(p. 144) īḍupu or ఈడ్పు īḍupu. [Tel.] n. Pulling, dragging, impetus, hard breathing. A stitch in the side, the contraction of a limb. నీళ్లు నిండా యీడ్చుగానున్నవి the water runs here with a great draught. ఈడుపు or పొదికట్టు the sill, the side post of a door.

(p. 151) ucchvāsitamu uchchhvasitamu. [Skt.] n. Breathing, Dasav. VII. 91. ఉచ్ఛ్వాసము uchchḥvāsamu. n. Breath, a breathing sigh. ఎగఊపిరి. ఉచ్ఛ్వాసనిరోధము uchchhvāsa-nirōdamu. n. A stoppage of the breath from stitch or other bodily pain. ఊపిరికుట్టు.

(p. 207) ogarucu or ఒగర్చు ogaruṭsu. [Tel.] v. i. To gasp, to breathe hard. వగరుచు. ఒగర్పు or ఒగరుపు ogarpu. n. Gasping, difficulty of breathing, panting. ఒగర్పు మూట ogarpu-mūṭa. n. A certain fee or àllowance on grain granted to reapers, &c.

(p. 845) prāṇamu prāṇamu. [Skt.] n. Air, wind, breath, life, vitality, the living soul. గాలి, హృదయమందలి గాలి, హృదయమందలిగాలి, ఉసురు. In Grammar, a vowel. ప్రాణముతోనున్నవాడు one who is yet living. కొనప్రాణముతోనున్నాడు he is nearly dead. ప్రాణమువిడిచెను he breathed his last, gave up the ghost. పంచప్రాణములు pancha-prāṇamulu. n. The five vital airs, called ప్రాణము, అపానము, సమాణము, ఉదానము, వ్యాసము. అతడు దానిమీద ప్రాణములు విడుస్తున్నాడు or వానికి దానిమీద పంచప్రాణములు he loves her very dearly. ప్రాణముమీదకువచ్చేపని a most perilous affair. వానిప్రాణము మీదికి వచ్చినది he is in danger of his life. ప్రాణముతో పట్టుకొనిరి they caught him alive. నా ప్రాణముపోయినా ఇట్లు చెప్పుదునా I will not say so even if it should cost me my life. వాడు పిడికిట ప్రాణములు పట్టుకొని వచ్చినాడు he arrived half dead. వానికి నేర్పుట ప్రాణసంకటమవును it would cost immense labour to teach him. ఆ విగ్రహమునకు ప్రాణప్రతిష్ఠచేసినారు literally, they gave life to the image, i.e., they performed the ceremony by which the god is supposed to be lodged in the image. ప్రాణత్యాగము suicide, ఆత్మహత్య. ప్రాణాతురము or ప్రాణసంకటము deadly peril. 'ప్రాణాతురమైనచో పరిణయంబులయందును బల్కుబొంకు సత్యాతిశయంబు.' M. III. v. 67. ప్రాణాపాయము mortal danger. ప్రానావనము saving the life. ప్రాణావసానకాలమున in his last moments. ప్రాణాహుతి the five morsels offered to the five vital principles. ప్రాణస్నేహము intimate friendship. ప్రాణదానముచేసినాడు he gave them their lives, he spared their lives. నా ప్రాణము ఉండేమట్టుకు as long as I live. ప్రాణగొడ్డము prāṇa-goḍḍamu. n. The loss of life, death. చావు, ప్రాణహాని, ప్రాణాపాయము. 'వినునృపరాజ్యామిషముంగొనపలువురచేత ప్రాణగొడ్డంబైయున్నను ధీరుడే మరమినది దనకునుదక్కించుకొను బుధస్తుత్యముగాన్.' M. XII. ii. 208. ప్రాణదుడు prāṇa-duḍu. n. The giver of life, the creator. బ్రహ్మ. ప్రాణనాధుడు or ప్రాణేశుడు prāna-nādhuḍu. n. The lord of (her) life, i.e., a husband or lover, మగడు. Yama, యమధర్మరాజు. ప్రాణవాయువు prāṇa-vāyuvu. n. Oxygen gas. ప్రాణాచారము prāṇā-chāramu. See ప్రాయోపవేశము. ప్రాణాయామము prāṇā-yāmamu. n. A ritual mode of breathing, while mentally reciting certain prayers, stopping one nostril and inhaling or exhaling with the other: నాసికారంధ్రము లవద్ధనుండు వాయువును మంత్రపూర్వకముగా నిరోధించుట. A. iii. 88. ప్రాణి prāṇi. n. A being, or living creature. జంతువు.

(p. 893) busa busa. [Tel. anuk.] n. A puff, or whizz. Hissing, snorting, snoring, deep breathing. A sigh, నిట్టూర్పు. వాని ఒళ్లు బుసబుసలాడుచున్నది he is puffed up and strenthless. బుసకొట్టు or బుసలుకొట్టు to breathe, hiss, or puff audibly as a cobra does, or as an elephant does with its trunk, పుత్కారముచేయు. To sigh, నిట్టూర్చు. బుసబుస busa-busa. n. A bubbling sound, as of boiling water. Ebullition. బుసబుసలాడు busa-busa-l-āḍu. v. n. To boil, to hiss, బుసపెట్టు.

(p. 924) bhugabhuga or బుగబుగ bhuga-bhuga. [Tel. anuk.] adv. Fragrantly, redolent, breathing forth, or rising, as a scent; sweetly. ఘుమఘుమ. భుగభుగలు bhuga-bhugalu. n. Fragrance. 'మృగనాభితిలకంబు భుగబుగల్ గలలలాటము.' Subhadra. ii. 84. టీ పరిమళములు. భుగాలున bhugāluna. adv. Slapdash, suddenly. భుగులుకొను bhugulu-konu. v. n. To spread, as a smell. 'పొలయునెత్తావి భుగులుకోనలరుదీగె.' A. ii. 85. టీ ప్రకాశించుచున్న పరిమళము వ్యాపింపగా. భుగులుపుచ్చు bhugulu-puṭsṭsu. v. n. To noise abroad, lab. 'పుట్టుచున్నదిమాకు భూపాలపుత్రి, పుట్టియొజ్జలుగాసి పరచెనటంచు, బ్లుగులుపుత్తురొమీరు పురిలోనననుచు.' HD. p. 245. భుగ్గురన. bhuggu-r-ana. adv. Fragrantly. గుమ్మని. 'క్రొన్ననతావి భగ్గురన క్రొమ్ముడిజార.' Charu Chandr. iv. 21.

(p. 1089) roḍḍu or రొండు roḍḍu. [Tel.] n. Hard breathing, dyspnœa. రోజుట, శ్వాసరోగము. adj. Much, అధికము. రొడ్డుపులుసు very sour.

(p. 1089) roppu roppu. [Tel.] v. n. To roar, yell. కూయు. అరచు. To get angry. కోపించు v. a. To abuse, revile. తిట్టు. To drive away, turn off. త్వరగాతోలు. పరుగెత్తించు. తరుము, కొట్టు. 'హరులపర్ణములు చేనందిరొప్ప దొండంగె.' B. X. 20. 'వేత్రధరుల్ రొప్పగజనియెన్ నిలుపక.' K. P. ii. 85. 'కప్పకునొరగాలైనన్, రొప్పెడుపతియైనఫణికిరోగంబైనన్.' Sumati. §. 120. n. Panting, hard breathing: asthama. ఎగరొప్పు hard breathing.

(p. 1090) rōzu rōḍzu. [Tel.] v. n. To pant or breathe hard. ఎగఊపిరివిడుచు, నిట్టూర్పు, నిశ్వసించు. n. Panting, hard breathing, asthama. ఒగర్పు, అత్యుఛ్వాసము, నిశ్వాసము, ఉబ్బసము, రో౛ుడు or రొం౛ుడు rōḍzuḍu. n. Wailing. ప్రలాపము.

(p. 1121) vagaru , వగరము, వగరుపు or వగర్పు vagaru. [Tel.] n. Hard breathing, panting. శ్వాసరోగము. వగరుచు or వగర్చు vagaruṭsu. v. n. To breathe hard, to pant. రో౛ు.

(p. 1265) śvāsamu ṣvāsamu. [Skt.] n. Breath, breathing, respiration, ఊపిరి. Wheezing, asthma. రో౛ు, ఉబ్బసము. ఉచ్ఛ్వాసము breath inhaled. నిశ్వాసము breath expired or exhaled. వాడు ఎగశ్వాసము విడుచుచున్నాడు or ఊర్థ్వశ్వాసము విడుస్తున్నాడు he is gasping or labouring for breath. శ్వాసకాసము ṣvāsa-kāsamu. n. Cough attended with wheezing, asthma. ఉబ్బసముతోడి దగ్గు.