(p. 52) anivāritamu a-nivāritamu. [Skt.] adj. Unchecked, unforbidden, unimpeded. అడ్డము లేని, ఆటంకములేని, అనివార్యము a-nivāryamu. [Skt.] adj. Unavoidable. అపరిహార్యమైన, పోగొట్టకూడని.

(p. 62) aparihāryamu a-pari-hāryamu. [Skt.] adj. Indefeasible, unavoidable. పోగొట్టకూడని. అపరిహార్యులైన దేహసంబంధులు relations that cannot be neglected.

(p. 151) ūjjagiñcu uzza-ginṭsu. v. a. To cease from, lay aside, leave, abandon, desist from. విడిచిపెట్టు. 'అగ్నియు ను౛్జగించి సమ్ముదమున నన్నుగొల్వుము.' ఉ౛్జగిల్లు uzzagillu. v. i. To avoid. to pass. గతించు, తొలగు, పోవు.

(p. 387) goṭṭu goṭṭu. [Tel.] n. Wickedness. దౌష్ట్యము. Obstinacy మూర్ఖత. గొట్టునపట్టనీక pertinaciously eluding him, freakishly avoiding him. An enemy. విరోధి. A wretch, a creature (in a derogatory sense) as దెబిరిగొట్టు, వాపిగొట్టు, తంత్రగొట్టు a proud wretch, a fool. adj. Hard, difficult, stubborn. కఠినము. Wicked దుష్టము. గొట్టుమాట a hard or difficult word.

(p. 467) jīru jīru. [Tel.] v. n. To hand down, dangle, or trail on the ground. జీరాడు, జీరుకాడు or జీరులాడు jīrāḍu. [Tel. జీరి+ఆడు.] v. n. To sweep. పందికడుపు నేలను జీరాడుతున్నది the sow's belly sweeps the ground. కొంగు జీరాడుచున్నది the end of the cloth is hanging down on the ground. జీరువారు jīru-vāru. v. n. To spread (as a smile over the countenance) వ్యాపించు. To move, జరుగు. To avoid, go out of the way. తొలగు.

(p. 467) jīru jīru. [Tel.] v. n. To hand down, dangle, or trail on the ground. జీరాడు, జీరుకాడు or జీరులాడు jīrāḍu. [Tel. జీరి+ఆడు.] v. n. To sweep. పందికడుపు నేలను జీరాడుతున్నది the sow's belly sweeps the ground. కొంగు జీరాడుచున్నది the end of the cloth is hanging down on the ground. జీరువారు jīru-vāru. v. n. To spread (as a smile over the countenance) వ్యాపించు. To move, జరుగు. To avoid, go out of the way. తొలగు.

(p. 544) tūlu tūlu. [Tel.] v. n. To shake. చలించు. To reel, to stagger. To faint, or become giddy. To be overcome with love, &c. To waver, hesitate. To be dazzled, to blink, as the eye. అడ్డముతూలుట to oppose or hinder. To avoid తొలగు. తూల tūla. [from తూలు.] adv. Down, off, roughly. తూలనాడు or తూలబల్కు to use rough language. తూలబుచ్చు to knock down. తూలగొట్టు. తూలబడు tūla-baḍu. v. n. To fall down, to totter. తూలు n. A stumble, a stagger. adj. Prolix, long tedious. తూలుచు, తూల్చు or తూలించు tūluṭsu. [Tel.] v. a. To make one reel, to cause one to stagger, to knock down. To remove తొలగించు. తూలబారు Same as తూలు. తూలపోవు tūla-pōvu. n. To be chagrined or disappointed. చిన్నపోవు. తూలపుచ్చు tūla-puṭsṭsu. v. t. To cause to be chagrined, to disappoint, to disgrace. తూలాడు (తూలి+ఆడు) Same as తూలు.

(p. 549) teralu or తెర్లు teralu. [Tel.] v. n. To move. To toss about. చలించు. To be routed. To set, or disappear. To come or go out or spread, as scent, బయలుదేరు, వ్యాపించు. To overflow, boil over, కాగిపొంగు. To be agitated. కలగు. To avoid తొలగు. To die, expire చచ్చు. తెరలుడు teraḷuḍu. n. The act of coming out. బయలుదేరుట. A journey ప్రయాణము. తెరలిక teralika. n. A crowd. గుంపు, సమూహము. తెరలగా tera-gā. adv. Loudly, openly, aloud. తెరలబడు terala-baḍu. v. n. To be at a loss: to hestitate. VP. vi. 225. తెరలబారు terala-bāru. v. n. To avoid. తొలగు. తెరలుచు, తెరల్చు or తెరలకొలుపు teraluṭsu. v. a. To scatter, or put to flight. విచ్చు. M. VIII. vi. 56. Jaim. viii. 40. To give forth (a scent.) To smell. To cause to go out of the way. తొలగించు.

(p. 600) duḥ duh. [Skt.] A negative prefix. Bad, evil, wicked. చెడు, చెడ్డ. In compounds it changes into దుశ్ or దుస్ according to the rules of Sandhi. Such compounds as usually occur in Telugu literature are here brought together and explained. దురంతము dur-antamu. adj. Endless, eternal, without limit, boundless , unfathomable, అంతములేని. దురదృష్టము dur-adṛishṭamu. n. Ill luck, misfortune. adj. Unfortunate. దురదృష్టుడు dur-adṛishṭuḍu. n. An unfortunate man. దురభిమానము dur-abhimānamu. n. Arrogance, presumption. దురభ్యాసము dur-abhyāsamu. n. An evil practice, a bad habit. దురవగాహము dur-avagāhamu. adj. Hard to understand, inexplicable, puzzling. దురవస్థ dur-avastha. n. Mishap, evil plight. దురహంకారము dur-ahankāramu. n. Presumption, arrogance. దూరాకృతము dur-ākṛitamu. n. An evil act, a misdemeanour. దుర్మార్గము దురాక్షేపణ dur-ākshēpaṇa. n. A quibble or groundless objection; a finesse. దురాగతము dur-āgatamu. n. An outrage. దురాగ్రహము dur-āgrahamu. n. Groundless anger. దురాబారము dur-āchāramu. n. A bad custom. దురాచారుడు a man of bad habits or conduct. దురాత్ముడు dur-ātmuḍu. n. A bad hearted man. దురాపము dur-āpamu. adj. Intolerable, unbearable. దురాపకోపము prodigious rage. దురాలోచన dur-ālōchana. n. Bad intent, a plot. దురాశ dur-āṣa. n. Covetousness, vain hopes, avarice, greed. దురాశపరుడు dur-āṣa-paruḍu. n. A covetous, avaricious man. దురుక్తి or దురాలావము dur-ukti. n. Hard words, harshness of language. దుర్గంధము dur-gan-dhamu. n. A bad smell , stink. దుర్గతి dur-gati. n. Ruin, perdition, నరకము. Poverty, బీదతనము. దుర్గమము dur-ga-mamu. adj. Inaccessible, impossible. పొందగూడని, పోగూడని. దుర్గుణము dur-guṇamu. n. An evil nature, a bad quality, a bad symptom. దుర్ఘటము dur-ghaṭamu. adj. Hazardous, hard, impracticable. దుర్జనుడు dur-januḍu. n. A bad man, a wretch. దుష్టుడు. దుర్జయము dur-jayamu. adj. Unconquerable, invincible, invulnerable. దుర్దశ dur-daṣa. n. Misfortune. దుర్జాతుడు dur-jātudu. n. A man of low birth. దుర్దినము dur-dinamu. n. A cloudy or foul day. ముసురుపట్టియుండు దినము. దుర్ధరము dur-dharamu. adj. That cannot be worn. ధరింపగూడని. దుర్ధర్షము dur-dharshamu. adj. Despicable. తిరస్కరింపదగిన. దుర్నయము or దుర్నీతి dur-nayamu. n. Wickedness, immorality. దుర్నిరీక్ష్యము dur-nirīkshyamu. adj. Dazzling, that dazzles, which is hard to look at. Terrific. దుర్బలము dur-balamu. adj. Weak, not valid, unreasonable, groundless. దుర్భలముచేయు to weaken. దుర్బుద్ధి dur-buddhi. n. Folly, weak reason; evil intent. దుర్భోధన dur-bōdhana. n. Evil counsel, instigation, temptation. దుర్భోధనచేయు to give evil advice, to instigate. దుర్భరము dur-bha-ramu. adj. Insupportable, భరించశక్యము కాని. దుర్బాష dur-bhāsha. n. Abuse, revilling, evil words. దుర్భాషలాడు to use foul language, to revile or scold. దుర్భిక్షము dur-bhikshamu. n. Dearth, famine. దుర్భిక్షకాలము hard times, a period of scarcity. దుర్మతి dur-mati. n. Folly. An evilminded man, దుర్భుద్ధికలవాడు. The name of a year. దుర్మదము dur-madamu. n. Arrogance. దుర్మరణము dur-maradṇa-mu. n. An unfortunate end, a violent or untimely death. దుర్మాంసము dur-mar-samu. n. Proud flesh (that grows in a sore or wound.) దుర్మార్గము dur-mārgamu. n. Misconduct, an offence. adj. Wicked. దుర్మార్గుడు dur-mārgudu. n. A wicked man, sinner, villain, evildoer. దుర్యశము dur-yaṣamu. n. Infamy, disgrace. దుర్యోగము dur-yōgamu. n. Misfortune, hard circumstances. దుర్లభము dur-labhamu. adj. Hard to get, scarce, rare. Difficult. దుర్వచనము dur-vachanamu. n. Foul language, abuse. దుర్వర్ణము dur-varṇamu. adj. Tarnished (as copper.) దుర్వృత్తుడు dur-vṛittuḍu. n. He who is wicked, he who leads a low or infamous life. దుశ్చరితుడు. దుర్వారము dur-vāramu. adj. Inevitable, irresistible. దుర్వ్యాపారము dur-vyāpā-ramu. n. Misconduct. దుశ్చరితము duṣcharitamu. n. Wicked conduct, wickedness. దుశ్చేష్ట duṣ-cheshṭa. n. A wicked deed. దుశ్చకునము duṣ-ṣskunamu. n. An evil omen. దుష్కరము dush-karamu. adj. Difficult, hard. చేయగూడని. దుష్కృతము dush-kṛitamu. n. A sin, an evil deed. పాపము. దుస్తంత్రము dus-tantramu. n. Craft, guile. కపటోపాయము. దుస్తరము dus-taramu. n. Difficulty. adj. Difficult bad, vile, inevitable, unavoidable. తరింపగూడని. దుస్సంగము dus-sangamu. n. Unlawful intercourse. దుస్సంధి dus-san-dhi. n. An error in grammatical elision. A base introduction: an acquaintance formed through the medium of vile persons. దుస్సహము dussahamu. adj. Insufferable, intolerable. సహింపగూడని దుస్స్వప్నము dus-svapnamu. n. An evil dream.

(p. 741) pāya pāya. [Tel.] n. A clove or division of an onion or of garlick, The branch of a river. A piece, తునక. A tract or division of a country. Manner or mode. ఓడపాయ the wake of a vessel. మంచిపాయలో పడినాడు he has taken to good ways. వాన పాయeరు నాపాయవేరు his way and mine are different పాయగొమ్మ pāya-gomma. (పాయ+కొమ్మ.) n. A forked branch, పంగలకొమ్మ. పాయపడు or పాయపారు pāya-paḍu. v. n. To split, చీలు. To separate, to avoid, తొలగు. To move out of the way. దారివిడిచితొలగు. To be excommunicated, వెలిపడు.

(p. 741) pāyu pāyu. [Tel.] v. n. To avoid. తొలగు. To be disentangled, చిక్కెడలు. To become rancid, as rice or butter, &c. పక్వపదార్థము మెత్తపడిచెడు. v. a. To quit, abandon, విడుచు. పాయక pāyaka. adv. Constantly. without intermission. పాయగిలు or పాయగిల్లు pāyagilu. v. n. To avoid. తొలగు. పాయబారు pāya-bāru. v. n. To become rancid, పాయు.

(p. 822) pōvu pōvu. [Tel.] v. n. To go, proceed. To pass, cease, disappear. To be lost, to die. ఇంటికి పోయినాడు he went home. వానిదోవను వాడు పోయెను he went his way. వానితండ్రి పోయినతరువాత after his father's death. పదిదినములు పోయిన తరువాత after ten days had passed. వాన పోయిన తరువాత after the rain ceased. ఆ పుస్తకముపోయినది the book is lost. వాని కండ్లు పోయినవి he lost his eyes. చిల్లులుపోయిన చెంబు a mug that leaks. పదింటిలో నాలుగుపోతే ఆరు deduct four from ten and six remain. వాడు దానితోపోయినాడు he had (sexual) intercourse with her. Added to infinitives in A, it gives the signification of intent or futurity. వ్రాయబోతే వద్దన్నాడు when I was going to write he told me not to do so. దాన్ని కొట్టబోయినాడు he was about to strike her. వారెప్పుడు పోబోతారు when are they going to set out? చెప్పబోయేవుసుమీ take care, you don't mention it. Affixed to the past affirmative participles of many verbs, it denotes completeness: as ఆ గోడ పడిపోయినది the wall has fallen down. ఆ మాటలు ఇప్పుడు ఏటిలో కలిసిపోయినవి those words are now all forgotten; lit: gone into the river. వారక్కడనే ఉండి పోయినారు they settled there. Joined to negative participles it is used to form a past tense negative. రాకపోయెను he did not come. పోకపోయెను he did not go. వినకపోయెను he would not listen. పోవుదెంచు Same as పోవు. Also, to pass, as time, కడచు, పోదోయు pō-dōyu. v. a. To baffle, to push back, to thrust away. పోదోలు pō-dōlu. v. a. To drive off. పోనాడు pōn-āḍu. v. a. To drive off, to turn away, to abandon. To blame, censure, నిందించు, పోగొట్టు or పోగొట్టుకొను to lose. పోని pōni. (neg. part. of పోవు) who or which goes not. పోని దోషము a sin that cannot be removed or done away. లేనిపోని nonsensical. లేనిపోనిమాటలు foolish language. లేనిపోనిపని a foolish thing. లేనిపోనిదేవులు gods that are no gods. పోని. [for పోనిమ్ము.] imperative: Let it go, let it pass. Never mind. పోనొత్తు pōn-ottu. v. a. To do away, to remove. 'అయ్యుంతులు, చిత్తజుబాణములచేత సిగ్గంతయుబోనొత్తి మునిబెండ్లియాడగ తత్తరపడుటెరిగి.' Vish. v. 147. పోపడు pō-paḍu. v. n. To go, పోవు. 'క కోపంబునరాజుకొడుకు గుడ్డులు రెండుం, బోపడునట్లుగగోళ్లన్, వేపెరికి.' M. XII. iii. 243. పోబడి pō-baḍi. (పోవు+బడి.) n. A trace. ౛ాడ. పోబెట్టు pō-beṭṭu. n. A kind of noise expressive of love. అనురాగమువల్ల గలిగినధ్వని. పోము pōmu. (1st. pers. plu. neg. aor. of పోవు.) We will not go. పోరాని pō-rani. adj. Unavoidable, Friendly, loving, dear, ఆప్తమైన. పోరానిచుట్టము a dear relation. పోరామి pō-rāmi. n. Affection, love, friendship, స్నేహము. 'పోరేరారెప్రియంబుగల్గినజనుల్ పోరామిపోబోవునే.' Swa. iii. 173. 'ఆరాములలోనెప్పుడు, పోరాములుచాలనెరపి పురుషోత్తముడున్.' B. X. §. 59. Hardship, trouble, సంకటము. పోయిన pōyina. (past rel. p of పోవు.) Gone, departed, lost. Also, past, last, as పోయిన సోమవారము last Monday: పోయిన నెల last month. పోయివచ్చు pōyi-vaṭsṭsu. v. n. To take leave, to go, వెళ్లు. పోయివస్తాను farewell, goodbye. పోవిడుచు pō-viḍuṭsu. v. a. To abandon, give up, let go. మాను, వదలు.

(p. 852) prōjjhitamu prōjjhitamu. [Skt.] adj. Abandoned, shunned, avoided, త్యజింపబడ్డ, మానుకోబడ్డ.

(p. 924) bhuktamu bhuktamu. [Skt.] adj. Eaten, enjoyed, భుజింపబడిన, అనుభవింపబడిన, n. That which is enjoyed, possession. నాభుక్తములోనుండేచేను the field which is in my enjoyment. భుక్తి bhukti. n. Enjoyment, use, possession, అనుభవము. Eating, food, a meal, భోజనము. భుక్తిముక్తి happiness both temporal and eternal, lit: possession (of good) and freedom (from evil.) భుక్తిముక్తియునిచ్చు he will teach you to enjoy good and avoid evil. భుక్తిముక్తిదాయకుడు he who gives sustenance here and happiness hereafter.

(p. 970) māṭa māṭa. [Tel.] n. A word, పదము. A promise, వాగ్దత్తము, ప్రతిజ్ఞావచనము. Slander, నింద. Opinion, rumour, వృత్తాంతము. అతడు నీ మాట చెప్పలేదు he did not speak of you. ఇది వేరే మాట this is another affair, another thing. వానిమాటకాదు this is not about him, I am not talking about him. గడియకు ఒకమాట చెప్పినాడు he changed his mind every hour. మంచిమాట (interj.) Very well. దాన్ని గురించి రెండో మాటలేదు there is no alternative. వారివిద్ద మాటలుపడినాడు he was reproached or reprimanded by them. In some phrases the word మాట need not be translated. Thus, ఆమె తిరిగీ వస్తున్నదనేమాట తెలిసి knowing that she would return. నేను దానిని కొన్నమాట రూఢి it is very true I bought it. ఆమాటే యెరుగను I know nothing of it. ఇందుచేత మాటవచ్చును by this you will get into disgrace. అతడు మాటతప్పలేదు he did not fail in his promise. మాట తప్పినవాడు మాలవాడు a promise breaker is a pariah, i.e., is a mean wretch. నేను పోయినమాట వానికి ఎట్లా తెలిసినది how did he know that I was gone? అతడు పోయేమాట ఉండేమాటా does he propose to go or stay? వాడు ఉండేమాట యింకా తెలియలేదు I do not as yet know that he will remain. మాటకుమాట word for word, literally. నా మాట అడుగుదాటకు transgress not my command. తనమీద మాటరాకుండా ఇట్లా చేసెను he did this to avoid blame. మాటవినుట to obey. ఎంతమాట what nonsense! వానిమాట వాని ఒడిలో వేసినాను I acted as he desired. నీకు మాట నాకు మూట a command is easy to give but hard to perform, or a word from you will make me rich. వెయ్యిమాటలేల why discuss it at length, in a word. ఆ పెండ్లి మాట యీ గ్రంథములో లేదు there is no mention of the marriage in this book నామాటవేరు, నీమాట వేరు I say one thing you say another, my opinion is different from yours, my case is quite different from yours. వానికి నాకు మాటలు లేవు he and I are not on speaking terms. వానితో నీకేమిమాటలు why do you speak with him? ఈమాట వింటే ఆయన యేమనును if he hears of this what will he say? కడపటిమాటయేమి what was the upshot of the business? ఇప్పట్లో వాని మాట సాగదు he has now no influence. కడకు వానిమాటే ముందరికివచ్చినది at last his words proved true. దానిని గురించి ఇంకా యేమాటా తెలియలేదు I do not yet know the result. మాటలకు పట్టుకొంటే విడవడు if he begins talking he will never stop. అదెక్కడిమాట what nonsense! such a thing is impossible. మాటలు మంచివే కాణి మనసు మంచిదికాదు he talks well but has a bad heart. ఇంకా మాటలు రాని బిడ్డ a child that cannot yet speak. వానికి ఆ ఊరిలో మాట వాసికద్దు లేక మాట సాగుతుంది he has influence in the town. ఆయన మాటకు ఎదురులేదు his word is law. మాటలకుమాత్రము పేదరికములేదు as far as words go he is rich enough. ఒక మాట యిచ్చి పదిమాటలు తీసుకొన్నాడు his reproaches were returned ten-fold. మాటకాడు māṭa-kāḍu. n. A good public speaker, సభయందు భయములేక మాటాడువాడు, వక్త. మాటకారి māṭa-kāri. n. A skilful speaker, యుక్తిగా మాటాడువాడు. A talkative person, వాచాలుడు. మాటలమారి māṭala-māri. n. A talkative person, మిక్కిలి మాటాడువాడు. మాటలాడు, మాటాడు or మాట్లాడు māṭa-l-āḍu. v. n. To speak, talk, converse, to reproach. నన్నెందుకు ఊరికె మాటలాడుతావు why reproach me for nothing? S. iii. 41.