(p. 2) aṅkamu ankamu. [Tel. Drav. word borrowed by Skt. √ అన్్క్ = to move in a curve.] n. A ma spot, badge. బిరుదాంకము = బిరుదు గురుతు. 'అంకపురాజింక.' వసు. ii. 11. The haunch or part above the hip. A chapter or section. An act in a play. Proximity. A numerical figure, a cipher. A military show, a sham fight. వింతపోరు, చిత్రయుద్ధము. 'అంకగతుడైన దైత్యుని నాగ్రహమున.' భాగ. A fault, a sin, Objection, cavil ఆక్షేపము. 'అంకముసేయవచ్చునలయయ్యలమున్నుగ బ్రస్తుతించెదన్.' మైరా. i. అంకతలము or అంకపీఠి the lap, the part on which an infant sits, as on the lap. 'నయనీయంకతలంబునన్నిదుర నూనంజేయగా వేడెదన్.' విక్ర iii. 94. అంకుడు n. He who is marked or distinguished గురుతుగలవాడు. మృగాంకుడు the moon.

(p. 69) abhinutiñcu abhi-nutinṭsu. [Skt.] v. a. To praise, applaud, extol. స్తుతించు, కొనియాడు. అభినుతము adj. Lauded, celebrated, praised. స్తోత్రముచేయబడ్డ అభినుతి n. Praise. స్తుతి.

(p. 113) ātma ātma. [Skt.] n. The soul, the living principle. జీవుడు. Self, the individual, a person. The body శరీరము. Nature. స్వభావము. Mind, intellect, reason, understanding. బుద్ధి, మనస్సు. పుణ్యాత్ముడు a pious minded man. పాపాత్ముడు a bad hearted man. God, spirit. ఆత్మ. adj. Own; peculiar. ఆత్మకము ātmakamu. adj Consisting of: as స్థావరజంగమాత్మకమైన consisting of real and personal goods. ఆత్మ కార్యములు private affairs, one's own business. ఆత్మజ or ఆత్మతనయ ātma-ja. n. One's own daughter. ఆత్మకుడు ātmakuḍu. [Skt.] adj. Formed of. అమృతాత్మకుడు one who has a sweet nature. ఆత్మగతమున ātama-gatamu-na. adj. Mentally, in the heart. ఆత్మఘాతకుడు ātmā-ghātakuḍu. n. A suicide or self murderer. ఆత్మజుడు ātma-juḍu. n. A son, as springing from oneself. ఆత్మజ్ఞుడు ātmagnyuḍu. n. A sage, who knows God and his own heart. ఆత్మనేపదము ātma-nē-padamu. n. The grammatical name for the middle voice in కొను; as వ్రాసికొను. ఆత్మవంచన ātma-vanchana. n. Self delusion. ఆత్మస్తుతి ātma-stuti. n. Self applause. ఆత్మార్థము ātmārthamu. adv. For oneself. ఆత్మీయము ātmīyamu. adj. One's own. తనది.

(p. 286) kīrtana kīrtana. [Skt.] n. A hymn, psalm, anthem. A certain class of metres of tunes. కీర్తనము kīrtanamu. n. Praise, encomium. కీర్తనీయుడు kīrta-nīyuḍu. adj. Glorious. praiseworthy. కీర్తి or కీరితి kīrti. Fame, glory. యశము. కీర్తించు kīrtinṭsu. v. a. To praise, laud. పొగడు, స్తుతించు. కీర్తితము kīrtitamu. adj. Praised, celebrated. పొగడబడినది.

(p. 361) gastī or గస్తు gastī. [H.] n. A patrol, రోందు, నగరశోధన. గస్తుతిరుగు to go the rounds, to patrol. గస్తీలు gastīlu. (గస్తు+ఈలు) n. Watchmen. కావలివారు. 'ద్వి ఆలీలగొరవిదయ్యంబులదివ్వె కోలలవారీగాగొనిగస్తుతిరిగి.' హరిశ్చ. ii.

(p. 539) turaka turaka. [Tel. from Turanian √ Tur = haste, cf. తురంగము, త్వర and దొర.] n. A Turk. A Mahomedan. తురకపిగిలిపిట్ట a species of పిగిలిపిట్ట (q. v.) తురకపువ్వు turaka-puvvu. n. A sort of flower. The marigold. బంతిపువ్వు. తురకరాయి laterite బొంతరాయి. తురకజేప a species of margosa tree with very large leaves. తురకాణ్యము turakāṇyamu. Musulman rule. తురకాణ్యపువారు. the Musulmans. తురికి turiki. (from తురుష్కము.) n. A horse. 'క శితికంతసుతుడు ఖచర స్తుతుడై యాయచ్చరూపుతురికిని నాస్కం దితధౌరితకమ్లలతరే చతవల్గితగతుల దరటుసేసిననదియున్.' పాండు. i.

(p. 648) ninda ninda. [Skt.] n. Blame, censure, reproach, dishonour. అపవాదము, దూరు. అపదూరు. నిందాస్తుతి nindā-stuti. n. A sneer: ironical praise: irony. నిందాస్పదము nind-āspadamu. adj. Scandalous. slanderous. నిందించు nindinṭsu. v. a. To blame, abuse, vilify, or accuse. దూరు. నిందితుడు nindituḍu. n. One who is censured. నిందింపబడినవాడు, నింద్యుడు one who deserves to be censured. నిందింపదగినవాడు.

(p. 803) pogaḍu or పొపడు pogaḍu. [Tel.] To praise, laud, applaud. To compliment. flatter. పొగడిక, పొగడు or పొగడికోలు pogaḍika. n. Praise. స్తోత్రము. The act of praising. స్తుతించుట. పొగడిక or పొగడ్త pogaḍita. n. The act of praising, పొగడుట. Praise, స్తుతి. Fame, కీర్తి. పొగడ్తపడు pogaḍta-paḍu. v. n. To be praised, స్తుతింపబడు.

(p. 837) prayōgamu pra-yōgamu. [Skt.] n. An application, use or employment, as of a weapon, tool, word, or a spell. Administration of a medicine, నడుపుట. A usage. In grammar, a voice. కర్తృ కర్మ క్రియల కూడిక. మహాబిల్వాదిప్రయోగము a prescription of Bilwa and other drugs. దీనికి కాళిదాస ప్రయోగమున్ణది Kalidasa has used this word. యక్షీణీప్రయోగముచేయు to bewitch or send a devil into (a person.) ఈ ఔషధప్రయోగముచేసినాడు he administered this medicine. విషప్రయోగముచేసి చంపినాడు he killed him by means of poison. బాణప్రయోగముచేసినాడు he used an arrow, i.e., discharged it. ప్రయోగించు pra-yōginṭsu. v. a. To use, practise, administer; use, as a weapon. ఉపయోగించు. ప్రయోజకుడు pra-yōjakuḍu. n. One who uses. The original instigator of any act. A clever man, a genius. కార్యమును నెరవేర్చువాడు. వాడు శుద్ధ అప్రయోజకుడు he is quite a useless person. ప్రయోజనము pra-yōjanamu. n. Use, advantage, profit. A thing to be kept or observed, as a holy day, or a feast పండుగ. An affair, business. కార్యము. A cause, motive. హేతువు. శుభప్రయోజనము a happy occasion (as a wedding.) రేపు మాయింట్లో కొంచెము ప్రయోజనము గనుక రావడానికి వల్లలేదు I cannot come to-morrow as there are some rites to be observed at home. అక్కడికి నీవుపోయినందుకు ఏమి ప్రయోజనము what is the use (good, or advantage) of your going there? ప్రయోజనప్రస్తుతములకు వారిని మేముపిలువడములేదు we do not invite them to parties. In Grammar, ప్రయోజ్యకర్త the indirect agent (in the instrumental case.) ప్రయోజకకర్త the direct agent (in the nominative case.)

(p. 840) praśaṃsa pra-ṣamsa. [Skt.] n. Praise, commendation, eulogy. స్తోత్రము, స్తుతి. A subject, topic: mention. ప్రస్తావము. ఆప్రశంస తెచ్చినాడుకాడు he made no mention of the matter. ప్రశంసించు pra-ṣamsinṭsu. v. a. To praise, స్తుతించు, పొగడు. To mention, allude to , speak of. ప్రస్తావముచేయు. ఆయన పేరును నిర్నిమిత్తముగా ప్రశంసింపరాదు thou shalt not take his name in vain. ప్రశస్తము or ప్రశస్తులైన pra-ṣastamu. adj. Famous, renowned, celebrated, excellent, superior, ప్రసిద్ధమైన, శ్రేష్ఠమైన. ప్రశస్తి pra-ṣasti. n. Fame, excellence, eminence, eulogy. ప్రసిద్ధి, పొగడిక. ప్రశస్తకుడు pra-ṣastakuḍu. n. A renowned man, one who is famous. ప్రసిద్ధుడు. 'అనవినిసర్వశాస్త్రములయందు ప్రశస్తకులైనయార్యులన్.' Bilh. i. 66.

(p. 842) prastutamu pra-stutamu. [Skt.] adj. Much praised, mentioned; present. adv. At present, just now. ప్రస్తుతము జరిగేపనియేమి what is going on at present? ప్రస్తుతపు కార్యము the present affair, the business in hand. ప్రస్తుతము దీన్ని తీసుకో take this for the present. ప్రస్తుతము or శుభప్రస్తుతము pra-stutamu. n. A festive rite. ప్రస్తుతి pra-stuti. n. Great applause or praise. మిక్కిలిస్తోత్రము. ప్రస్తుతించు pra-stutinṭsu. v. a. To praise or applaud greatly, మిక్కిలి స్తోత్రముచేయు.

(p. 845) prāṇamu prāṇamu. [Skt.] n. Air, wind, breath, life, vitality, the living soul. గాలి, హృదయమందలి గాలి, హృదయమందలిగాలి, ఉసురు. In Grammar, a vowel. ప్రాణముతోనున్నవాడు one who is yet living. కొనప్రాణముతోనున్నాడు he is nearly dead. ప్రాణమువిడిచెను he breathed his last, gave up the ghost. పంచప్రాణములు pancha-prāṇamulu. n. The five vital airs, called ప్రాణము, అపానము, సమాణము, ఉదానము, వ్యాసము. అతడు దానిమీద ప్రాణములు విడుస్తున్నాడు or వానికి దానిమీద పంచప్రాణములు he loves her very dearly. ప్రాణముమీదకువచ్చేపని a most perilous affair. వానిప్రాణము మీదికి వచ్చినది he is in danger of his life. ప్రాణముతో పట్టుకొనిరి they caught him alive. నా ప్రాణముపోయినా ఇట్లు చెప్పుదునా I will not say so even if it should cost me my life. వాడు పిడికిట ప్రాణములు పట్టుకొని వచ్చినాడు he arrived half dead. వానికి నేర్పుట ప్రాణసంకటమవును it would cost immense labour to teach him. ఆ విగ్రహమునకు ప్రాణప్రతిష్ఠచేసినారు literally, they gave life to the image, i.e., they performed the ceremony by which the god is supposed to be lodged in the image. ప్రాణత్యాగము suicide, ఆత్మహత్య. ప్రాణాతురము or ప్రాణసంకటము deadly peril. 'ప్రాణాతురమైనచో పరిణయంబులయందును బల్కుబొంకు సత్యాతిశయంబు.' M. III. v. 67. ప్రాణాపాయము mortal danger. ప్రానావనము saving the life. ప్రాణావసానకాలమున in his last moments. ప్రాణాహుతి the five morsels offered to the five vital principles. ప్రాణస్నేహము intimate friendship. ప్రాణదానముచేసినాడు he gave them their lives, he spared their lives. నా ప్రాణము ఉండేమట్టుకు as long as I live. ప్రాణగొడ్డము prāṇa-goḍḍamu. n. The loss of life, death. చావు, ప్రాణహాని, ప్రాణాపాయము. 'వినునృపరాజ్యామిషముంగొనపలువురచేత ప్రాణగొడ్డంబైయున్నను ధీరుడే మరమినది దనకునుదక్కించుకొను బుధస్తుత్యముగాన్.' M. XII. ii. 208. ప్రాణదుడు prāṇa-duḍu. n. The giver of life, the creator. బ్రహ్మ. ప్రాణనాధుడు or ప్రాణేశుడు prāna-nādhuḍu. n. The lord of (her) life, i.e., a husband or lover, మగడు. Yama, యమధర్మరాజు. ప్రాణవాయువు prāṇa-vāyuvu. n. Oxygen gas. ప్రాణాచారము prāṇā-chāramu. See ప్రాయోపవేశము. ప్రాణాయామము prāṇā-yāmamu. n. A ritual mode of breathing, while mentally reciting certain prayers, stopping one nostril and inhaling or exhaling with the other: నాసికారంధ్రము లవద్ధనుండు వాయువును మంత్రపూర్వకముగా నిరోధించుట. A. iii. 88. ప్రాణి prāṇi. n. A being, or living creature. జంతువు.

(p. 926) bhūṣa or భూషణము bhūsha. [Skt.] n. Ornament, embellishment. An ornament, a jewel. అలంకారము, తొడవు, సొమ్ములు. 'ఒక్కయెడనిక్కట్టైనచో దానినా నారత్నోజ్వల భూషలూడ్చుకొని యానందంబుతోడన్ పురింజేరెన్.' S. iii. 507. Flattery, praise, భూషించు bhūshintsu. v. a. To praise, laud. స్తుతించు. భూషితము bhūshitamu. adj. Adorned, decorated, dressed. భూషితుడు bhūshituḍu. n. One who is adorned, అలంకరింపబడినవాడు.

(p. 996) mukhamu mukhamu. [Skt.] n. The mouth, నోరు. The face, countenance, మొగము. The commencement, ఆరంభము. The front, ముందటిభాగము. The external appearance, the look of the face, ముఖవిలాసము. నిశాముఖము nightfall, evening. సేనాముఖము the front of the army. నఖముఖములు the points of the nails. ముఖమిచ్చు to indulge. అతడు వారితో ముఖమిచ్చి మాట్లాడలేదు he did not speak with them as a friend. 'బల్దూరంబైన శ్మశానవాటి ముఖమాలోకింపగన్.' Bilh. iii. 25. అధోముఖుడుగానుండినాడు he was hanging with his head down. ఆ దివిటీని అధోముఖముగాపట్టినాడు he held the torch with the flaming end downwards. 'అనుఘకథాముఖంబున హితాహిత బోధమొనర్తురింపుగా.' Mand. i. 8. టీ కాథా ముఖంబున by means of a story, కథచేతను అర్ధముఖము the profile or half face. తమరు రామునిముఖముచూచి నన్ను రక్షింపవలసినది I pray that for the sake of Rama you will relieve me. పడమటిముఖముగా towards the west. పడమటిముఖముగా నుండే యిల్లు a house facing the west. ఆడదానిముఖమెరుగనివాడు a youth that as yet knows not the face of a woman, i.e., entirely chaste. అందరును ఏకముఖముగా నుండలేదుగనుక as they were not unanimous or were not all of one mind. 'బాణకృపాణముఖాస్త్ర శస్త్రములు,' M. VII. ii. 275; arrows, swords, and other weapons. ముఖముమాడ్చుకొనినాడు he looked sulky or angry. వానికి ముఖము చచ్చినది he turned pale, he looked blank or ashamed. ముఖదాక్షిణ్యము complaisance. వానిముఖములో ఈగ ఆడలేదు he was all in a pucker. ఆ రూకలను వాని ముఖముమిద పారవేయుము fling the money at his face. అది వానికి ముఖపాఠముగానున్నది he has got it by heart. వాడు ముఖప్రితి మాటలాడును he talks plausibly. ముఖమెరుగనివాడు a stranger. ముఖమెరుగనిదేశము a strange land, a land where one has no acquaintance. ముఖవాసికలవాడు he is a winning man. వానికి ముఖవశ్యముకద్దు he is a very taking man. ముఖము తప్పించుకొనిపోయినాడు he has absconded or disappeared. ముఖస్తుతి flattery. ముఖస్తుతిచేయు to flatter. వాని కాశ్లోకము ముఖస్థముగానున్నది he knows the verse by heart. ముఖద్వారము mukhadvāramu. n. The mouth. నోరు. నదీముఖద్వారము the mouth of a river. ముఖపట్ట or మొగపట్టా mukha-paṭṭa. n. The headstall of a horse, గుర్రము యొక్క ముఖమునకువేసే తోలుపట్టా. ముఖమంటపము mukha-manṭapamu. n. The porch or pillared entrance of a Hindu temple. మందరిమండపము. ముఖవచనము mukha-vachanamu. n. Verbal communication, word of mouth. నోటిమాట. ముఖవస్త్రము mukha-vastramu. n. A veil. A pall, ప్రేతవస్త్రము. ముఖశాల or మొగసాల mukha-sāla. n. A hall at the entrance of a house, an antechamber, తల వాకిటిచావడి. ముఖాంతరముగా mukh-āntaramu-gā. adv. By means of, through, ద్వారా. నా తమ్ముని ముఖాంతరముగా పంపించినాను I sent it by my brother. ముఖాముఖి mukhā-mukhi. adv. Face to face. ఎదురెదురుగా. 'వినుముఖాముఖిబల్కెద.' T. iii. 84. ముఖుడు mukhudu. n. A word used in compounds, thus అధోముఖుడై hanging with his face down. సుముఖుడుగా మాట్లాడినాడు he spoke graciously. దుర్ముఖుడైయుండినాడు he was cross. పరాఙ్ముఖుడైయుండెను he turned his face away.

(p. 1063) razjana raḍzḍzana. [Tel.] n. Self-praise, ఆత్మస్తుతి. ర౛్జు raḍzḍzu. v. n. To be talkative, to prattle, ప్రేలు. n. A boast, వ్యర్థభాషణము. Self praise, ఆత్మస్తుతి. 'కన్నట్లుపలుకనేటికి, నిన్నిచెనటిరజ్జులనికివి తోడ్పడునే.' M. VII. v. 112. 'కల్మషంబులెల్లవాపెద నీరజ్జులేలనీకు.' M. IX. ii. 142. ర౛్జులాడి raḍzḍzul-āḍi. n. A woman who is fond of vain boasting or self praise, వ్యర్థభాషణురాలు, ఆత్మస్తుతిపరురాలు. ర౛్జులాడు raḍzḍzul-āḍu. n. A vain boaster. వట్టిప్రజ్ఞలుపలుకువాడు, వ్యర్థభాషణుడు. A vain-glorious person, ఆత్మస్థుతిపరుడు. 'జామదగ్ని బ్రాహ్మణులశాపంబులు భూపాలురు విన నుగ్గడించెనిక్కలంక యేని రజ్జులానికినర్జునుగుణ విశేషంబు లెరింగించి.' M. VIII. ii. 104.