(p. 115) ānavāṭipolamu ānavāṭi-polamu. [Tel.] n. Disputed land: a field the boundary line of which is questioned. కరకసాపొలము.

(p. 647) nāsa nāsa. [Skt.] n. The nose. ముక్కు. The lintel, or upper timber of a door. ద్వారము మీది లక్ష్మీకమ్మి, అడ్డకమ్మి. నాసాపుటము or నాసికా nāsāpuṭamu. n. A nostril. ముక్కురంధ్రము. నాసామణి nāsā-maṇi. n. A nose jewel. ముక్కర. A. vi. 179. నాసిక nāsika. n. The nose. The sense of smell, ఘ్రాణము.

(p. 730) pasādamu pasādamu. [corruption of Skt. ప్రసాదము.] n. Blessed food. అన్నము, వంటకము. పసాపడు pasāpaḍu. (పసాదము+సాపడు.) v. a. To eat. భోజనముచేయు.

(p. 907) bottigā , బొత్తిగ or బొత్తుగా botti-gā. [Tel.] adv. Entirely, wholly, quite, completely, perfectly, utterly, totally, మొదలంట, ఆమూలము, సంపూర్ణముగా, సాపుగా.

(p. 992) muñjerama mun-jerama. [Tel. ముందు + చెరము.] n. A nostril, నాసాపుటము.

(p. 995) mukku or ముకు mukku. [Tel.] n. The nose. నాసిక. The bill or beak of a bird, పక్షిముఖము. The point or tip. చనుముక్కు a nipple. ముక్కు౛ోడనలు a double nose. ౛మిలిముక్కు. 'మునవనల్ దమిబట్టి ముంగాళ్ల ముక్కుజోడనలచీలిచి.' A. v. 122. ముక్కుడుస్సిన uncurbed, broken loose, rampant, ముక్కుతాడుతీసిన. 'వసుధేశముక్కుడుస్సిన పసరముక్రియ.' A. vi. 53. ముక్కుబంటి యైనదనుక satiating his nostrils with fragrance to the full. P. iii. 224. చిలుకముక్కులు and జీనువముక్కులు two sorts of grain. రెండుముక్కులపిట్ట (the double beaked bird) also called మూడు ముక్కలపిక్క and ఎబ్బెరపిక్క the Hornbill, or Toucan. Jerdon. No. 198. 'ముండగోష్ఠికి ముక్కు మొగమేడతనకు.' HD. ii. 1059. ముక్కు మొగము ఎగనట్టు మాట్లాడినాడు he talked as if I was a perfect stranger to him. ముక్కుపట్టనిముత్తెము a pearl not suited to the nose, i.e., a round man in a square hole. ముక్కుకమ్మిక a certain useless forest tree. ముక్కు mukku. v. n. To moan, groan. To mould or turn musty. To spoil or become half rotten. To strain or press, (as in pain.) ముక్క mukka. (Root in A of ముక్కు to be musty or mouldy, &c.) ముక్కపురుగులు weevils in spoilt grain, తవుటిపురుగులు. ముక్కకంపు a frowzy smell. తర్వాత తొండూరిగ్రామము ముక్క ఉరికినందున ఆ నెత్తము విరిచిరి a disease has appeared which is peculiar to that place. ముత్యాలు ముక్కిపోయినవి the pearls were spoiled. ముక్కుగోళ్లు, ముకుగోళ్లు, ముకుగ్రోళ్లు, ముక్కు జెరములు, ముక్కుచెరములు or ముక్కురంధ్రములు mukkugōḷḷu. n. plu. The nostrils. నాసాపుటములు. ముక్కుత్రాడు or ముకుత్రాడు a nose-rope used for curbing oxen. ముక్కుదొమ్మ or ముకుదొమ్మ mukku-domma. n. A sort of fish. H. iv. 225. ముక్కద్దము mukk-addamu. n. A pair of spectacles, సులోచనము, కంటిఅద్ధము. ముక్కమ్మి or ముక్కుకమ్మి muk-kammi. (ముక్కు + కమ్మి.) or ముక్కర mukka-ra. (ముక్కు + రాయి.) n. A nose ring. నాసాభరణము. ముక్కరమాను mukkara-mānu. n. The frame in which the roller (పుల్లిరుసు) of a కపిల well rolls. ముక్కరము muk-ka-ramu. (ముక్కు + కారెము.) n. A nostril, నాసికారంధ్రము. ముక్కిడి mukkiḍi (ముక్కు + ఇడి) adj. Noseless. ముక్కులేని. ముక్కిడిరోగము caries of the bones of the nose. 'ముక్కిడి తొత్తుకు ముత్తెంపునత్తేల.' రామలింగశతకము. ముక్కిడి or కొండముక్కిడి. n. A certain large tree, Schrebera swietenoides. Rox. i. 109. ముక్కుదూలము or ముకుదూలము mukku-dūlam. n. The bridge or division of the nose. ముక్కునడిమియెముక. ముక్కుపురిడి or ముక్కుపూరేడుపిట్ట mukku-puriḍi. n. The common snipe. (Jerdon.) ఒకపక్షి. ముక్కుపొడి mukku-poḍi. n. Snuff. నస్యము, పొడుము. ముక్కుపోగు mukku-pōgu. n. A nose ring, ముక్కుమ్మి, నత్తు, ముక్కుబంతి or ముకుబంతి mukku-banti. n. A disease that attacks the nose of a cow through cold. ముక్కుముంగర mukku-mungara. n. A certain useless forest tree. ముక్కులు mukkulu. n. Rice flour. మిక్కిలి చిన్ననూకలు. A kind of cake.

(p. 1035) mogaḍa mogaḍa. [Tel.] n. A bud. A boss or knob on a shield or door. మొగ్గ, గుబక. 'విత్తులేనియట్టి వృక్షమొక్కటి పుట్టె ఫలముపువ్వు మొగడపత్రిలేదు, స్వాదులేదు చూడ సాపాటునకు లెస్స, దీనిభావమేమి తిరుమలేశ.' Tirumalēsa. 'పూమొగడతోతులదూగులతాంగిముక్కు.' R. iv. 60.

(p. 1267) s sa. [Skt.] (In composition,) with, together with సకుటుంబముగా together with one's family. సగుణము having (or endowed with) properties or qualities. సజాతీయము of the same tribe, of the same species. సటీక accompanied with a commentary. సదియుడు one who is kind or good. స పత్రము having wings, రెక్కలుగల. సమర్మకముగా in full detail, circumstantially, with all the particulars, minutely, దాచకుండా. సమూలము together with the root, having a root, entire, వేరుతోకూడా, యావత్తు. వారు సమూలముగా నాశమైనారు they are ruined, root and branch. సమేలంపు derisory, satirical. 'సమ్మేలంపుమాటల మేలమాడు.' Vish. vi. 19. సయుక్తికము reasonable, logical, rational. సరయత with speed, త్వరగా.' సరయతవచ్చి వెల్వడిహ౛ారరము చెంతరథంబుడిగ్గి.' T. iv. 193. సంలక్షణము classical, beautiful, handsome, లక్షణయుక్తమైన, అందమైన, సలక్షణమైనపడుచు a handsome girl. సలలితము beautiful, lovely. 'సలితకళానిధి.' T. Pref. 87. సవిస్తారముగా at full length, extensively, with all the particulars, completely, to the full, వివరముగా. సవినయముగా respectfully. సవినయుడై modestly. సహిరణ్యోదకపూర్వకముగా entirely; (lit. with money and water) - a phrase used in making gifts. సహృదయుడు a good hearted man. సహేతుకము reasonable, well grounded. కారణముతోగూడిన. సహేతుకముగా with the reason or the grounds, కారణసహితముగా. సాకూతము significant, అభిప్రాయసహితమైన. సాకూతస్మితము a wanton glance. A. iv. 41. సానుకూలము favour or kindness, success, ఉపకారము. ఆ పని వానికి సానుకూలమైన తరువాత when he succeeded in that affair. అది సానుకూలముకాక పోయినది it did not succeed. సానుకూలము favourable, kind, ఉపకారమైన. సానుకూలమైన మాట favourable word. సానుకూలముగా favourably, kindly, ఉపకారముగా. సాపత్న్యము the condition of a co-wife, the state of being or having a rival wife, సపత్నీభావము, సవతితనము. 'నీకనుపమసాపత్న్య సంపాదనంబు.' A. ii. 24. 'సాపత్న్యమునను గాకసైరింపగలదెయేకడపపత్నీ.' N. iii. 122. సాపత్న్యుడు an enemy, శత్రువు; the son of a co-wife. సుపత్నీపుత్రుడు. సాపరాధి a culprit, offender, sinner, he who is guilty, నేరస్థుడు. సావకాశము leisure, spare time, an interval, తీరిక, వ్యవధానము. సావధానముగా carefully, diligently, attentively, with due heed, జాగ్రతతో.

(p. 1286) sakarmakakriya sa-karmaka-kriya. [Skt.] n. An active or transitive verb, కర్మసాపేక్షితమైన క్రియావాచకపదము.

(p. 1313) savadariñcu sava-darinṭsu. [from Skt. ధరించు.] v. a. To wear, put on, hold. ధరించు, వహించు, తాల్చు. 'సరిగనిరుగేల నందియల్ సవదరించి.' N. vii. 135. To bear, endure, సహించు. సవదరించుట యెట్టుజఠరగోళమునందు నవమమాసాపసానంబు దాక.' కాశీ. iv. సవదరీ sava-darī. n. A ship's bowsprit.

(p. 1323) sāpaḍu sāpaḍu. [Tel.] v. n. To dine. సాపాటుచేయు, భుజించు. సాపాటు sāpāṭu. n. Food, a meal, భోజనము. Eating, సాపడుట. సాపాటురాముడు sāpāṭu-rāmudu. n. A glutton.

(p. 1323) sāpu or సాఫు sāpu. [H.] adj. Clear, pure, fair, smooth, straight, level, not crooked. సాపుప్రతి a fair copy (of a paper, book, &c.) సాపువ్రాయడము copying out fair. సాపుచేయు to level.

(p. 1323) sāptapadīnamu sāpta-padīnamu. [Skt. from సప్తపది.] n. Friendship. సఖ్యము, స్నేహము.

(p. 1323) sāphu See సాపు.

(p. 1375) svaramu svaramu. [Skt.] n. A voice, sound, noise, note, tone, tune. A vowel. An accent. Air breathed throough a nostril. కంఠధ్వని, రవము, ధ్వని, తానము; షడ్జాది సంగీతస్వరము, అచ్చు, ఉదాత్తాదివేదస్వరము, నాసాపవనము, ఒక ముక్కుగుండా విడువబడినగాలి. సప్త స్వరములు the seven notes of the gamut. స్వరభంగము a fluttering of the voice. అపస్వరము a false note. స్వరమండలము or స్వరమండలి a musical instrument composed of a number of reeds joined together and played on with the finger. 'స్వరమండలములు కిన్నెరలు.' H. v. 412. స్వరశాస్త్రము a certain mode of fortune-telling, wherein the breath is emitted from one or the other nostril, and this is taken as the basis of a certain calculation. ముక్కుగాలిని పట్టి ప్రశ్నచెప్పే శాస్త్రము. The breath that comes through the right nostril is called సూర్యనాడి and the breath that comes through the left nostril is called చంద్రనాడి. స్వరపేటిక svara-pēṭika. n. The larynx.