increase its lustre when set రత్నములకు సానపట్టు. కుచ్చెతీసినకెంపు a ruby hollowed behind.

(p. 427) cekku chekku. [Tel.] v. a. To pare, to cut into slices. To engrave. (రత్నములను) పొదుగు. To make a pen. To set jewels. To tuck in, put in, insert, set. To dig slightly or scrape the surface. To cast up the earth, as a worm does. చెక్కుటద్దము chekku-ṭ-addamu. n. A mirror (అద్దము) set in a frame. (చెక్కినది.) చెక్కుడుపార chekkuḍu-pāra. n. A sort of spade for cutting turf. చెక్కొను chek-konu. v. n. (middle voice of చెక్కు.) To adjust, trim, set right. చెక్కించు chekkinṭsu. v. t. To thrust forward the breast, as a crowing cock does. చెక్కు n. The side, in general. The check. The rind or side of a fruit. Half a pack; being as much as is on each side of a bullock. వానికి చెక్కు చెమర్చినది he was quite exhausted. చెక్కులుపిక్కలు pranks, roguery. చెక్కుచెదరక unharmed, untouched, intact. అది చెక్కు చెదరకుండనున్నది it is in excellent order.

(p. 638) navamu naramu. [Skt.] adj. New, కొత్త. n. Praise, స్తోత్రము, పొగడ్త. Nine, తొమ్మిది. నవంనవం ప్రీతిరహోకరోతి (Māgha) every moment presented fresh beauties. నవసంఖ్య the figure nine; viz. which the poets say is the form of a beautiful ear. నవమన్మథుడు a second Cupid. నవసుందరి a second Venus, a rival to Venus. నవకము navakamu. adj. New, fresh, blooming, నూతనమైనది. Nine, తొమ్మిది. n. Freshness, tenderness, మృదుత్వము. Youth. యౌవనము. 'చక్కదనముంబలంబు నవకంబునుశీలము.' Nagnajit. ii. 27. నవగ్రహబిళ్ల nava-graha-billa. n. A brooch set with nine stones (ruby, emerald, sapphire, &c.) sacred to the 'nine constellations.' నవతి navati. n. Ninety. నవధాన్యములు nava-dhānya-mulu. n. The nine sorts of grains, viz., Rice, wheat, Bengal gram, &c. నవమము navamamu. adj. Ninth. తొమ్మిదవ. నవమాలిక. nava-mālika. n. The doubel Jasmine. విర౛ాజి. నవమి navami. n. The ninth lunar day either of the light or dark fortnight. తొమ్మిదవతిథి. నవరంధ్రములు or నవద్వారములు nava-randhra-mulu. n. The nine apertures of the body. నవరత్నములు. nava-ratnamulu. n. The 'nine gems,' a collective phrase: some reckon them as వజ్రము diamond, వైడూర్యము lapis-lazuli (cat's eye.) గోమేధికము agate, పుష్యరాగము topaz, నీలము sapphire, మరకతము emerald, మాణిక్యము ruby, విద్రుమము coral, మాక్తికము pearl. నవరత్నకిరీటము a gemmed crown. నవరత్నము a particoloured or mottled game cock. నవరత్నకంఠి or కంటె a neck jewel set with four or five sorts of stones. నవరాత్రి nava-rātri. n. The 'Navaratri' or nine nights: an annual festival in honour of Durga: also called Dussarah, దసరా. నవరాశికము nava-rāsikamu. n. The rule of nine in Hindu arithmetic, i.e., the double rule of three; Compund Proportion.

(p. 782) pūsa pūsa. [Tel.] n. A bead, మణి. A joint of a finger, వ్రేలులోనగువాని కీలు. A bit or piece. వెన్నుపూసలు the joints of the backbone. ముడ్డిపూస the rump, os coccyx. 'చిటివేలిపూసపై ఘటియిల్లు పెడకట్టి చిమ్ముల నురియడాల్ముమ్మరముగ.' A. vi. 104. వెన్నపూస a bit of butter, i.e., butter. 'పుట్టనియట్టి బిడ్డలకు పూసలు కట్టుదు రమ్మలక్కలు.' (Ahalya. iii. 63.) women call for necklaces for their children before they are born, i.e., they count the chickens before they are hatched. పూసగ్రుచ్చినరీతి (KP. iv. 193.) in regular order. పూసకజ్జెము pūsa-kajjemu. n. The sweetmeat called maccaroons. పూసకామంచిగడ్డి or పూసలకామంచిగడ్డి pūsa-kāmanchi-gaḍḍi. n. A kind of కామంచి. పూసగురువెంద pūsa-guruvenda. n. A kind of head. గుంజాలత. పూసయొమ్ము or పూసయెముక the back bone, వెన్నుపూస. 'చేదోయికురుచయై చెవులు నిల్వంకలై పూసయెమ్ముకలు పొంచుకట్టి.' Kāsi Khānd. vi. 48. పూసలవాడు pūsala-vāḍu. n. One who sells beads, one who polishes precious stones, రత్నములు సానపెట్టువాడు.

(p. 874) bahiḥ bahih. [Skt.] n. The outside. బహిని on the outside. బయట. 'బహిని సూత్రతతికి బరగలింగముగట్టి.' Vēma. 940. బహిత్రము bahitramu. n. A kind of boat, యానపాత్రవిశేషము. బహిపడు bahi-paḍu. v. n. To be expelled, to be excommunicated, to be outcast. వెలివేయబడు. 'బహిపడ్డద్విజున కల్సపుపాచితంబిడి.' A. vi. 91. టీ వెలిబడిన బ్రాహ్మణునికి స్వల్పప్రాయశ్చిత్తము చేసి. బహిపెట్టు bahi-poṭtu. v. a. To excommunicate, to put out of caste, వెలివేయు. బహిరంగము bahir-angamu. n. An external organ, వెలుపటి అవయవము. Publicity, notoriety, exposure, publication. adj. Made known, made public, బయలుపడిన. బహిరంగముచేయు bahir-angamu chēya. v. a. To make known or public. బహిర్ద్వారము bahir-dvāramu. n. An outer door, or principal gate. తలవాకిలి. బహిర్దేశము or బహిర్భూమి bahir-dēṣamu. n. The skirts (of a village:) used as a necessary in the villages, hence the word denotes a privy. బహిర్భూమికి పోవు bahir-bhūmiki-pōvu. v. n. To go to stool. బహిర్లాపి bahir-lāpi. n. An elliptical question which suggests the answer in other words, ఉత్తరము వేరుమాటలందు అణగి యుండునట్లు అడుగునట్టి విషమ సమస్య. 'సీ రాజుల కెటువంటి రత్నముల్ ప్రియమగు గాయలేచెట్ల వికరులమ్రింగు.' బహిర్వాసము or బైరవాసము bahir-vāsamu. n. A cloak or upper garment. బహిష్కరించు bahish-karinṭsu. v. a. To expel from a caste or sect: to degrade or excommunicate. బహిష్కారము or బహిష్కరణము bahish-kāramu. n. Expulsion, degradation: excommunication from sect or caste. వెలివేయడము. బహిష్కృతుడు bahish-kṛituḍu. adj. Expelled from caste, excommunicated. వెలివేయబడిన (వాడు.)

(p. 901) bērazamu bēraḍzamu. [Tel.] n. Fraud, deceit, మాయ, ధౌర్త్యయము, కుత్సితపునడక, పరుష వాక్కు. 'అమ్ముసలిది బేర౛మది రమ్మనెననుమాట నమ్మరాదెప్ఫటికిన్.' Vijayanti. iv. 40. adj. Fraudulent, deceitful. మాయలమారి అయిన. బేరజంపు మణులు sham gems, మాయరత్నములు.

(p. 933) maṃzāḍi or మం౛ాళి manḍzāḍi [Tel.] n. A certain weight (in diamonds,) a carat. వజ్రములయెత్తు, రత్నములతూనిక.

(p. 946) maṇi maṇi. [Skt.] n. A gem, a precious stone. పచ్చరాయిలోనగునది. A pearl, ముత్తెములోనగునది. In compounds this denotes Unrivalled excellence, as నాయికామణి a woman who is a gem of her sex. వప్రమణి the noblest of Brahmins. సుందరీమణి the loveliest of women. అంగనామణులు lovely women. దినమణి the gem of day, i.e., the sun. నవమణులు nine precious stones, viz. గోమేధికము Onyx, నీలము Sapphire, పగడము Coral, పుర్యరాగము Topaz, మరకతము Emerald, మాణిక్యము Ruby, Carbuncle; ముత్యము Pearl, వైడూర్యము Cat's eye. lapis lazuli; వజ్రము Diamond. మణులుచెక్కిన సంకెళ్లు jewelled fetters, i.e., disguised difficulties. మణికంఠము maṇi-kanṭhamu. n. The Indian Roller, Corracia indica, చాషము, పాలపిట్ట మణికట్టు, మనికట్టు or మణిబంధము maṇi-kaṭtu. [Tel.] n. The wrist; మణికట్లను తెగగొట్టు to cut off the hands. మణికారుడు maṇi-kāruḍu. n. A jeweller. A lapidary, or worker in precious stones. రత్నములు సానబట్టువాడు. మణిపట్టు maṇi-paṭṭu. n. A sort of flowered silk. ఒకవిధమైనపట్టు. మణిప్రవాళము maṇi-pravāḷamu. n. A doggerel verse: or a mixed language, part Sanscrit, part Telugu or Tamil, రెండు భాషలు కలిసిన. ముణిభతు maṇi-phittu. n. A diamond. Lit. 'the ruby cutter.' కలిసిన కవిత్వము. మణిమాల, మణిమాలిక or మణిబిందుమాలికా maṇi-māla. n. An impression left by a bite. దంతక్షతవిశేషము. A necklace. హారము. 'కమనీయమణిమాలికా శశ పదచంద్రరేఖాంకమౌతనూ రేఖతోడ.' T. iii. 126.

(p. 1064) ratnamu ratnamu. [Skt.] n. A jewel, precious stone, gem. మణి. A masterpiece of fine thing, the best of its kind of species స్వజాతి శ్రేష్ఠము, నవరత్నములు the nine precious stones, viz., మౌక్తికము a pearl, పద్మరాగము an emerald, వజ్రము a diamond. ప్రవాళము a coral, మరకతము. an emerald నీలము a sapphire, గోమేధికము an agate. పుష్యరాగము a ruby, వైడూర్యము a cat's eye. అశ్వరత్నము a jewel of a horse, i.e., a noble stead. స్త్రీరత్నము an unrivalled woman. గగనరత్నము the sun, as the gem of heaven. అప్సరోరత్నములు the most lovely of nymphs. రత్నకంబళము ratna-kamba-lamu. n. A carpet. తివాసీ. రత్నగర్భ .ratna-garbha n. The earth; as producing gems. భూమి. 'వైశ్యకన్యకల్ గీరనగింజలాడుతరి క్రిందనునిచిన దివ్యరత్నముల్ పౌరులు ద్రొక్కుచున్ జనగపాతుకొనంధరణీ పురంధ్రికిన్వారకరత్నగర్భయను నామము బెట్టిరి సత్కవీశ్వరుల్.' T. ii. 20. రత్నగర్భుడు ratna-garbhuḍu. n. Kubēra, the god of wealth, కుబేరుడు. The god of the sea, సముద్రుడు. రత్నసానువు ratna-sānuvu. n. An epithet of Mount Meru as having ' gems in its slopes.' మేరుపర్వతము, హేమాద్రి. రత్నాకరము ratn-ākaramu. n. The abode of gems, that is, the ocean. సముద్రము. రత్నావళి ratnā-vaḷi. n. A necklace of gems.

(p. 1099) laśunamu laṣunamu. [Skt.] n. Garlic. వెల్లుల్లి. A certain kind of flaw in a gem, రత్నములలోనుండే దోషవిశేషము.

(p. 1122) vajramu vajramu. [Skt.] n. A diamond, రవ, నవరత్నములలో నొకరత్నము. Adamant: a thunder-bolt; the weapon of Indra. వజ్రాయుధము. వజ్రశుంఠుడు a block head. వజ్రకీటము vajra-kīṭamu. n. A worm that bores through hard stone. వజ్రదండము or వజ్రదండపురుగు vajra-danḍamu. n. An insect engendered in an ulcer. వ్రణములోపుట్టే పురుగు. వజ్రదేహము an adamantine frame, a strong constitution, a constitution of flint. వజ్రదేహి vajra-dēhi. n. A man of iron constitution. వజ్రవిర్ఘోషము vajra-nirghōshamu. n. A clap of thunder. పిడుగుచప్పుడు, ఉరుము. వజ్రపుష్పము vajra-pushpamu. n. The blossom of the sesamum. నువ్వుపువ్వు. వజ్రవల్లి vajra-valli. n. The plant termed Cissus quaḍrangularis. నల్లేరు. వజ్రాంగి or వజ్రాంగిజోడు vajr-āngi. n. Admantine armour, వజ్రమయకవచము. వజ్రి vajri. n. One who has or carries a thunder-bolt. వజ్రాయుధముగలవాడు. An epithet of (Indra) as armed with the thunderbolt. ఇంద్రుడు.

(p. 1126) vatsamu vatsamu. [Skt.] n. The breast, the chest. రొమ్ము. A year. సంవత్సరము. A calf. ఆవులేగదూడ. A boy. బాలుడు. వత్సతరము vatsa-taramu. n. A steer. తరపిదూడ. 'రత్నములబోనివత్సతరంబులకట.' M. XII. iv. 40. వత్సలత vatsalata. n. Tenderness, affection, love. స్నేహము, విశ్వాసము, వాత్సల్యము. వ త్సలము vatsalamu. adj Affectionate, kind. ప్రేమగల, విశ్వాసము గల. వత్సలుడు vatsaluḍu.n. A kind or affectionate man, వాత్సల్యముగలవాడు. వత్సుడు vatsuḍu. n. A little boy. మగశిశువు. బాలుడు.

(p. 1160) vāviri vāviri. [Tel.] n. Order, series, క్రమము, అనుగతి. Greatness, glory. Patience, quiet, resignation. సహనము. 'ప్రతియాసుబాహుని పట్టణంబునకు, బోవుచున్నారమో పూబోడియనుచు, బోవుచున్నారమో పూబోడియనుచు, వావిరిదో డ్కొనివడిపడినరుగ.' ND. iv. 600. adj. Great, much, అధికము. Following, అనుగతము. Difficult to obtain, ఉత్కృష్టము. 'కేవలకల్పనాకథలు కృత్రిమరత్నము లాద్యసత్కథల్, వావిరిపుట్టురత్నములు లాద్యసత్కథల్, వావిరిపుట్టు రత్నములు.' Vasu. Pref. 35. adv. Very, exceedingly, much. అత్యంతము. 'భావంబురూపంబుభక్తియు ప్రియము, వావిరి వర్ణించివర్ణించివాని, మనమునదయ బుట్టుమాటలుచెప్పి.' ND. i. 612.

(p. 1226) vaikaṭikuḍu vaikaṭikuḍu. [Skt.] n. A lapidary. రత్నములుసానబట్టేవాడు.

(p. 1322) sāna sāna. [from Skt. శాణః.] n. A whet-stone or hone, a grind-stone. A stone on which sandal paste is prepared. A piece of stone, metal or wood on which jewels are polished. పదునుపెట్టేరాయి, గంధమునూరే రాయి, రత్నములు చక్కబెట్టేశాణము. వజ్రాలసాన a machine on which diamonds are cut and polished. సానపట్టడము sānapaṭṭaḍamu. n. Grinding or polishing. సానపట్టు sāna-paṭṭu. v. a. To grind a knife, razor or sword: to cut and polish gems, పదునుపెట్టు, రత్నములకు మెరుగుపెట్టు. సానపట్టనికెంపు an uncut or unfinished ruby.