(p. 63) apavargamu apa-vargamu. [Skt.] n. Detachment from matter, final beatitude. మోక్షము. భోగాపవర్గములు the present enjoyment and the final bliss.

(p. 67) abbu abbu. [Tel.] v. n. To come into one's enjoyment, possession, or reach; be obtained or gained. చిక్కు, దొరుకు, లభించు. ప్రాప్తించు. ఇది వీనికి అబ్బేసొమ్ము కాదు the luck is too good to last; that is, he is not worthy of such good fortune, and it will not stick by him. దీన్ని వానికి అబ్బనియ్యరు they will prevent his getting it.

(p. 310) kēḷi kēḷi. [Skt.] n. Sport, play. ఆట. కేళిక kēḷika. n. Sport, play. Dancing నృత్యము. కేళికాగృహము or కేళిగృహము kēḷkāgṛihamu. n. A chamber for pleasure or enjoyment; a summer house or kiosk. Dasava. x. 343. కేళికాదు kēḷik-āḍu. v. n. To dance. కేళివాదము kēḷi-vādamu. n. A comic quarrel. BD. v. 914.

(p. 334) krīḍa krīḍa. [Skt.] n. Play, sport, enjoyment. ఆట్లాట, పరిహాసము. Disgrace దూరు. క్రీడి kriḍi. n. A name of Arjuna. కిరిటీ or అర్జునుడు. క్రీడించు krīḍinṭsu. v. n. To sport. ఆటలాడు.

(p. 414) cit chit. [Skt.] n. Intellect, understanding. In compounds T as usual becomes D; as చిదంబరము; and elsewhere N. as చిన్మయ. Thus చిదాదిత్య a seeming sun; that which looks like a sun. L. i. 98. చిద్విలాసము chid-vilāsamu. n. Mental enjoyments, literary pleasures. Adventures. చిన్మయము chin-mayamu. adj. Spiritual, mental, intellectual. Invisible. Immaterial, impassive. చిన్మాత్రము chin-mātramu. n. The spirtual body. The intellectual form. చిమ్మద్ర chin-mudra. n. The impress of wisdom. జ్ఞానముద్ర. A. v. 170.

(p. 519) tasaraphu or తస్రఫు tasaraphu. [H.] n. Embezzlement. Unlawful enjoyment. అశుహరించడము.

(p. 588) dāpu dāpu. [Tel.] n. Nearness. సమీపము. Fear, భయము. 'దాపులేని రణంబు నేటికి దానవోత్తమచూడగాన్.' మై. i. ఆ యిల్లు నాకు దాపు నీకు దూరము that house is near to me and far from you. adj. Neighbouring, next, bordering on. v. a. To hide, దాచు. దాపించు dāpinṭsu. v. n. To approach. సమీపించు. v. a. To cause to be hidden. To have hidden, to cause to hide. దాపుడు dāpuḍu. n. Hiding. దాచుట. దాపుడచీర dāpuḍu-chīra. n. Clothes that are laid by, i.e., holiday clothes, as distinguished from కట్టుకోక. దాపున dāpu-na. (abl. of దాపు.) adv. Near, by. దాపుమూపులు dāpu-mūpulu. (anuk) n. Hiding and concealing. దాపురము, దాపరికము or దాపరము dāpuramu. n. Concealment. మరుగుపుచ్చుట. A hoard, దాచినసొమ్ము. Coming into one's possession or enjoyment, ప్రాప్తి. దాపురమగు dā-puram-agu. v. n. To accrue. ప్రాప్తించు, లభించు.

(p. 684) nōru nōru. [Tel.] n. The mouth. నక్త్రము, ముఖద్వారము. G. నోటి, నోరి. Abl. నోట. Plu: నోళ్లు నోట with the mouth. నోరు ముయ్యి hold your tongue. నోరులేని dumb, unable to talk. నోరు లేనివాడు a simpleton. నోరుకొట్టు to strike on the mouth, i.e., to silence, check, rebuke; to deprive of one's rights or enjoyment, to plunder, spoil. నోరుకాచు to watch one's lips, to keep a secret. నోరుకట్టు to restrain the appetite. నోటిలో ఆడుచున్నది I have it at the tip of my tongue. వానినోరు మంచిదికాదు he is a foul mouthed fellow. పెద్దనోరుచేయు to talk loud or abusively. నోరుపడిన speechless. నోటిపేద foolish, ignorant, senseless. నోటిమాట a mere word of mouth. నోరుమెంగ nōru-menga. n. A dumb man. మూగవాడు. నోటికి వచ్చినట్టు తిట్టెను he gave them all the abuse that he could think of. నా నోట్లో మన్నుకొట్టినాడు he cast earth in my mouth, i.e., he destroyed my hopes or prospects. నోరూరు nōr-ūru. v. n. To water (as the mouth). To desire, అపేక్షించు. నా నోరూరుచున్నది my mouth waters. వానితో నీవు యేల నోరుచేసుకొంటావు why do you quarrel with him? నోరెత్తు nōr-ettu. v. n. To raise the voice, cry, speak. To try to speak, మాటడ యత్నించు. నోరాడు nōr-āḍu. (నోరు+ఆడు.) v. n. To utter. వానికి ఎటుల నోరాడెనో I can't think how his mouth could utter such words. 'చెయ్యప్పులనుచు నిచ్చినవారు కటువుగా నడుగ నుంకించి నోరాడకరుగ.' Suca. iii. 203.

(p. 855) phalamu phalamu. [Skt.] n. A fruit. A crop. Fruit, profit, use, advantage, benefit, a reward, result, consequence. దుస్స్వప్న ఫలము the fulfilment of a portentous dream. ఫలపడు phala-paḍu. v. n. To bear fruit, to avail, turn to good, turn out well. ఫలపరచు phala-paraṭsu. v. a. To make fruitful, to realize, to turn to profit, to use. ఫలపూరము phala-pūramu. n. The citron. ఫలవంతము phala-vantamu. adj. Fruitful, as a tree, ఫండ్లు గల. ఫలరాజము phala-rājamu. n. A certain red fruit, Momordica monadelpha. ఫలాహారము phal-āhāramu. n. A refection, refreshments, a slight meal of parched corn, cakes, fruit, &c. ఫలించు phalinṭsu. v. n. To be fruitful, yield fruit, పండు. To be of advantage, profit, turn out well, to be accomplished, be fulfilled, నెరవేరు. ఫలితము phalitamu. adj. Ripened, fruitful, profitable, advantageous. నా యత్నము ఫలితముకాలేదు my endeavour came to no good. n. Profit, fruit. ఫలితార్థము phalit-ārṭhamu. n. The ultimate import, purport, result, or point of a passage, the tendency as distinguished from the literal sense. ఫలినము phalinamu. n. A fruit tree. విద్యమాన ఫలవద్వృక్షము. G. iii.146. ఫలినీ phalinī. n. A tree called ప్రయంగువు, తరిగొర్రచెట్టు. ఫలోదయము phal-ōdayamu. Success, enjoyment, gain, profit; heaven, paradise, joy, happiness. ఫలోన్మఖము phal-ōnmukhamu. adj. Fruitful, effective, efficacious. అది యిప్పుడు ఫలోన్ముఖముగానున్నది it is now coming to good.

(p. 924) bhuktamu bhuktamu. [Skt.] adj. Eaten, enjoyed, భుజింపబడిన, అనుభవింపబడిన, n. That which is enjoyed, possession. నాభుక్తములోనుండేచేను the field which is in my enjoyment. భుక్తి bhukti. n. Enjoyment, use, possession, అనుభవము. Eating, food, a meal, భోజనము. భుక్తిముక్తి happiness both temporal and eternal, lit: possession (of good) and freedom (from evil.) భుక్తిముక్తియునిచ్చు he will teach you to enjoy good and avoid evil. భుక్తిముక్తిదాయకుడు he who gives sustenance here and happiness hereafter.

(p. 929) bhōgamu bhōgamu. [Skt.] n. Enjoyment, possession, అనుభవము. Happiness, సుఖము. Food, భోజనము. A snake's body or crest. పాముశరీరము, లేక, పాముపడగ అష్టభోగములు the eight kinds of enjoyment as Home గృహము, Bed శయ్య, Clothes వస్త్రము. Ornaments ఆభరణము, Woman's company స్త్రీ, Flowers పుష్పము, Scent గంధము and Betel తాంబూలము. ఏకభోగము undivided possession. ఏకభోగగ్రామము a village in the hands of one single person. పాలిభోగము separate possession. పాలిభోగగ్రామము a village whereof the land is the property of several persons, each of whom holds his land as a separate property and always retains the same fields. ఈ సంవత్సరము ఒక భోగము పండినది ఒక భోగము పోయినది one crop turned out well, one crop turned out ill. భోగగృహము bhōga gṛihamu. n. A bed room. పడకగది. భోగబంద bhōga-banda. n. A mortgage in which the article pledged or mortgaged may be converted to use, as land, houses, cattle, &c. the profits of which are to be appropriated by the lender or mortgagee in lieu of interest. భోగమంటపము bhōga-manṭapamu. n. An open hall or porch of a temple, in which festivals are celebrated. కళ్యాణ మంటపము. భోగవతి bhōga-vati. n. The name of the Capital of the Nagas or serpents, పాతాళము. శేషసర్పపట్టణము. The name of the infernal Ganges. పాతాళగంగ. A fashionable lady. భోగముగలది. భోగస్త్రీ bhōgā-stri. n. A kept woman, mistress or concubine, a prostitute. 'విచిత్రవీర్యుని భోగస్త్రీయందు విదురునింబుట్టించె.' Vish. vi. 425. భోగశిపత్రి bhōgāṣi-patri. n. A name of Garuda. 'భోగాశిపత్రితరస్ఫూర్త్యనుబావ.' Swa. v. 133. టీ పన్నగాశనపతత్రి. గరుత్మంతుడు. భోగి bhōgi. n. A happy man. భోగముగలవాడు. One who lives in splendour or luxury. అనుభవశాలియైనపురుషుడు. A serpent. సాము. The name given to the eves of some particular feasts. పండుగతొలినాడు. భోగించు bhōginṭsu. v. a. To enjoy, అనుభవించు. To be happy, సుఖించు, భోగించుట bhōginṭsuṭa. n. Enjoyment. Plu. భోగించుటలు. 'మనమానాడుమహావినోదముల ప్రేమల్ మీరభోగించుటల్ వినుము.' Radha. iii. 25. భోగిని bhōgini. n. A royal concubine. రాజు ఉంచిన బోగముది. An inferior wife of king. పట్టాభిషిక్తురాలుకాని రాజుభార్య. A female serpent. ఆడుపాము. భోగ్యత bhōgyata. n. Deliciousness, sweetness. దీనిభోగ్యత దేనికీలేదు nothing is more delicious than this. భోగ్యము bhōgyamu. n. Use, usufruet, enjoyment, or something given in pledge or on mortgage. భోగ్యపత్రము a mortgage bond, wherein the lender assumes the temporary use of the property mortgaged. adj. Enjoyable, fit to be enjoyed, delicious, agreeable as food. అనుభవింపదగిన. ఆ ప్రసాదము భోగ్యముగానుండలేదు that food was not agreeable. భోజనము bhōjanamu. n. Food, a repast or meal, ఆహారము. Eating, కడుపు. భోజనముచేయు to eat, to dine. భోజనకస్తూరి small oranges pickled. భోజరాజు or భోజుడు bhōja-rāju. n. The name of a king celebrated by Sanskrit poets as a bountiful patron. భోజ్యము bhōjyamu. adj. Edible, fit to eat, eatable. భుజింపదగిన n. Food, ఆహారము.

(p. 1183) virakti vi-rakti. [Skt.] n. Dislike, aversion, disinclination: a loathing or disgust at earthly enjoyments. విరాగము. సంతానము లేనివాని బ్రతుకేమిబ్రతుకని వానికి విరక్తిపుట్టినది he began to feel deep dissatisfaction at the thought that the life of the childless is no life at all. ఇందువల్ల ఆమెమీద ఆయనకు విరక్తిపుట్టినది this made him dislike her. విరక్తుడు vi-raktuḍu. n. One who dislikes or hates.

(p. 1194) viṣayamu vishyamu. [Skt.] n. An object, matter, subject, affair, thing. Any peculiarity as colour, form, flavour, odour, sound. Definition, respect, relation. అంశము, సంగతి. ఇంద్రియార్థము, శబ్దాదిపంచ భూతగుణము. 'విషయములబొరలి రోయక విషమంటినగతిని జూచువిధమున ధరలో విషసమమాయా సుఖములవిషయములన్ గూడకుండ్రునేత్తలు.' Vema. 499. ఆ విషయము నాకు తెలియదు I do not know anything about it. ఈ విషయములో నిండాసొమ్ము వ్యయముచేసినాడు he spent much money on this. సద్విషయములలో తనసొమ్ము వ్యయము చేసినాడు he spent his money on worthy objects. శృంగారవిషయమైన కావ్యము a poem on amorous subjects. ఈ విషయమందు in this respect. ఆ విషయమందు in that respect. అతని విషయమందు regarding him. ఆ విషయమై regarding that subject. ఏతద్విషయముగా మాట్లాడినాడు he spoke regarding this. మీ విషయములో regarding you. విషయి vishayi. n. An organ of sense. నేత్రాదియింద్రియము. A man of the world, one who is conversant with or interested in worldly occupations or enjoyments. లోకవ్యవహారవ్యక్తుడు, సంసారమగ్నుడు, సంసారికుడు. విషయించు visha-yinṭsu. v. n. To have to do with carnally. సంభోగముచేయు. విషయీకరించు visha-yī-karinṭsu. v. a. To aim at. ఉద్దేశించు.

(p. 1338) sukhamu sukhamu. [Skt.] n. Happiness, welfare, health, safety, pleasure, enjoyment, delight. ఆనందము, ఆరోగ్యము, సౌఖ్యము, క్షేమము. Heaven, స్వర్గము. నయనసుఖము the delight of one's eyes, the name of a kind of cloth. adj. Pleasing, delightful, agreeable, comfortable, easy, happy, well, cheerful, healthy. ఆనందమైన, ఆరోగ్యమైన, క్షేమమైన. సుఖసత్కథానినోదంబున నుండగా while he was passing his time agreeably in listening to a pious story. సుఖజీవనము sukha-jīvanamu. n. A happy or easy life. కష్టములేనిబ్రతుకు. సుఖజీవి sukha-jīvi. n. A prosperous or happy person. కష్టములేక జీవనముచేయువాడు. సుఖ ప్రసవము an easy and safe accouchement. సుఖభోగి one who lives at ease. సుఖభోగులు sukha-bhōgulu. n. A sort of grain. ధాన్యవిశేషము. H. iv. 157. సుఖముగా sukhamu-gā. adv. Happily, safely, in good circumstances. సంతోషముగా, క్షేమముగా, మీ తండ్రి సుఖముగానున్నాడా is your father well? సుఖవాసి or సుఖప్రాణి sukha-vāsi. n. A delicate, luxurious person, one who lives at ease. సుకుమారము గానుండేవాడు. సుఖసంకటము or సుఖరోగము sukha-sankaṭamu. n. (lit. the pains of pleasure) Venereal disease. మండలరోగము. సుఖాసీనుడు sukh-āsīnuḍu. n. One who is seated at his ease. హాయిగా కూర్చున్నవాడు. సుఖి sukhi. n. One who is happy, one who possesses happiness or pleasure, one who is in good health, సుఖముగలవాడు, సుఖించు or సుఖియించు sukhinṭsu. v. n. To be happy, well or at ease; to be glad, rejoice, be comforted. ఆనందించు, హర్షించు.

(p. 1373) sva sva. [Skt.] adj. Own, self, individual. ఆత్మీయమైన. తన. స్వకాయకష్టము bodily labour, individual exertions, స్వకపోలకల్పితము lit. invented in one's own head; original, not borrowed, as an idea, apocryphal, as a story made out of one's own head, అబద్ధమైన, లేనిపోని, స్వకార్యము one's own affair, one's onw peculiar duty, తనపని, స్వకార్యధురంధరుడు a selfish man. one's own family, dependents, relations, people, friends. బంధువులు, పంజనము, స్వజనుడు a relation, a friend, బంధువు. జ్ఞాతి. సగోత్రుడు, స్నేహితుడు స్వజాతి one's own class or nation, one's own kind, తనకులము. స్వజాతివైరి an enemy of one's kind. A rhyme says 'స్వజాతివైరిచత్వారిశ్వా నస్సింహ గజద్విజాః.' స్వదత్తము self-bestowed, given by one's own hand, తనచేతితోనే యియ్యబడిన. 'స్వదేశస్థుడు a fellow countryman, a native, మనదేశపువాడు. స్వధర్మము one's own particular duty, a natural or peculiar characteristic, a peculiarity. తాను చేయవలసినకార్యము, స్వభావము. స్వధర్మత్యాగము apostacy, abandonment of caste or faith, జాతిభ్రంశము. స్వబుద్ధి one's own desire, wish, or will. స్వబుద్ధిగా or స్వబుద్ధిచేత voluntarily, of one's own accord. స్వవశీకృతము taken into his own hands. తన స్వాధీనము చేసుకోబడ్డ. స్వశక్తి one's own power. తన సామర్థ్యము, వానికి స్వశక్తిలేదు he has no power of his own, or in himself. స్వాధికారము one's own right or title, dominion, తన అధికారము, తన ప్రభుత్వము. స్వాధిక్యము self importance, pride, arrogance, తన గొప్పతనము, గర్వము, స్వాధిష్ఠానము the second of the six regions of the human body, the upper part of the abdomen. చక్రవిశేషము. 'మూలాధారస్వాధిష్ఠాన రంబులను చక్రంబులను.' H. iii. 235. స్వానుభూతి. individual enjoyment, personal experience. ఆత్మీయానుభవము. స్వానుభోగము one's own enjoyment. తన అనుభవము.