(p. 87) alamaṭa alamaṭa. [Tel.] n. Grief, sorrow, affliction. విచారము, దుఃఖము, 'కలకాలము లేదలమట కలకాలము లేదు సుఖము.' P. ii. 26. అలమటించు ala-maṭinṭsu. v. n. To grieve, sorrow, to sink under affliction. వ్యాకులపడు. 'అసురుసురంచుమోమరవంచు, విధినెంచునశ్రులునించులో నలమటించు.' భల్లాణ చరిత్ర.

(p. 103) asukhamu a-sukhamu. [Skt.] Want of happiness, misery. సుఖములేమి.

(p. 118) āmuṣmikamu āmushmikamu. [Skt.] adj. That which is mental, spiritual, or heavenly; as distinguished from ఆయిహికము that which is material or earthly. ఆముష్మిక సుఖములు spiritual delights.

(p. 138) immu immu. [Tel. imperative of ఇచ్చు] v. t. Give (thou.) See ఇచ్చు. ఇమ్ము n. A place, a home, Opportunity, convenience. State, plight. Beauty. ఇంపు. Expediency ఉపాయము, happiness, ease సుఖము ఇమ్ములేని inconvenient, pinched. ఇమ్ములను well, suitably బాగుగా. ఇమ్ము adj. Convenient, suitable, opportune, fitting. అనుకూలము, యుక్తము. whole, entire, ఆమూలము. Pleasant, fine. మనోజ్ఞము. Plain, evident. స్పష్టము. ఇమ్మెయి immeyi. adv. Thus. (See మెయి.) ఇమ్ముకొను immu-konu. v. i. To dwell, to live. వసించు, ఇమ్ముతప్పు immutappu. n. Difficulty. ఇక్కట్టు, సంకటము.

(p. 266) kāka kāka. [Tel. imperative of అగు.] v. n. (So) be it. అనుటయునట్లు కాకయనె on his saying so, so be it, said he. కాకయేమి why not? నీవు సుఖముగా నుందువుగాక mayest thou be happy. పోసిరోకాక probably they poured; they may have poured. కాక (negative imperfect participle of అగు.) Not being so, disliking. గిట్టక, సరిపడక. adv. Spitefully, through enmity. నామీదకాక యిది చేసినాడు he did this through ill will to me. కాక. (affix.) Except, besides, unless, but: ఇదికాక and besides this, further.

(p. 640) nākamu nākamu. [Skt. క = సుఖము; అకము = దుఃఖము; న+అకము = నాకము = దుఃఖము లేమి.] n. Heaven, Elysium, Paradise, స్వర్గము. The sky, the atmosphere, ఆకాశము. నాకబలి See నాగవల్లి. Chenn. iv. 213. నాకారి nāk-āri. n. Lit: 'a foe of heaven,' i.e., a demon, a titan or giant. అసురుడు. నాకిని a female supernatural being, a goddess, దేవతాస్త్రీ. నాకులు nākulu. n. The celestials, the gods. R. v. 35. 176. నాకేశుడు nāk-ēsuḍu. n. A name of Indr.

(p. 660) nirvāṇamu nirvāṇamu. [Skt.] n. Eternal happiness, ముక్తి. సుఖముo. Annihilation, extinction. నాశము. adj. Liberated, extinct, (as a light or fire) చల్లారిన. In Telugu it means Nakedness. నిర్వాణ తేజుడు one whose light was put out. నిర్వాణి or నిర్వాణుడు nirvāṇi. n. A beatified soul. ముక్తుడు, ముక్తినొందినవాడు.

(p. 660) nirvṛti nir-vṛili. [Skt.] n. Death. చావు. Destruction. నాశము. Happiness, సుఖము.

(p. 718) pariṇatamu pariṇatamu. [Skt.] adj. Ripe, mature, పక్వమైన. Bent, bowed. 'పరిణతాపముల్.' Vasu. iv. 6. n. A butting elephant, an elephant stooping to strike with his tusks. పరిణతి pariṇati. n. Bending, bowing. వమ్రత, వంగడము. 'నిజంబరయగక్షేత్రజ్ఞుడు పరిణతిగల యతడు సత్వపదవిదుడునుడీ' M. XIV. ii. 228. A technical expression for a set of verbs. భూజ్వాదిః, పరిణతిః, భూసత్తాయాం, బిజయె అనే ధాతువులు అదిగాగల కొన్ని క్రియలకు పారిభాషికనామము. త్రివిధమైన క్రియలో నొకటి పరిణద్దము pariṇaddhamu. adj. Bound, tied, possessed of. కట్టబడిన, కూడుకొన్న. 'భయదన్ఫురణాపరిణద్ధముర్తియై.' M. IV. ii.131. పరిణమించు pariṇaminṭsu. v. n. To be glad. సంతసించు, ఆనందించు. 'సీ పరిణమించిరి ధరా మరపురంధ్రీహస్త ఘటితచేలాంచలగ్రంధికలన.' Swa. v. 117. To become metamorphosed, transformed, changed. వికారమునుపొందు, ప్రకృత్యవ్యధాభావము అగుట. 'మజులమంజరీమహిత సౌభాగ్యంబు పరివృత్తకుచవృత్తిపరిణమింప.' Swa. vi. 99. v. a. To cause to rejoice, సంతోషింపజేయు. పరిణయము parinayamu. n. Marriage. పెండ్లి. పరిణామము pari-ṇāmamu. n. Metamorphosis, transformation, change of form or state. వికారము, మారురూపు. Maturity, fulness, ripeness, పరిణామదర్శి one who looks forward to the end. Joy, gladness, యాతనికి, బాదినాయుడు కడుపరిణామమంది.' Pal. 85. 10. Health, prosperity, welfare, క్షేమము, సుఖము. పరిణామశూల pari-ṇāma-ṣūla. n Pain caused by indigestion, gastritis.

(p. 744) pāru pāru. [Tel.] v. n. To run or run away. పరుగెత్తు, పారిపోవు. To purge, పాచనములగు, పారుకొను. To fly or rise in the air, ఎగరు. To flow as water, ప్రవహించు. To creep or crawl, పాకు. To grow, or become. To take effect, as a spell or medicine. To begin. n. A ledge of rock, a flat rock under earth. మడుగులు చొరబారు మహిష సంఘంబులు the buffaloes were rushing to enter the pools. కుక్కను కొట్టితే యిల్లంతా పారును if you beat the dog it will befoul the house. ఈ యెండలో పారే పక్షులు మిడిసిపడి చచ్చును in this heat birds on the wing fall down dead. ఆ తోటకు ఈ నీళ్లు పారవు this water does not reach that garden. నీళ్లుపారనియేరు the river which has ceased to flow. నేలబారే నల్లచీమ a black ant that crawls on the earth. నాలుక నల్లబారినది the tongue turned black. నా మంత్రము పారలేదు my spell did not take effect. ఆకులు పండబారుచున్నవి the leaves are turning yellow అతనిమీద నా దృష్టి పారినప్పుడు when my eye lighted on him. ఆరాతిమీద నీడ పారినప్పుడు when the shadow fell on that stone. వాని మనసు దానిమీద పారుచున్నది his thoughts run or are bent on her. అది పగుళ్లుపారుచున్నది it is splitting. ఎండబారుచున్నది it is beginning to dry up. గడుసుపారు to grow hard. బిరుసుపారు to grow stiff 'అట్లు తన చేత హేతశేషులైన జనుల బారగనుగొని రథమెక్కి పటురయమున.' M. X. i. 198. పార౛లు pāra-ḍzallu. v. a. To sprinkle, or scatter abroad. పార౛ాచు pāraḍzāṭsu. v. a. To extend, as the arms or legs. కాళ్లుపార౛ాపు to open or straddle the legs. పార౛ూచు pāra-ḍzūṭsu. v. a. To look through, go over, view, examine well, వింతవారులేరుగదా యంచు సదనంబు పారజూచి.' T. iii. 128. పారదోలు pāra-dōlu. v. a. To drive out or away, to defeat, తరుము. పారబట్టు pāra-baṭṭu. v. a. To winnow in the wind, to let down grain against the wind. భవభయంబుల పారబట్టినవారు, అనగా పాపభీతిని తూలాయమానము చేసినవారు. L. ii. 29. and ii. 1. పారబత pāra-bōta. n. The act of pouring out or throwing away. పారబోయుట. పారబోయు pāra-bōyu. v. a. To pour away, to pour off, or empty out. కుమ్మరించు. పారమి pārami. [negative verbal noun from పారు.] n. The act of not flowing or running. ప్రవహింపకపోవుట, పరుగెత్తకపోవుట. 'పరికింపనెన్నాళ్లు పారమిడస్సి.' BD. iv. 1825. అనగా దినములు సుఖముగా జరుగనందుకు విసికి. పారవేయు or పారవైచు pāra-vēyu. v. a. To fling or throw away, to lose, విసిరివేయు, వదలవిడుచు, ౛ారవిడుచు. పారాడు pār-āḍu. (పారి+ఆడు.) v. n. To creep or crawl. పారిపోవు pāri-pōvu. v. n. To run away, escape. పారుకాడు pāruk-āḍu. (పారుక+ఆడు.) v. n. To run, పరుగెత్తు. To creep, to roam, to ramble. వెంట బడి వీధులందు పారుకాడెడి మృదుపదములవలన.' Sar. D. 615. పారుటక్క or పారుత paru-ṭ-akka. n. A Brahmin woman. A. 452. బ్రాహ్మణస్త్రీ. పారుటసురుడు pāru-ṭ-aṣuruḍu. n. A demon who was formerly a Brahmin, బ్రహ్మరాక్షసుడు. A. v. i. 57. పారుటాకులు pāru-ṭ-ākulu. n. Autumnal leaves. Leaves, which have got a red tinge but are not withered. (This is the clothing of hermits.) 'మంచెలమీదనెక్కి కటిమండలిచుట్టిన పారుటాకులిం, చించుకచంచలించి.' Kālahas. iii. 12. పారుడు pāruḍu. (పారు+వాడు.) n. A Brahmin. బ్రాహ్మణుడు. M. XII. iii. 460. A motion of the bowels, పాచనము. The act of flowing, ప్రవహించుట. A stream, ప్రవాహము. పారుతెంచు or పార్తెంచు pārutenṭsu. v. n. To come running, పరుగెత్తి వచ్చు. 'వచ్చిరాహవమొనరింపవారిలోన పడతియొక్కతె మున్నాడి పారుతెంచి.' Jaimini. v. 725. పారుబోతు or పారుమోరు pāru-bōtu. n. A fugitive, a coward. పిరికివాడు. పారువేట pāru-vēṭa. n. The chase, game that is hunted. A festival, దేవోత్సవము.

(p. 786) peṭapeṭa peṭa-peṭa. [Tel. anuk.] n. A crashing or gnashing noise, a loud sound. కొయ్యమొదలైనవి బద్దలగుధ్వని. పెటపెటమను or పెటపెటలాడు peṭa-peṭa-m-anu. v. n. To produce a crashing sound. పెటపెట అను ధ్వనికలదిఅగు. పెటులు, పెటలు, పెటిలు or పెట్లు peṭulu. v. n. To crack or split, as paint, or as grain does when roasted. To explode or go off, as a gun. పగుళ్లుపారు, చిట్లు. 'కల్పాంత దీర్ఘనిర్ఘాతసంఘంబులు పెళపెళపెళమంచు పెటిలిపడిన.' N. iv. 244. పెట్లుక్రోవి, పెట్లదిమ్మె or పెట్లకంబము peṭlu-krōvi. n. A matchlock, a gun rocket or small cannon fixed in processions, అదురువేటుగొట్టము. పెట్లమారి petla-māri. n. One who makes himself or herself liable to be constantly beaten, దెబ్బలు తిను స్వభావముగలవాడు, లేక, స్వభావము గలది. పెట్లప్పు peṭl-uppu. n. Saltpetre, nitre. పెట్లుప్పుద్రావకము peṭl-uppu-drāvakamu. n. Nitric acid. పెటుకు or పెటుక్కు peṭuku. n. A snapping sound, పెటుక్కుమనేధ్వని. Disgust, విరసము. వెటులు or పెట్లు peṭulu. n. plu. The explosions or reports of a gun rocket. అదురువేట్లు. 'సీ పెటులుచప్పుడులాత్మ భీరుస్వయంగ్రాహ పరిరంభసుఖము ఖేచరులకొసగ.' Swa. v. 52. టీ పెటులుచప్పుడులు, అదురువేట్లధ్వనులు. పెటిలించు, పెటలించు or పెట్లించు peṭilinṭsu. v. a. To explode, to burst. పేలినల్దిక్కులను చెదరునట్లుచేయు. 'పేరినలవణంపు ఘట్టములు దృస్యదిరమ్మద దావముల్ దవుల్కొనిపెటిలించు నార్బటులకోయనగా.' A. iv. 122.

(p. 835) prabha prabha. [Skt.] n. Light, radiance, brightness, splendour, వెలుగు, తేజస్సు, ప్రభావము. ప్రభాకరుడు prabhā-karuḍu. n. The maker of light, i.e., the sun. సూర్యుడు. ప్రభాతము prabhātamu. n. The dawn, or morning. ఉదయకాలము, తెల్లవారువేళ, వేకువ. ప్రభావము pra-bhāvamu. n. Majesty, dignity. మహాత్మ్యము, తేజస్సు. Magnanimity, high spirit; power, strength, influence, force. ప్రతాపము, శక్తి. ఆ ఊరినీళ్లప్రభావముచేత by the effect of that climate. మీ ఆశీర్వచన ప్రభావమువల్ల ఇక్కడికి సుఖముగా చేరినాడు thanks to your good wishes I have arrived here safely. ప్రభాసితము pra-bhāsitamu. adj. shining luminous, glorious. వెలిగెడి. Vish. ii. 217.

(p. 875) bāgu bāgu. [Tel.] n. Good, well being, a good state, or condition; health. క్షేమము, సుఖము. Beauty, charm, attraction. అందము Benefit, use, advantage. Manner, విధము. adj. Good, safe, sound, correct. క్షేమముగల. Beautiful, అందముగల. అట్లాచేస్తే యేమిబాగు what is the use of doing so? మహాబాగు very well, yes. బాగరి bāgari. (బాగు+అరి.) n. A beautiful or handsome woman or man. అందగాడు, అందగత్తె. 'తెల్లనితమ్మియందునెలదేటివలెన్ దగునొక్కబాగరిన్ నల్లనివాని.' R. iii. 44. బాగా or బాగుగా bāgā. adv. Well, properly, duly, satisfactorily, in good health. బాగానే ఉన్నది it is all right or safe. ఈ బట్ట బాగా ఉండలేదు this cloth is not good. వానికి బాగా ఉన్నది he is well. వానితలిదండ్రు లు బాగానే ఉన్నారు his parents are alive and well. వెన్నెల బాగా ఉండెను the moonshine was bright. చిన్నది బాగా ఉన్నది the girl is pretty. బాగుచేయు bāgu-chēyu. v. a. To do good to, to ameliorate. To mend, trim, repair. To cure. To clean. To set right, rectify, make fit, చక్కబరచు. బాగుదార bāgu-dāra. n. A small knife, చిన్నకత్తి. బాగుపడు bagu-padu. v. n. To be benefited, to thrive, to prosper. To recover health. To be reformed. బాగులోకివచ్చు to prosper or thrive. బాగులోకి తెచ్చు to benefit, ameliorate, rectify. బాగులాడి bāgu-lāḍi. n. A beau, అందగత్తె. బాగులు bagulu. n. Gestures, acts. వెర్రిబాగులు foolish gestures. వెర్రిబాగులవాడు or వెర్రిబాగులమారి one who acts as a mad man. 'బాలెవుం బాగులుమాయగన్గొనగపట్టుక వచ్చితిమయ్య.' Satya. iv. 9. బాగాలు (బాగు+ఆలు) the lovely wife. 'గురుని బాగాలు తమతోటగోడ దాటి.' T. iv. 145.

(p. 893) buliyu buliyu. [Tel. v. n. To enjoy happiness, to be happy, సుఖించు, బులుపు bulupu. n. Happiness, glee, joy, సుఖము. Fancy, liking, whim; a hobby horse, or pet. వేడుక, వాంఛ, ఉబలాటము.

(p. 929) bhōgamu bhōgamu. [Skt.] n. Enjoyment, possession, అనుభవము. Happiness, సుఖము. Food, భోజనము. A snake's body or crest. పాముశరీరము, లేక, పాముపడగ అష్టభోగములు the eight kinds of enjoyment as Home గృహము, Bed శయ్య, Clothes వస్త్రము. Ornaments ఆభరణము, Woman's company స్త్రీ, Flowers పుష్పము, Scent గంధము and Betel తాంబూలము. ఏకభోగము undivided possession. ఏకభోగగ్రామము a village in the hands of one single person. పాలిభోగము separate possession. పాలిభోగగ్రామము a village whereof the land is the property of several persons, each of whom holds his land as a separate property and always retains the same fields. ఈ సంవత్సరము ఒక భోగము పండినది ఒక భోగము పోయినది one crop turned out well, one crop turned out ill. భోగగృహము bhōga gṛihamu. n. A bed room. పడకగది. భోగబంద bhōga-banda. n. A mortgage in which the article pledged or mortgaged may be converted to use, as land, houses, cattle, &c. the profits of which are to be appropriated by the lender or mortgagee in lieu of interest. భోగమంటపము bhōga-manṭapamu. n. An open hall or porch of a temple, in which festivals are celebrated. కళ్యాణ మంటపము. భోగవతి bhōga-vati. n. The name of the Capital of the Nagas or serpents, పాతాళము. శేషసర్పపట్టణము. The name of the infernal Ganges. పాతాళగంగ. A fashionable lady. భోగముగలది. భోగస్త్రీ bhōgā-stri. n. A kept woman, mistress or concubine, a prostitute. 'విచిత్రవీర్యుని భోగస్త్రీయందు విదురునింబుట్టించె.' Vish. vi. 425. భోగశిపత్రి bhōgāṣi-patri. n. A name of Garuda. 'భోగాశిపత్రితరస్ఫూర్త్యనుబావ.' Swa. v. 133. టీ పన్నగాశనపతత్రి. గరుత్మంతుడు. భోగి bhōgi. n. A happy man. భోగముగలవాడు. One who lives in splendour or luxury. అనుభవశాలియైనపురుషుడు. A serpent. సాము. The name given to the eves of some particular feasts. పండుగతొలినాడు. భోగించు bhōginṭsu. v. a. To enjoy, అనుభవించు. To be happy, సుఖించు, భోగించుట bhōginṭsuṭa. n. Enjoyment. Plu. భోగించుటలు. 'మనమానాడుమహావినోదముల ప్రేమల్ మీరభోగించుటల్ వినుము.' Radha. iii. 25. భోగిని bhōgini. n. A royal concubine. రాజు ఉంచిన బోగముది. An inferior wife of king. పట్టాభిషిక్తురాలుకాని రాజుభార్య. A female serpent. ఆడుపాము. భోగ్యత bhōgyata. n. Deliciousness, sweetness. దీనిభోగ్యత దేనికీలేదు nothing is more delicious than this. భోగ్యము bhōgyamu. n. Use, usufruet, enjoyment, or something given in pledge or on mortgage. భోగ్యపత్రము a mortgage bond, wherein the lender assumes the temporary use of the property mortgaged. adj. Enjoyable, fit to be enjoyed, delicious, agreeable as food. అనుభవింపదగిన. ఆ ప్రసాదము భోగ్యముగానుండలేదు that food was not agreeable. భోజనము bhōjanamu. n. Food, a repast or meal, ఆహారము. Eating, కడుపు. భోజనముచేయు to eat, to dine. భోజనకస్తూరి small oranges pickled. భోజరాజు or భోజుడు bhōja-rāju. n. The name of a king celebrated by Sanskrit poets as a bountiful patron. భోజ్యము bhōjyamu. adj. Edible, fit to eat, eatable. భుజింపదగిన n. Food, ఆహారము.