(p. 60) anyadhākariñcu anyathā-karinṭsu. [Skt.] To separate. వేరుచేయు. 'గురులలోనపరమ గురువు తల్లియ యట్టి తల్లి వచనమును విధాతకృతియు నన్యధాకరింప నలవియె యనిన.' భార. ఆది. vii.

(p. 150) uccāvacamu uchchā-vachamu. [Skt.] adj. Diverse: not of one sort, in all sorts of ways. బహుప్రకారములుగలది, అన్ని విధాలను. ఉచ్చావచముగా uchchā-vachamu-gā. adv. Up and down, high and low. నన్ను ఉచ్చావచముగా తిట్టినాడు he called me all sorts of names.

(p. 547) tenugu or తెనుంగు tenugu. [Tel. from Dravidian root తెన్ = south. Lit: the language of the south.] n. The Tenugu or Telugu language. అయిదు విధాల తెనుగులు ఉన్నవి there are five species of Telugu. M. I. i. 20. తెనిగించు or తెనుగించు teniginṭsu. v. a. To translate into Telugu. Sec తెలుగు.

(p. 638) navaru Same as నగరు (q. v.) నవళ్లు for నగళ్లు navaḷḷu. n. Palaces. 'వివిధోత్పాతంబులకును నవళ్లలోదోచుకీడునకు దోడ్తోకాంతి విధానము.' M. XII. ii. 327.

(p. 705) padi padi. [Tel.] adj. Ten. పదిమంది ten persons; (metaphorically,) several or many people: as, in English, a dozen, plu. పదులు tens. పదింబదిగ, పదిపదికి or పదివేలకు by all means, on any consideration, at any rate, అన్నివిధాల, గట్టిగా, చక్కగా. 'పదరకుమీలెస్సపదిం, బదిగవిచారించిచేయు మంచిదిసుమ్మీ.' Sāranga. ii. 278. పందుము pandumu. (పది+తూము.) n. Ten tooms or bushels పదితూములు. పదకొండు or పదునొకండు padakonḍu. (పది+ఒకండు.) adj. Eleven. పన్నెండు or పండ్రెండు pannenḍa. (పది+రెండు.) adj. Twelve. పదమూడు or పదుమూడు padamūḍu. adj. Thirteen. పదునాలుగు, పద్నాలుగు or పద్నాల్గు padu-nālugu. adj. Fourteen. పదిహేను, పదిహేను or పదునయిదు padihēnu. adj. Fifteen. పదుహారు, పదారు or పదియారు padahāru. (పది+ఆరు.) adj. Sixteen. పదార్వేలు sixteen thousand. పదియార్వన్నె పసిండి fine gold. పదిహేడు, పదియేడు or పదునేడు padi-hēḍu. adj. Seventeen. పద్ధెనిమిది or పదునెనిమిది paddhenimidi. adj. Eighteen. పందొమ్మిది pandommidi. adj. Nineteen. పందొమ్మండ్రు pandommanḍru. n. Nineteen persons. పదువురు, పదుగురు, పదురు, పదుండ్రు or పదుగుండ్రు padu-vuru. n. Ten persons. పన్నిద్ధుము pann-id-dumu. (పది+ఇరు+తూము.) n. The dry measure of twelve tooms. పన్నిద్దరు, పన్నిరుగురు or పన్నిరివురు twelve persons. పన్నిల్లము pannillamu. (పది+ఇల్లము.) Twelve palams.

(p. 718) paripari pari-pari. [Tel.] adj. Divers, sundry, various. Harassed, పీడితము. పరిపరివిధములయిన miscellaneous. పరిపరివిధాలుగా in all sorts of ways. 'సాళునము కాకినొడిసినగతినే పూన్కిపాపం బెడలన్.' M. iv. ii. 286. పరిపరియలు pari-pariyalu. n. Piecemeal. తుత్తుమురు, తునకతునకలు. See పరియ.

(p. 822) paunḥpunyamu paunah-punyamu. [Skt. from పునఃపునః.] n. Frequency, repetition, మరలమరలచెప్పుట. పౌనఃపునిక paunah-punika. adj. Repeated. 'పౌనఃపునిక ప్రణుతి విధానుండై.' Kal. i. 80.

(p. 829) pratividhānamu prati-vidhānamu. [Skt.] n. A preventative, remedy. ప్రతిక్రియ, పరిహారము.

(p. 1026) melagu melagu. [Tel.] v. n. To wander, to roam about. సంచరించు. To behave, to conduct oneself carefully, జాగరూకతతో నడుచుకొను, వర్తించు. To move, జరుగు. 'కొంతసేపునకాయిర్రికొదములేచి, యల్లనల్లన మెలుగుచునాకటికిని.' Vish. iii. 287. మెలుచు melatsu. v. a. To cause to behave, మెలగజేయు. మెలకువ, మెలంకువ, మెలుకువ or మెళుకువ melukuva. n. Waking from sleep, మేలుకొనుట. Watchfulness, జాగరూకత. Conduct, వర్తనము. Life, living, livelihood. జీవనము. Wandering, సంచారము. మెలకువవాడు melakuva-kāḍu. n. A watchful or careful man, జాగరూకుడు. మెలత, మెల్త, మెలతుక or మెల్తుక melata. n. A lady, woman, maid. స్త్రీ. మెలన melana. n. Conducct, behaviour. నడత, ప్రవర్తన. 'నాతిమగవాని నమ్ముటరోతగాదె, వానిమెలన తానద్దంబులోని ముడుపు.' Miscell. i. 567 line. 9. మెలపు or మెల్పు melapu. v. a. To conduct, to lead, to manage. నడిపించు, ప్రవర్తింపజేయు. మెలయజేయు. 'పురోహిత ప్రధానుల నప్రాప్తయౌవనుమడగు నతనివినీతుగా మెలపుకొండని నియమించి.' A. iii. 109. n. Watchfulness, జాగరూకత. Conduct, behaviour. Dexterity, cleverness, skill, నేర్పు. Steadiness, చలింపమి. Softness, dullness, మాంద్యము. 'దండనీతి విధానమంతటికి రక్షయర్హమగు మెలుపు తోజేయసదివెలుంగు.' M. XII. ii. 182. కనుమెలుపు (M. IX. i. 24.) అనగా నేత్రచమత్క్రియ.

(p. 1121) vaga vaga. [Tel.] Grief, vexation, melancholy, regret, remorse. దుఃఖము, సంతాపము, విచారము, శోకము. Intention, ఆలోచన, Mode, way, manner, విధము. రీతి, దోవ, గతి. Amorous action, శృంగారచేష్ట, విలాసము, కూటికివగలేనివాడు he who has no means of living. 'క శ్రీరాముడు నీయలమట. లారసి పలు నగలబలుకునర్థగభీరో, దారోక్తివింటె జనకకు, మారీ.' R. v. 37. 'వగచినబోయినకార్యము, మగుడునె వగవంగా లోకమాన్యుండగునే, వగపుణ్యగతికి మూలమె, వగపెల్లవిధాల విడువవలయు నరేంద్రా.' M. XI. i. 22. adj. Beautiful, handsome. అందమైన. 'కొసరువగనవ్వుకొనగోట కొప్పుదువ్వు.' T. ii. 98. వగకత్తె or వగలాడి vaga-katte. n. A coquette, belle. శృంగారచేష్టలుగలస్త్రీ, విలాసవతి. A rogue, a deceiver, మాయలాడి. వగకాడు or వగలాడు vaga-kāḍu. n. A fop, a beau, a gallant. వన్నెకాడు. నీటుకాడు, సొగసుకాడు, విలాసవంతుడు. వౚు vagaṭsu. v. n. To grieve, sorrow. దుఃఖించు. శోకించు. To regret, repent, పశ్చాత్తాపపడు. To cry, ఏడ్చు. v. a. To consider, think, విచారించచు, ఆలోచించు. తలచు. 'నీపరాభవంబె నాపరాభవమార్య వగివవలదు మగువదెగువదెత్తు.' R. v. 274. వగతెగు vaga-tegu. v. n. To be settled or decided. తీరు, పరిష్కారమగు, పరిష్కృతమగు. వగతెంచు vaga-denṭsu. v. a. To decide, settle, determine. వగతెగువట్లుచేయు. తీర్చు, పరిష్కారముచేయు. 'తెలియగజాలకున్న వగదెంచెద రేపవియింటికేరె.' S. iii. 509. వగవ or వగవగ vagava. adv. Grievingly, sorrowfully. 'వగవగసాధులగుపేదవారికి నెగ్గుల్ మొగిజేయుదురు.' M. 1. i. 130. వగపు vagapu. n. Grief. మనోదుఃఖ రూపమైనవిచారము, శోకము.

(p. 1175) vidha vidha. [Skt.] n. Plenty, సమృద్ధి. విధము vidhamu. n. Kind, sort, way, manner, mode, state. ప్రకారము. Pay, wages, hire, జీతము. ఏవిధముగా how, in what manner? ఈ విధముగా thus. నీవు ఎన్నివిధాల చెప్పినా వినడు Whatever you may say he will not listen.

(p. 1175) vidhāta or విధాతృడు vidhāta. [Skt.] n. A name of Brahma, the creator. బ్రహ్మ.

(p. 1175) vidhānamu vidhānamu. [Skt.] n. Doing. చేయుట. A command, rule, ordinance, ఆజ్ఞ. Performing prescribed rites, or acts prescribed in the sacred books of the Hindus. విధ్యుక్తప్రకారము చేయడము Worship, పూజ. విధాయకము vidhā-yakamu. n. An ordinance, order, decree, విధి, ఆజ్ఞ. adj. Binding, enjoined. విధాయకుడు or విధాయి vidhāyakuḍv. n. A director, an authority, particularly in religion. నిర్ణేత, విధించువాడు.

(p. 1176) vidhi vidhi. [Skt.] n. An order, command, rule, law. నియోగము, విధానము. An act prescribed by the Vedas; an ordinance; duty. వేదశాస్త్రోక్తవిధి, ఏర్పాటు. Providence. Fate, destiny, luck. భాగ్యము. Brahma, God. విధిలేక వెళ్లినాను having no alternative I went there పదిదినములు నీవు ఇక్కడ ఉండక విధిలేదు there is no alternative, you must remain here for ten days, నావిధినేముందును this is my fate, what can I say? విధవశమున దొరికినది, లేక, చిచక్కినది it was found by chance. యథావిధిగా నడిచినది it was done according to rule. విధించు vidhinṭsu. v. a. To order, command, ordain, prescribe, allot, adjudge, assign. ఆజ్ఞాపించు, నిర్ణయించు, ఏర్పాటుచేయు, కట్టడచేయు. వానికి ప్రాయశ్చిత్తము విధించినారు they appointed him a penance. ఈ శీక్ష విధింపబడినది this punishment was awarded. యాభైరూపాయలు అపరాధము (లేక, జులమానా) విధించినారు they sentenced him to pay a fine of Rs. 50. విధ్యుక్తము vidh-yuktamu. adj. Prescribed, legal, యథావిధియైన. విధ్యుక్తముగా vidh-yuktamu-gā. adv. Legally, in proper form or manner, యథావిధిగా.

(p. 1233) vyavastha vyavastha. [Skt.] n. A decree, a statute, rule, law. A written extract from a code of law, a written legal opinion. An engagement, agreement, contract. శాస్త్రనిరూపితనియమము, విధి, నియమము, కోర్టు పండితుడు వ్రాసియిచ్చే విధానపత్రిక, ఒడంబడిక. వానికి ఒక వ్యవస్థలేదు he goes by no rule. వ్యవస్థలేని illegal, unlawful, నియమములేని. వ్యవస్థితము vyavasthitamu. adj. Arranged, fixed, settled, decreed, నియమింపబడిన.