(p. 23) agamyamu a-gamyamu [Skt.] adj. Inaccessible, impenetrable, impassable. పోవశక్యముకానిది. అగమ్య గమనము, (vulgarly అగమ్యాగమనము) incest, prostituion. వ్యభిచారము. అగమ్యగోచరమైన inexplicable. అగమ్యత agamyata. [Skt.] n. Inaccessibility: impossibility. పొందశక్యముకానిది A. 2. 29.

(p. 92) avaghaḷamu ava-ghaḷamu. [Skt.] adj. Difficult, impossible. హెచ్చైన, సంకటము, అసాధ్యము. 'సుగుణనిర్గుణ యోగ సంవిస్మయునకు వల్లమస్వామికి నవఘళంబెద్ది.' L. ii. 206. అవఘళించు ava-ghaḷinṭsu. [Skt.] v. a. To excel or surpass. To neglect, disregard. మించు , అతిశయించు, తిరస్కరించు. 'అర్థచంద్రునితేట నవఘళించులలాటపట్టి దీర్చిన గంగ మట్టితోడ.' Swa. iii. 92.

(p. 349) gaganamu gaganamu. [Skt.] n. The sky. firmament, the ether. The empyrean. adj. Impossible, puzzling. దుర్లభము. అదేమిగగనము what great marvel is this? గగనకుసుమము lit. 'the sky blossom' a phrase for 'nothing,' as milk from a stone. గగనప్రయత్నము an impossible or overwhelmingly great undertaking. గగనరత్నము the gem of heaven, i.e., the sun. 'సీ గగనఘంటాపధక్రమణశీలు నకెంతగగనమయ్యెల తాంగికామచేదలు' వసు. iii.

(p. 495) ḍepparamu or దెప్పరము ḍepparamu. [Tel.] n. A strait, peril. ఆపద. adj. Impossible, impracticable. అశక్యము. M. vi. i. 239. Great, excessive, అధికము, మెండు. Intolerable దుస్సహము. A. vi. 171. డెప్పరపురాళ్లవర్షము a dreadful shower of stones. డెప్పరించు ḍepparinṭsu. v. n. To become impossible. అశక్యమగు.

(p. 516) talamu talamu. [Tel.] interj. Stop! stand back! తాళుము. తలము [from Skt. స్థలము.] n. Site, situation, place. Actuality, subsistence, existence; Essential nature. స్వరూపము. మహీతలము the earth, the place filled or occupied by a body. కరతలము the palm of the hand. పాదతలము the sole of the foot. వియత్తలము the sky, the heavens. ఆకాశప్రదేశము. తలముతప్పు to become impossible అశక్యమగు.

(p. 600) duḥ duh. [Skt.] A negative prefix. Bad, evil, wicked. చెడు, చెడ్డ. In compounds it changes into దుశ్ or దుస్ according to the rules of Sandhi. Such compounds as usually occur in Telugu literature are here brought together and explained. దురంతము dur-antamu. adj. Endless, eternal, without limit, boundless , unfathomable, అంతములేని. దురదృష్టము dur-adṛishṭamu. n. Ill luck, misfortune. adj. Unfortunate. దురదృష్టుడు dur-adṛishṭuḍu. n. An unfortunate man. దురభిమానము dur-abhimānamu. n. Arrogance, presumption. దురభ్యాసము dur-abhyāsamu. n. An evil practice, a bad habit. దురవగాహము dur-avagāhamu. adj. Hard to understand, inexplicable, puzzling. దురవస్థ dur-avastha. n. Mishap, evil plight. దురహంకారము dur-ahankāramu. n. Presumption, arrogance. దూరాకృతము dur-ākṛitamu. n. An evil act, a misdemeanour. దుర్మార్గము దురాక్షేపణ dur-ākshēpaṇa. n. A quibble or groundless objection; a finesse. దురాగతము dur-āgatamu. n. An outrage. దురాగ్రహము dur-āgrahamu. n. Groundless anger. దురాబారము dur-āchāramu. n. A bad custom. దురాచారుడు a man of bad habits or conduct. దురాత్ముడు dur-ātmuḍu. n. A bad hearted man. దురాపము dur-āpamu. adj. Intolerable, unbearable. దురాపకోపము prodigious rage. దురాలోచన dur-ālōchana. n. Bad intent, a plot. దురాశ dur-āṣa. n. Covetousness, vain hopes, avarice, greed. దురాశపరుడు dur-āṣa-paruḍu. n. A covetous, avaricious man. దురుక్తి or దురాలావము dur-ukti. n. Hard words, harshness of language. దుర్గంధము dur-gan-dhamu. n. A bad smell , stink. దుర్గతి dur-gati. n. Ruin, perdition, నరకము. Poverty, బీదతనము. దుర్గమము dur-ga-mamu. adj. Inaccessible, impossible. పొందగూడని, పోగూడని. దుర్గుణము dur-guṇamu. n. An evil nature, a bad quality, a bad symptom. దుర్ఘటము dur-ghaṭamu. adj. Hazardous, hard, impracticable. దుర్జనుడు dur-januḍu. n. A bad man, a wretch. దుష్టుడు. దుర్జయము dur-jayamu. adj. Unconquerable, invincible, invulnerable. దుర్దశ dur-daṣa. n. Misfortune. దుర్జాతుడు dur-jātudu. n. A man of low birth. దుర్దినము dur-dinamu. n. A cloudy or foul day. ముసురుపట్టియుండు దినము. దుర్ధరము dur-dharamu. adj. That cannot be worn. ధరింపగూడని. దుర్ధర్షము dur-dharshamu. adj. Despicable. తిరస్కరింపదగిన. దుర్నయము or దుర్నీతి dur-nayamu. n. Wickedness, immorality. దుర్నిరీక్ష్యము dur-nirīkshyamu. adj. Dazzling, that dazzles, which is hard to look at. Terrific. దుర్బలము dur-balamu. adj. Weak, not valid, unreasonable, groundless. దుర్భలముచేయు to weaken. దుర్బుద్ధి dur-buddhi. n. Folly, weak reason; evil intent. దుర్భోధన dur-bōdhana. n. Evil counsel, instigation, temptation. దుర్భోధనచేయు to give evil advice, to instigate. దుర్భరము dur-bha-ramu. adj. Insupportable, భరించశక్యము కాని. దుర్బాష dur-bhāsha. n. Abuse, revilling, evil words. దుర్భాషలాడు to use foul language, to revile or scold. దుర్భిక్షము dur-bhikshamu. n. Dearth, famine. దుర్భిక్షకాలము hard times, a period of scarcity. దుర్మతి dur-mati. n. Folly. An evilminded man, దుర్భుద్ధికలవాడు. The name of a year. దుర్మదము dur-madamu. n. Arrogance. దుర్మరణము dur-maradṇa-mu. n. An unfortunate end, a violent or untimely death. దుర్మాంసము dur-mar-samu. n. Proud flesh (that grows in a sore or wound.) దుర్మార్గము dur-mārgamu. n. Misconduct, an offence. adj. Wicked. దుర్మార్గుడు dur-mārgudu. n. A wicked man, sinner, villain, evildoer. దుర్యశము dur-yaṣamu. n. Infamy, disgrace. దుర్యోగము dur-yōgamu. n. Misfortune, hard circumstances. దుర్లభము dur-labhamu. adj. Hard to get, scarce, rare. Difficult. దుర్వచనము dur-vachanamu. n. Foul language, abuse. దుర్వర్ణము dur-varṇamu. adj. Tarnished (as copper.) దుర్వృత్తుడు dur-vṛittuḍu. n. He who is wicked, he who leads a low or infamous life. దుశ్చరితుడు. దుర్వారము dur-vāramu. adj. Inevitable, irresistible. దుర్వ్యాపారము dur-vyāpā-ramu. n. Misconduct. దుశ్చరితము duṣcharitamu. n. Wicked conduct, wickedness. దుశ్చేష్ట duṣ-cheshṭa. n. A wicked deed. దుశ్చకునము duṣ-ṣskunamu. n. An evil omen. దుష్కరము dush-karamu. adj. Difficult, hard. చేయగూడని. దుష్కృతము dush-kṛitamu. n. A sin, an evil deed. పాపము. దుస్తంత్రము dus-tantramu. n. Craft, guile. కపటోపాయము. దుస్తరము dus-taramu. n. Difficulty. adj. Difficult bad, vile, inevitable, unavoidable. తరింపగూడని. దుస్సంగము dus-sangamu. n. Unlawful intercourse. దుస్సంధి dus-san-dhi. n. An error in grammatical elision. A base introduction: an acquaintance formed through the medium of vile persons. దుస్సహము dussahamu. adj. Insufferable, intolerable. సహింపగూడని దుస్స్వప్నము dus-svapnamu. n. An evil dream.

(p. 914) brāti brāti. [Tel.] n. Love, ప్రేమ. adj. Much, great, అధికము, హెచ్చు, అతిశయము, గొప్ప. Hard to get, impossible, దుర్లభము. Dear, beloved, ప్రియము. See బాతి. 'భవదధీనులకున్ విజయంబుబ్రాతె.' M. VII. v. 8. is it any great matter for thy favourites to be conquerors? నీప్రాపుగలిగినవారికి జయముకలుగుటయతిశయమా?

(p. 970) māṭa māṭa. [Tel.] n. A word, పదము. A promise, వాగ్దత్తము, ప్రతిజ్ఞావచనము. Slander, నింద. Opinion, rumour, వృత్తాంతము. అతడు నీ మాట చెప్పలేదు he did not speak of you. ఇది వేరే మాట this is another affair, another thing. వానిమాటకాదు this is not about him, I am not talking about him. గడియకు ఒకమాట చెప్పినాడు he changed his mind every hour. మంచిమాట (interj.) Very well. దాన్ని గురించి రెండో మాటలేదు there is no alternative. వారివిద్ద మాటలుపడినాడు he was reproached or reprimanded by them. In some phrases the word మాట need not be translated. Thus, ఆమె తిరిగీ వస్తున్నదనేమాట తెలిసి knowing that she would return. నేను దానిని కొన్నమాట రూఢి it is very true I bought it. ఆమాటే యెరుగను I know nothing of it. ఇందుచేత మాటవచ్చును by this you will get into disgrace. అతడు మాటతప్పలేదు he did not fail in his promise. మాట తప్పినవాడు మాలవాడు a promise breaker is a pariah, i.e., is a mean wretch. నేను పోయినమాట వానికి ఎట్లా తెలిసినది how did he know that I was gone? అతడు పోయేమాట ఉండేమాటా does he propose to go or stay? వాడు ఉండేమాట యింకా తెలియలేదు I do not as yet know that he will remain. మాటకుమాట word for word, literally. నా మాట అడుగుదాటకు transgress not my command. తనమీద మాటరాకుండా ఇట్లా చేసెను he did this to avoid blame. మాటవినుట to obey. ఎంతమాట what nonsense! వానిమాట వాని ఒడిలో వేసినాను I acted as he desired. నీకు మాట నాకు మూట a command is easy to give but hard to perform, or a word from you will make me rich. వెయ్యిమాటలేల why discuss it at length, in a word. ఆ పెండ్లి మాట యీ గ్రంథములో లేదు there is no mention of the marriage in this book నామాటవేరు, నీమాట వేరు I say one thing you say another, my opinion is different from yours, my case is quite different from yours. వానికి నాకు మాటలు లేవు he and I are not on speaking terms. వానితో నీకేమిమాటలు why do you speak with him? ఈమాట వింటే ఆయన యేమనును if he hears of this what will he say? కడపటిమాటయేమి what was the upshot of the business? ఇప్పట్లో వాని మాట సాగదు he has now no influence. కడకు వానిమాటే ముందరికివచ్చినది at last his words proved true. దానిని గురించి ఇంకా యేమాటా తెలియలేదు I do not yet know the result. మాటలకు పట్టుకొంటే విడవడు if he begins talking he will never stop. అదెక్కడిమాట what nonsense! such a thing is impossible. మాటలు మంచివే కాణి మనసు మంచిదికాదు he talks well but has a bad heart. ఇంకా మాటలు రాని బిడ్డ a child that cannot yet speak. వానికి ఆ ఊరిలో మాట వాసికద్దు లేక మాట సాగుతుంది he has influence in the town. ఆయన మాటకు ఎదురులేదు his word is law. మాటలకుమాత్రము పేదరికములేదు as far as words go he is rich enough. ఒక మాట యిచ్చి పదిమాటలు తీసుకొన్నాడు his reproaches were returned ten-fold. మాటకాడు māṭa-kāḍu. n. A good public speaker, సభయందు భయములేక మాటాడువాడు, వక్త. మాటకారి māṭa-kāri. n. A skilful speaker, యుక్తిగా మాటాడువాడు. A talkative person, వాచాలుడు. మాటలమారి māṭala-māri. n. A talkative person, మిక్కిలి మాటాడువాడు. మాటలాడు, మాటాడు or మాట్లాడు māṭa-l-āḍu. v. n. To speak, talk, converse, to reproach. నన్నెందుకు ఊరికె మాటలాడుతావు why reproach me for nothing? S. iii. 41.

(p. 972) mātramu mātramu. [Skt.] n. Quantity, measure, proportion, computation, whether by number, rate, weight, extent, or capacity. పరిమాణము. వాడు అట్లు చెప్పిన మాత్రమున or మాత్రాన as soon as he said so. ఆమాత్రపు దేవళము so large a temple. ఆ గ్రంథము ఉండే మాత్రపువాడు a man likely to have that book. బకమాత్రపుమనిషి a sort of fellow, not much of a man. ఏమాత్రము or ఎంతమాత్రము how much, how far, to what amount, in what degree. ఆమాత్రము so far. నాకు తెలిసిన మాత్రము as far as I know. ఎంతమాత్రముకాదు far from it, by no means, not in the least. అది యేమాత్రము న్యాయముకాదు it is anything but right. ఎంతమాత్రము హేతువులేదు there is not the smallest reason. మనుష్యమాత్రులకు అలవి కాదు it is impossible for mortals. adj. & adv. Only, merely, alone, simply, exclusively. నేను మాత్రము వచ్చినాను I alone came.

(p. 1070) rā rā. [Tel.] The infinitive of imperative of వచ్చు. See note under రమ్ము. మా యింటికిరా come, to my house. రాదలచినాడు he thought of coming. రాలేను I cannot come. 'దగ్గిర రానెదుర్కొని.' (T. iv. 173.) when he drew near, (she) turned towards him. రాక, రాకడ or రావడము rāka. n. Coming, arrival, approach. వచ్చుట. రాకపోకలు coming and going. రాక. adv. Without coming. రాకపోవు or రాకయుండు rāka-pōvu. v. n. Not to come or arrive. రాకు or రాకుము rāku. v. imp negative. Come not, do not come, రావద్దు. రాబడి rā-baḍi. n. Income, వచ్చుబడి. రాగాపోగా rāgā-pōgā, (lit: coming or going.) adv. In the end, finally, at last one way or another, with one thing or another. రాగాపోగా నిలిచినదియిది after all this is the remainder. రాడు rāḍu. (3d. pers. sing. masc. neg. aorist of వచ్చు.) He will not come, he does not come. రాదు rādu. (3rd. pers. sing. neut) It does not come. It is used as an auxiliary signifying prohibition: కోపపడరాదుగాని చెప్పుతాను you must not be angry but I will tell you. నిరాశకారాదు we should not give up hope. అట్లు చేసినట్టు ఎంచరాదుగాని we must not imagine he has done so, but yet. నేను ఇక్కడ ఉండరాదు. I must not stop here. రాని rāni. (neg. rel. participle of వచ్చు.) Which has not come which shall not come or does not happen. పనికిరాని or అక్కరకురాని useless. చెప్పరానిమాట what is not fit to be said. వచ్చీరానిమాటలు a half formed pronunciation as that of a child beginning to speak. వాడు వచ్చీ రానివానితో౛తే his coming is as useless as if he were absent. చదువురానివాడు one who cannot read, an illiterate man. చదవరానిజాబు an illegible letter, or a letter that should not be read. 'వచనములు రానికడుచిన్న వానినిన్ను' thee, a child unable to speak. Yamunā Charya Charitra. i. 73. రాను rānu. (first person neg. aor. of. వచ్చు.) I will not come or I do not come. Also, a noun neaning coming, as రానుపోను both coming and going, as రానుపోను both coming and going. రానుపోను పదిదినములుపట్టును to go and return will take ten days. రానున్నది that which is to come or to happen. 'రానిదికోరినరాదది రామన్నది కోరకున్న రాకుండదుగా' (Sumati. 137.) what cannot happen though desired: that which will happen though desired: that which will happen though undesired will not fail to come to pass. రాబట్టు rā-baṭṭu. v. a. To receive, receive back, recover, regain. వచ్చినదాన్ని రాబట్టు receive that which is sent to you. రామి rāmi. (negative verbal noun of వచ్చు.) The not coming, non-arrival, రాకపోవడము. plu. రాములు. చేయరామి impracticability. తిప్పరామి the difficulty of turning (it.) కానరామి the not seeing, the impossibility of seeing. 'అక్కచుడు రామినప్పుడు పొక్కుచునీదేవయాన' (Yayati. iii. 126.) grieved at his not coming or at his non-arrival.

(p. 1103) lāvu lāvu. [Tel.] n. Bigness, stoutness, corpulence. స్థూలత్వము. Power, strength, సామర్థ్యము, శక్తి. బలము. Greatness, అతిశయము, ఆధిక్యము. Alms, బిచ్చము. లావులు large quill feathers, రెక్క మొదటి పెద్ద యీకెలు. 'వెలవెల బారుమోముల లావులుచలింప గదలె దిక్కులకునై గరుడకులము.' N. ii. 72. 'లలనరో యెందునీవికను లావునకుంజననేల.' Vaij. ii. 125. టీ లావునకుం, బిచ్చమునకు. adj. Stout, స్థూలము. Difficult, impossible, అశక్యము. లావువాడు a stout man. లావుమంది a great many people. లావుపెట్టు to fertilise (land) లావరి lāv-ari. (లావు+అరి.) n. A robust man. బలాఢ్యుడు.' పోరిలో వాడిమిగొంతగాలమిల వ్రాలుటలావరియౌట నిల్చి నావాడిశరంబుచే.' A. vi. 24. లావాటి lāvāṭi. adj. Big, large, fat. స్థూలమైన. లావుకపిట్ట or లావుకము lāvuka-piṭṭa. n. A sort of quail, Perdix chinensis. The Courier Plover. Cursorius coromandelicus. (F.B.I.)

(p. 1141) valla valla. [Tel. another form of వలన.] A postposition used as a case ending in the 5th case of nouns and pronouns. By, by means of, from. వానివల్ల తెలిసినది I learned it from him or of him. ఈ మందువల్ల by means of this medicine. adj. Convenient, feasible, practicable, possible. యుక్తము, అనుకూలము. అది వల్లకాదు it is impossible. అక్కడికి పోవల్లలేదు you cannot go there. ఇరి లేకుంటే నల్లకాదు I cannot do without this. చెల్లిస్తేగాని వల్లకాదు you cannot avoid paying it. వాడు ఉంటేగాని వల్లకాదు I cannot do without him. నీవు వస్తేగాని వల్లకాదు your coming is indispensable, it cannot be done unless you come. చెప్పుకోక వల్లకాదు you cannot avoid explaining this. n. A stratagem, expedient, convenience. ఉపాయము, యుక్తి. వల్లపట్టుతప్పి పడినాడు he lost his hold and fell. ఎడమనల్లవాడు a left handed man, ఎడమచెయి వాటముగలవాడు. వల్లకాని valla-kāni. adj. Impracticable, impossible. అసాధ్యమైన. వల్లమాలిన valla-mālina. adj. Much, excessive; impracticable, అపరిమితమైన. వల్లగానుండు valla-ga-n-unḍu. v. n. To be convenient, practicable, possible, feasible. సాధ్యముగానుండు.

(p. 1245) śaśamu or శశకము ṣaṣamu. [Skt.] n. A hare. చెవులపిల్లి, కుందేలు. 'శశవిషాణము' (HN. i. 55.) a hare's horn, కుందేటికొమ్ము, i.e., a natural impossibility, a mere absurdity. శశధరుడు or శశి ṣaṣa-dha-ruḍu. n. An epithet of the moon, given because the figure in the moon's disc is supposed to resemble a hare. చంద్రుడు. శశాంకము ṣaṣ-ānkamu. n. Crude camphor. పచ్చకర్పూరము. 'ఖండంబుల ఘనశశాంకఖండంబులచే.' A. v. 98. శశాంకుడు ṣaṣ-ānkuḍu. n. Lit: one who has a hare as a sign; an epithet of the moon. చంద్రుడు. తారాళశాంకము the tale of Tāra and the moon, like the story of Stella and the Genius, a very beautiful poem in five books. శశాదనము ṣaṣ-ādanamu. n. A hawk, falcon. శ్యేనము. డేగ. శశికాంతము ṣaṣi-kāntamu. n. A fabulous moongem. చంద్రకాంతము. శశిఖండము ṣaṣi-khanḍamu. n. A phase or portion of the moon. చంద్రకళ. శశిధరుడు or శశిశేఖరుడు ṣaṣi-dharuḍu. n. Lit: one who wears the moon on his head; an epithet of Siva. శివుడు. శశిరేఖ ṣaṣi-rekha. n. A digit or horn of the moon. నెలవంక. శశివంక ṣaṣivanka. n. The crescent moon. చంద్రరేఖ.