(p. 122) āru āru. [Tel.] v. n. To teem with, be full of నిండు; to be or have. సొంపారిన beautiful. ఇంపారిన delightful. నిండారుగానున్నది it is full. అలరారు blooming. చెన్నారిన lovely. పొల్పారిన charming (compare the affix ఆరి as నేర్పరి, సొంపరి, &c.) గోజారు to trouble. సొంపారు to bloom, to be pretty. In such phrases as నూరారు వెయ్యారు the word అరు is not the numeral six, but is a form of అరు to be full; so వెయ్యారు means full thousand and నూరారు full a hundred. నూరారుముద్దులు a full hundred kisses. చేతులారంగ శివుని పూజింపడేని if he sacrifice not to Siva with his own hands. చేతులార రూకలు చెల్లిస్తిని I paid the money with my own hands. పని ఆరుమూడు అయినది the work is all in confusion, at sixes and sevens.

(p. 134) iṭika or ఇటికె or ఇటుక iṭika. [Tel.] n. Brick. ఇటికెలుకోయు or ఇటుకచేయు to make bricks. వెయ్యి యిటుక కాల్చిరి they burnt 1000 bricks.

(p. 430) ceyi, cēyi or చెయ్యి cheyi. [Tel.] n. A hand The arm. A sleeve. An elephant's trunk. Five (in counting, as three hands, i.e., fifteen.) అరచెయ్యి or లోచెయ్యి the palm of the hand. మీదిచెయ్యి or మీజెయి the back of the hand. ముంజెయ్యి the wrist. మోచెయ్యి the elbow. దండచెయ్యి the upper arm. చెయిదము, చెయిది or చెయ్దు cheyidamu. [Tel. from చేయు.] n. An act, action, doing. కృత్యము, చేష్ట. 'చేతకానిచెయిదములు చేయక.' M. XII. ii. 415. చెయిపట్టు cheyi-paṭṭu. v. n. To adopt, protect, take by the hand. To seize or ravish a woman. To marry. To foster. చెయ్యిన్రాలలలు or చేవ్రాలు cheyi-vrālu. n. Handwriting, a signature. వారందరు ఒక చెయ్యిగానున్నారు they are all hand in hand, hand and glove with each other. ఆ పని చెయ్యికూడివచ్చినది the business turned out well. చేతికిందిమనిషి a servant, a slave. చేతిపని hand-work. చేతిసొమ్ము money in hand, cash. అతని చేతివాడు one of his creatures or hangers on. చెయ్యివెల sale for ready money. రొక్కపు వెల. చెయ్యి సాగినంతలో when your hand is in, when you have the opportunity. In some phrases the word may be left untranslated: as నా చేతికిచ్చెను he gave it to me; lit. to my hand చెయికావలి means a supply of rice, &c., provided for dinner at a future stage in a journey. చెయ్యికావలికి నాలుగు రూపాయలు ఎత్తిపెట్టుకొన్నాడు he laid up something to meet contingencies. కరిడిచెయ్యి అద్దము like a looking glass in the hand of a bear. చేతకాని idle, paltry, incapable. In some compounds it means extra, as చెయ్యికావలి or చెయ్యిజాగ్రత a reserve, or extra ground; చెయ్యితడి ఆరకముందు తీర్చివెయ్యి do it before your hand cools. చెయ్యియీటె a small spear. తాళపుచెయ్యి a key. నీచేతినుంచి తగులుతుంది, or, చెయ్యికరుచును you will have to lay out some money. చెయ్యిచేసికొను to handle, interfere, meddle with, to use the hand: to take the law into one's own hands and beat. చెయ్యివిడుచు to abandon, desert, give over (a person.) చెయ్యిచూచు to feel the pulse. చెయ్యితిరిగిన cheyyi-tirigina. adj. Experienced, expert, handy. చెయువు or చెయ్వు cheyuvu. n. An act, an action.

(p. 627) nakku nakku. [Tel.] v. n. To prowl, crounch down. To peep. To conceal or hide oneself, ఒదుదు, దాగు. n. A joint, అతుకు. నక్కుదూలము a beam in which two pieces are joined together. A lump or ingot of gold, iron or any other metal. A notch, నొక్కు. Reeded or ribbed work in carpentry or in silver. బంగారపు బిళ్ల. 'చొక్కపు పసిం. నక్కుల జెక్కుజెక్కు.' R. iv. 63. 'వెయ్యేసిమాడలయెత్తుగాగూడ ఖండించియున్న జంగమకోటి కొక్కొక్కనక్కు చెన్నుగా సమర్పణ చేసి మ్రొక్కుడును.' BD. v. 611. ఈ ఒడ్డాణమునకు నక్కులుకొట్టించు double up part of this belt, to make it shorter. See నక్క. నక్కేరు nakkēru. (నక్క+ఏరు.) n. A sort of plant, the roots of which are used in some medicines. Cordia myna. నక్కిళ్లు nakkiḷlu. (నక్కు+కీళ్లు.) n. The joints of the jaws. The jaw bones. పక్క పండ్లకీళ్లు. నక్కిళ్లుపడ్డవాడు one who has lockjaw.

(p. 970) māṭa māṭa. [Tel.] n. A word, పదము. A promise, వాగ్దత్తము, ప్రతిజ్ఞావచనము. Slander, నింద. Opinion, rumour, వృత్తాంతము. అతడు నీ మాట చెప్పలేదు he did not speak of you. ఇది వేరే మాట this is another affair, another thing. వానిమాటకాదు this is not about him, I am not talking about him. గడియకు ఒకమాట చెప్పినాడు he changed his mind every hour. మంచిమాట (interj.) Very well. దాన్ని గురించి రెండో మాటలేదు there is no alternative. వారివిద్ద మాటలుపడినాడు he was reproached or reprimanded by them. In some phrases the word మాట need not be translated. Thus, ఆమె తిరిగీ వస్తున్నదనేమాట తెలిసి knowing that she would return. నేను దానిని కొన్నమాట రూఢి it is very true I bought it. ఆమాటే యెరుగను I know nothing of it. ఇందుచేత మాటవచ్చును by this you will get into disgrace. అతడు మాటతప్పలేదు he did not fail in his promise. మాట తప్పినవాడు మాలవాడు a promise breaker is a pariah, i.e., is a mean wretch. నేను పోయినమాట వానికి ఎట్లా తెలిసినది how did he know that I was gone? అతడు పోయేమాట ఉండేమాటా does he propose to go or stay? వాడు ఉండేమాట యింకా తెలియలేదు I do not as yet know that he will remain. మాటకుమాట word for word, literally. నా మాట అడుగుదాటకు transgress not my command. తనమీద మాటరాకుండా ఇట్లా చేసెను he did this to avoid blame. మాటవినుట to obey. ఎంతమాట what nonsense! వానిమాట వాని ఒడిలో వేసినాను I acted as he desired. నీకు మాట నాకు మూట a command is easy to give but hard to perform, or a word from you will make me rich. వెయ్యిమాటలేల why discuss it at length, in a word. ఆ పెండ్లి మాట యీ గ్రంథములో లేదు there is no mention of the marriage in this book నామాటవేరు, నీమాట వేరు I say one thing you say another, my opinion is different from yours, my case is quite different from yours. వానికి నాకు మాటలు లేవు he and I are not on speaking terms. వానితో నీకేమిమాటలు why do you speak with him? ఈమాట వింటే ఆయన యేమనును if he hears of this what will he say? కడపటిమాటయేమి what was the upshot of the business? ఇప్పట్లో వాని మాట సాగదు he has now no influence. కడకు వానిమాటే ముందరికివచ్చినది at last his words proved true. దానిని గురించి ఇంకా యేమాటా తెలియలేదు I do not yet know the result. మాటలకు పట్టుకొంటే విడవడు if he begins talking he will never stop. అదెక్కడిమాట what nonsense! such a thing is impossible. మాటలు మంచివే కాణి మనసు మంచిదికాదు he talks well but has a bad heart. ఇంకా మాటలు రాని బిడ్డ a child that cannot yet speak. వానికి ఆ ఊరిలో మాట వాసికద్దు లేక మాట సాగుతుంది he has influence in the town. ఆయన మాటకు ఎదురులేదు his word is law. మాటలకుమాత్రము పేదరికములేదు as far as words go he is rich enough. ఒక మాట యిచ్చి పదిమాటలు తీసుకొన్నాడు his reproaches were returned ten-fold. మాటకాడు māṭa-kāḍu. n. A good public speaker, సభయందు భయములేక మాటాడువాడు, వక్త. మాటకారి māṭa-kāri. n. A skilful speaker, యుక్తిగా మాటాడువాడు. A talkative person, వాచాలుడు. మాటలమారి māṭala-māri. n. A talkative person, మిక్కిలి మాటాడువాడు. మాటలాడు, మాటాడు or మాట్లాడు māṭa-l-āḍu. v. n. To speak, talk, converse, to reproach. నన్నెందుకు ఊరికె మాటలాడుతావు why reproach me for nothing? S. iii. 41.

(p. 1210) venu Same as వెన్ను. (q. v.) వెనుక, వెనక or వెన్క venuka. [Tel. from వెను.] n. The back part or side, the rear, పశ్చాద్బాగము. The front, ముందు. The west, పడమర. Indifference, ఉపేక్ష. adj. Behind or before (in place, order or time.) పశ్చాద్భాగముననున్న, ముందరనున్న. adv. and affix. Behind, after (in time or place.) Formerly, పశ్చాద్భాగమందు, తదనంతరము, లోగడ. Afterwards, పిమ్మట. దీనిని నావెనుక నాకొడుకులు అనుభవింపవలసినది after me this is to be enjoyed by my sons. ముందు వెనుకలు విచారించి మాట్లాడు Speak with much caution; lit: looking forwards and backwards. వెనుక ముందుతోచకుండా not knowing which way to turn. వెనుకసారి on the latter occasion. ఆ వెనుక (wrongly pronounced ఆనక) thereafter. వెనుకకు, వెనకకు, వెన్కకు or వెనక్కు venuka-ku. adv. Backwards. వెనుకతట్టుకు, పశ్చాద్భాగమునకు. వానిని వెనుకకుపడదోసెను he thrust him down backwards. 'వెన్కకునీడ్చుపాదములతో' T. iv. 52, stepping forwards reluctantly. వెనుకచిక్కు venuka-chikku. v. n. To hang behind, to lag, fall back. వెనుకపడు. వెనుకచూపులమెకము venuka-tsūpula-mekamu. n. A bear. ఎలుగుబంటి. వెనుకటి or వెనకటి venukaṭi. adj. Former, previous. Subsequent, following, latter, hinder. ముందరి, ఇటీవలి, వెనుకనుండే. వెనుకటికాళ్లు the hind legs. వెనుకటి సంగతులు the former matters; also, the latter particulars. వెనుకటికర్మము or వెనుకటి పని obsequies, funeral ceremonies, ఆపరకర్మము. వెనుకటివాడు venukaṭi-vāḍu. n. A younger brother, తమ్ముడు. The former man. The latter man, ముందరివాడు, ఇటీవలివాడు. వెనుకటివారు those who precede: also, those who come after. వెనుకదీయు venuka-dīyu. v. n. To retreat, draw off, fall back, hesitate. వెనుకకు మరలు, సంకోచించు. వెనుకద్రొక్కు venuka-drokku. v. n. To fall back, retreat. వెనుదీయు. వెనుకపడు venuka-paḍu. v. n. To hang behind, lag, fall back. వెనుకచిక్కు. To remain on hand, as a remainder or surplus. మిగులు, వ్యయముకాకుండా నిలుచు. వెనుకపాటు venuka-pāṭu.n. The act of lagging behind, or of remaining over, వెనుకపడుట. వెనుకముందగు venuka-mund-agu. v. n. To be topsy-turvy, to be thrown into confusion. తలక్రిందగు. వెనుకమేను venuka-mēnu. n. The back, వీపు, చరమంగము. వెనుకమ్రాను venuka-mrānu. n. A piece of wood on which the man who works a picota sits. వెనుకల or వెనుకాల venukala. (వెను+కలను) affix. Behind, పశ్చాద్భాగమునందు, వెనుక. వెనుకవేయు venuka-vēyu. v. a. To save, lay up, keep in store. కూడబెట్టు. వెనుకసారి venuka-sāri. adv. The last time, on a former occasion, on a latter occasion, పుర్వమొకప్పుడు. కడపటిపర్యాయము. వెనుకొను, వెన్కొను, వెనుచరుచు, వెనుతవులు, వెన్తవులు, వెనుదవులు or వెన్దవులు venu-konu. v. a. To pursue closely, to follow, వెంబడించు. 'సౌమిత్రివెనుకొని చని పట్టంబుగట్టికొమ్ముపొమ్మని పని చిన.' R. v. 325. వెనుదన్ను Same as వెన్నుదన్ను. (q. v.) వెనుదీయు venu-dīyu. v. n. To turn back, retreat, వెనుకకుమరలు. 'వెయ్యారుచందముల వెనుదీయక కాలువలునరులు త్రిప్పినదిరుగున్.' Vema. 450. వెనుబడు or వెన్బడు venu-baḍu. v. n. To be grieved, to be sorrowful, విషాదించు, ఖేదపడు. వెనుబాటు or వెన్బాటు venu-bāṭu. n. The act of grieving, the state of being sorrowful, grief, sorrow. వెనుబడుట, విషాదము, ఖేదము. వెనువెంట venu-venta. adv. Along with. మిక్కిలి వెంబడి.

(p. 1211) veyyi , వెయి or వేయి veyyi. [Tel.] n. A thousand. సహస్రము. వెయిమంది a thousand persons. పదివేలు ten thousand: (this in many places means many.) వెళ్లుమని పదివేలమాట్లు చెప్పినా వాడు వెళ్లలేదు though I told him to go a thousand times he did not go away. వెయ్యేల or వెయిమాటలేల why a thousand words? why say more? i.e., in a word, after all. వెయ్యి కాళ్లజెర్రి veyyi-kāḷḷa-jerri. n. Lit: a thousand-legged centipede. A restless wanderer. వాడు వెయ్యికాళ్లజెర్రి. వానికి ఎక్కడ తీరును he has a thousand jobs in hand, he has no leisure. పదివేలకైనా or పదివేలకున్ను వాణ్ని నమ్మవచ్చును we may trust him in every thing.

(p. 1219) vēguru vēguru. [Tel. from వేయి.] n. A thousand persons, వెయ్యిమంది.

(p. 1222) vēyi, vēyi or వెయ్యి vēyi. [Tel.] pron. A thousand. సహస్రము. plu. వేలు. వేనవేలు vēna-vēlu. n. (వేలు+వేలు.) Many thousands. అనేకవేలు. వేమరు or వేమారు vē-maru. adv. A thousand times, again and again, over and over, often, constantly. పలుమరు, మాటిమాటికి. వేమాటికి vē-māṭiki. adv. Again and again. వేయంచులకైడువు vēy-anṭsula-kaiduvu. n. Lit. a thousand edged weapon; an epithet of Vishnu's discus, విష్ణుచక్రము. వేయిచేతులరేడు vēyi-chētula-rēḍu. n. Lit: the thousand handed lord, i.e., the sun, సూర్యుడు. వేవెలుగు the sun. వేయిచేతులయెకిమీడు. an epithet of కార్తవీర్యార్జునుడు. వేయునేల or వేయ్యేల vēy-un-ēla. Why a thousand words? In a word, in short. వేలతరబడి vēla-tarabaḍi. adv. Thousands on thousands, అనేకసహస్రములు.

(p. 1257) śēṣuḍu or ఆదిశేషుడు ṣēshuḍu. [Skt.] n. The name of the great dragon, the king of serpents, వెయ్యితలలసర్పము, అనంతుడు. శేషవాహనము ṣēsha-vāhanamu. n. A serpent throne used for conveying the image of Vishnu. సర్పాకారముగా నుండే వాహనము. శేషశయనుడు ṣēsha-ṣayanuḍu. n. Lit. one who has Sesha for his bed; an epithet of Vishṇu. శేషాచలము or శేషాద్రి ṣēsh-āchalamu. n. A name of Tirupati. తిరుపతికొండ.

(p. 1316) sahasramu sahasramu. [Skt.] n. A thousand. వెయ్యి. Also, indefinitely used for many, or any great number, అనేకము. అహస్రదంష్ట్రము sahasra-damshṭramu. n. A thousand-toothed animal, i.e., a whale. వేయికోరలుగలచేప, పా ఠీనము. సహస్ర నామములు sahasra-nāmamulu. n. A thousand names. సహస్రనామపూజ. a hymn wherein a god is addressed by all his titles. సహస్రపత్రము sahasrapatramu. n. A lotus. కమలము. సహస్రపాదుడు or సహస్రాంశువు sahasrapāduḍu. n. Lit. the thousandrayed, i.e., the sun. సూర్యుడు. సహస్రాక్షుడు sahasr-ākshuḍu n. Lit. the thousand eyed; an epithet of Indra. ఇంద్రుడు.