(p. 109) āgu āgu. [Tel.] v. n. To stop, to stay, asbtain, refrain. To bear (as a cord does a weight.) To be confined, set aside, or reserved. ఆయింటను ఆగబడి యున్నదేవకి (B. X. 75.) Devaki who was kept in restraint. తల్లిదండ్రులులెని బాలురు ఆగ నీవు దిక్కు thou art the refuge of the helpless. పశువులకు ఆరినబీడు land set aside or reserved for pasture. ఇది లేనిది నాకు ఆగదు I cannot get on without this. నా నోటిలో ఆ మాట ఆగదు I cannot keep that word a secret. ఆగు, ఆగించు, ఆచు, ఆపు the causal of ఆగు: āgu. [Tel.] v. t. To stop, check, hinder. To keep, tend. To look to, superintend, guard, protect, preserve. To fold or gather as a flock. నోరాచి మాట్లాడిరి they spoke cautiously. చెయ్యి ఆపక (T. v. 22.) without intermission. నిద్ర ఆచుట to refrain from sleep, keep away drowsiness. రాత్రిళ్లు ఇక్కడ మందులు ఆచుకొని యుండేవారు they used to keep cattle here at nights.

(p. 261) kaḷa or కల kaḷa. [Skt.] n. A degree, or sub-division. భాగము. That which proceeds by degrees, as effect, virtue, potency, influence, inclination. A ray or light. Look or appearance. A phase of the moon, of which the Hindus reckon sixteen. The degree in which one night's moon-light differs from that of the next. ముప్పది కాష్ఠలకాలము. చంద్రునిలో పదునారవ భాగము. In Telugu Grammar, a word that does not end with an N sound. A note, as being a subdivision of music. The nerves or ticklish parts of the body. దీపముయొక్క కళ the brightness of lamp. అతని ముఖ కళ his air, the effect of his features. పిచ్చికళ a look of madness. క్రూరకళ an angry look. నిద్రకళ drowsiness. కళాస్థానములు the nerves. 'కళలు చెమ్మగిలన్.' (T. ii. 82.) her heart melted: it touched her to the quick. ఈ గాడ్పుకళలనన్నిటిని పీల్చుచున్నది this burning wind exhausts the spirits దేహకళావ్యత్యయము a morbid affection: an injured constituion. దానికళ బహు బాగా ఉన్నది She has a very pretty air. పెద్దదయ్యేటప్పటికి కళవచ్చినది She is growing very pretty. కళ [Tel.] n. A swoon. మూర్ఛ. A twig చెమ్మ.

(p. 334) kruṅku krunku. [Tel.] v. n. To sink, to drown. ముసుగు. To set అస్తమించు. To die చచ్చు,. n. A plunge, the act of drowning, immersion. మునుక. క్రుంకుడు, sun-set. క్రుంకులిడు to give a plunge. క్రుంకించు krunkinṭsu. v. a. To dip, wash, steep.

(p. 498) tantuvu tantuvu. [Skt.] n. A thread or fibre. నూలిపోగు. తంతుకాష్ఠము a spindle నూలువడికే కదురు. తంతుకీటము a silkworm పట్టుపరుగు. తంతునాగము tantu-nāgamu. n. A polypus or marine serpent supposed to entangle and drown swimmers. నెగడు. తంతునాభము tantu-nābhamu. [from తంతు a thread and నాభి the navel.] n. A spider. సాలెపురుగు. తంతువాయము a spider. తంతువాయుడు taṇtu-vāyuḍu. n. A weaver.

(p. 542) tūgu tūgu. [Tel.] v. n. To nod. To bow down, to be weighed down. To weigh తూనికపడు. To move or rock backwards and forwards. ఊగు, చలించు. To be paid or got. To sleep. కూరు. To be carried on నడచు. సరితూగు to be equal in weight, to rival in excellence. పచ్చిమిరపకాయలకన్న ఎండుమిరపకాయలు నిండా తూగును dried chillies weigh heavier than the green ones. ఆ రూకలు తూగిరాక as he could not obtain payment. పనితూగకపోయె the work was not carried through. n. Nodding: moving backwards and forwards; equipoise. ఊగుట. Weight. బరువు. Drowsiness, sleepiness. కూరుకుపాటు. పదితూగుల రవలు ten carats weight of diamonds. నాకు తూగువస్తున్నది I am drowsy. ఠూగించు tūginṭsu. v. a. To accomplish, to carry through. తూగుముంచము or తూగుటుయ్యెల tūgu-manṭsamu. n. A swinging cot, a cradle, ఉయ్యాలమంచము. తూగువాడు or తూగుడు the animal called a sloth.

(p. 652) nidura, niddura or నిద్ర nidura. [Tel.] n. Sleep. నిదురపోతు or నిద్దురపోతు nidura-pōtu. n. A drowsy person, నిద్రపోవు స్వభావముగలవాడు. నిదురించు or నిదురపోవు nidurinṭsu. v. n. To sleep. నిద్రించు.

(p. 652) nidra nidra. [Skt.] n. Sleep. నిద్రపుచ్చు nidra-puṭsṭsu. v. t. To put to sleep, as an infant. జ్ఞాననిద్ర a mesmeric trance. నిద్రమబ్బు or నిద్రమత్తు nidra-mabbu. n. Drowsiness. నిద్రలేపు nidra-lēpu. v. a. To awake from sleep. నిద్రాణము nidrāṇamu. adj. Sleepy, drowsy. నిద్రాణుడు or నిద్రాళువు nidrāṇuḍu. n. A sleepy fellow, నిద్రపోతు. నిద్రించు, నిద్రచేయు, నిద్రిలు, నిద్రిల్లు or నిద్రపోవు nidrinṭsu. v. n. To go to sleep, repose. నిద్రింతము let us sleep. M. X. i. 65. నిద్రితుడు nidrituḍu. n. One who is asleep or reposing.

(p. 698) paṭṭu paṭṭu. [Tel.] v. n. To suffice, to last. చెల్లు. To last a long time, హుకాలము చెల్లు. To begin, ప్రారంభించు. To happen, కలుగు. కలుగు. To cost. To fit or suit. To be possessed by evil spirits. To arrive, as ships. To be imbibed or absorbed, as a dye. To be held or contained. To be affected by disease or pain. v. a. To take, to hold, to catch, to apprehend. గ్రహించు. To take by force, నిర్బంధముచేసి గ్రహించు. దొంగను పట్టి కట్టము catch and tie up the thief. To adopt, అవలంబించు. To blow as a conch. ఈ గోనె ఎంత బియ్యము పట్టును how much rice will this bag hold. ఈ మురుగు నా చేతికి పట్టదు this bangle will not fit my hand. వాడు నిండాసేపు ఊపిరిపట్టలేడు he cannot hold his breath long. చెపట్టు or చెట్టపట్టు chē-paṭṭu. v. a. Lit: To take the hand; to take to wife, to marry. చెయ్యిపట్టు to seize the hand, to ravish a female. దారమునుపట్టు, to twist a cord, నేను. గొడుగుపట్టు to hold an umbrella. కాలుపట్టు to geld. కాళ్లుపట్టు to massage or rub the legs. పగపట్టు to conceive hatred. శంఖముపట్టు to blow a conch. కత్తి సానపట్టు to set or grind a knife or razor. కంపుపట్టు to stink. చుట్టపట్టు to smoke a cigar or cheroot. పొగపట్టు to apply smoke. ఆ బొక్కలో నా చెయ్యి పట్టదు my hand will not go into the hole. తలా ఒకదారి పట్టినారు each of them went by a separate road. ఇంకా కోతపట్టలేదు the reaping has not yet been put in hand. ఆ వ్యాజ్యమును పట్టలేదు they did not admit the lawsuit. దానిగోళ్లకు గోరింటపట్టదు the colouring does not adhere to her nails. ఆ మందు ఈ రోగాన్ని పట్టలేదు the medicine has not affected this sickness. ఆ విద్యను బాగా పట్టి ఉన్నాడు he has taken well to that branch of study. గింజపట్టే సమయము the time when the grain is forming in the ear. ఇమదులో ఎవరికేమి పట్టినది who has any thing to do with this? నాలుగుదినములు పట్టును it will take four days. మనిషిపట్టేమాత్రము only large enough to admit a man. అయిదురూపాయీలు పట్టును it will cost five rupees. ముడు గజాలు పట్టును it will take three yards. మన్నెముపట్టి ఉన్నారు they betook themselves to the highlands. ఆనవాలుపట్టు or గురుతుపట్టు ānavālu-paṭṭu v. a. To identify, recognise, know again, verify. పట్టి పట్టి మాట్లాటెను he spoke in a broken manner. ఎవరినిపట్టితే వారు చెప్పుదురు ask whom you will, and they will tell you. మీరు పట్టిమాట్లాడితే ఆ పని అనుకూలమవును if you speak to the point the matter will be settled. అది నా బుద్ధికి పట్టలేదు I do not take (or comprehend) the meaning. పట్టిచెప్పితే ఆ పిల్లవానికి చదువు బాగావచ్చును if you teach him sedulously the boy will learn well. వాడు దానిని పట్టుకొని పీకులాడుచున్నాడు he is troubling himself about it. వాడు పట్టినదెల్లా బంగారమవుచు వచ్చినది whatever he touched turned to gold. ఆ కోటను పట్టుకొన్నారు they took the fort. ఆ దొంగను పట్టుకొన్నారు they apprehended the thief. నా చెయ్యి పట్టుకొన్నాడు he laid hold of my hand, or, he seized my hand. ఆ వాడుకను పట్టుకొన్నాడు he began the practice. ఒక నెల జీతము పట్టుకొన్నాడు he stopped one month's wages. చెప్పగానే పట్టుకొన్నాడు he understood me the moment I spoke. నడుము పట్టుకొన్నది my loins are strained. [పట్టు is also added to a great number of nouns, to give them a verbal signification and in such cases it takes its meaning from the noun to which it is affixed; thus:] తప్పుపట్టు to rust. ఇలుకుపట్టు to be sprained. అక్కరపట్టు to be necessary, to be required or to take interest in. కొవ్వుపట్టు to become fat. బూజుపట్టు to grow mouldy, దోవపట్టు to take a road. సత్తువపట్టు to be recovered, as strength. పట్లుపట్టు to be seized with cramp, &c. వాడు లంచము పట్టుచున్నాడు he takes bribes. వాడికి వెర్రిపట్టినది he has gone mad. నాకు చలిపట్టుచున్నది I feel cold. వాని గుణములు నీకు పట్టుపడినవి you have contracted his habits. వానపట్టినప్పుడు when rain came on. అట్లు చేయడానకు నీకేమిపట్టినది what business had you to do this? what made you do this? గడ్డిపట్టినబీళ్లు land covered with grass. వానిమీద తప్పుపట్టినారు they found fault with him. ఆ మందు నోరుపట్టినది the medicine made his mouth swell. వానికి ౛లుబు పట్టినది he has caught cold. నాకు కూరుకు పట్టినది I became drowsy. ఆ దూడ యింకా గడ్డి పట్ట లేదు the calf has not yet taken to grass. పట్టించు paṭṭinṭsu. [causal of పట్టు.] v. a. To cause to hold. To apply oil or ointment, &c. To make one begin. ఆ చిన్నవాడికి అమరము పట్టించినారు they have made him begin (reading) the Amaram. రేపు నీపని పట్టిస్తాను or నీతాళముపట్టిస్తాను I will settle your business to-morrow, i.e., I will punish you. ఆ పెట్టెను వానిచేతి పట్టించుకొనిరా make him bring the box with you. పట్టింపు paṭṭimpu. n. Application. Concern. పిల్లకాయలచేత ఒక పుస్తకము ఆరంభించడము, శ్రద్ధ, అక్కర, పాటింపు. అమరము పట్టింపు అయిన మూడు నెలలకు three months after setting to work on the Amaram. ఆరాధ్యులకు కర్మమందు పట్టింపులేదు the Aradhyas pay no attention to rites. 'లేనిపట్టింపులెల్లను పూనిచాన.' Ila. iii. 29. పట్టు paṭṭu. n. Holding, a hold. గ్రహణము, పట్టుకొనుట. A handful. Pertinacity, resolution, hold, strength, grip, grasp, seizing. గ్రహణము. An external application to a swelling to allay pain, &c. పూత. Ground, for a proceeding, కారణము. A prop; support, favor; a party or side, ఆధారము. A part of scene in a play, స్థానము, విషయము. విరహపుపట్టు an amorous scene,. యుద్ధపుపుట్టు a warlike scene. A feat in wrestling. అది తలకు పట్టు పెట్టుకొని పండుకొన్నది she put a plaster on her temples and went to bed. ఈ వ్యాజ్యములో పట్టులేదు there is no proper plea in this suit. ఒకని పట్టుగా మాట్లాడుట to speak on a man's behalf. ఒక పట్టుగానుండు to inhit pertinaciously. ఉనికిపట్టు a place, a house, an abode. వాడు పట్టినపట్టు వదలడు he will not relinquish his purpose. వాణ్ని పట్టిన పట్టున తీసుకొనివచ్చిరి they brought him as he was. పట్టుస్నానము bathing at the commencement of an eclipse, as opposed to విడుపుస్నానము bathing at its termination. ఆయన పట్టుబిడుపు తెలిసినవాడు he knows where to be lenient and where to be severe. కూతపట్టునేల as far as a cry may be heard. వారికి కర్మములో పట్టులేదు they do not lay much stress upon ceremonies. వాడు ఎంతమాత్రము పట్టు ఇవ్వకుండా మాట్లాడుచున్నాడు he speaks without giving them any handle. చాలా మంది ఆయనపట్టు అయిరి many followed him, or joined his side. పట్టున (with న the sign of the ablative) at, by, close to. కోరడి పట్టు న along the hedge. గాడీపట్టున at the manager. ఈ పట్టున at present, పట్టు feats in wrestling. కాడు జెట్టిపట్లుపట్టగలడు he is able to wrestle. ఆ చుట్టుపట్ల in the adjacent places, in the neighbourhood. చుట్టుపట్ల వాండ్లు neighbours. పట్టు paṭṭu. n. Silk. పట్టుబట్ట a silk cloth. పట్టునూలు silk thread, spun silk. పట్టునూలుపాలెవాండ్లు a class of silk weavers. పట్టునూలువాండ్లు a class of silk dyers. పట్టుపురుగు paṭṭu-purugu. n. A silkworm. Also, an insect called ఇంద్రగోపము. పట్టంచు paṭṭ-anṭsu. (పట్టు+అంచు.) n. A silk border, a border fringed or trimmed with silk. పట్టుకొమ్మ paṭṭu-komma. n. A refuge, stay, support. అధికారము, ఊతకోల. పట్టుకారు Same as పటకారు (q. v.) పట్టుకొను paṭṭu-konu. v. n. &t. To catch, to catch hold of, to seize. పట్టుకోలు paṭṭu-kōlu. n. Catching. పట్టుకొనుట. పట్టుజిట్ట paṭṭu-jiṭṭa. n. A sort of bird. S. i. 187. పట్టెడు paṭṭ-eḍu. adj. A large handful. Lit. 'as much as the hand will hold.' పట్టుజీనువు paṭṭu-jīnuvu. n. A kind of bird, పిగిలిపిట్ట. పట్టుడు paṭṭuḍu. n. Persistence, పట్టుదల. adj. Choice, select. పట్టుడువేట a first rate sheep. పట్టుడావు a picked cow or fine cow. పట్టుదల paṭṭu-dala. n. Affection, favour, Perseverance, persistence. వదలనిపట్టు, అభినివేశము. వానికి దానిమీద నిండా పట్టుదల he has a great regard for it. పట్టుబడి paṭṭu-baḍi. n. A sum received or credited in an account, the worth or coat of any thing, charges, expense, outlay. పట్టుబడు paṭṭu-baḍu. v. n. To be seized or apprehended. చిక్కుకొను. To become plain, విదితమగు. పట్టుసారువ paṭṭu-sāruva. n. A fork-like beam used to hold by while working a pikota or water-lift మీట త్రొక్కువాడు ఆధారముగా పట్టుకొనే పంగలకొయ్య. పట్లు. plu. of పట్ల paṭla. [from పట్టుల.] adv. About, as ఆ చుట్టుపట్ల in that neighbourhood, round-about. With regard to, with reference to, in the event of. వాడు అక్కడ ఉండినపట్ల in case of his being there. ఇంటిపట్ల at home. అతనిపట్ల అన్యాయముచేయకు do him no wrong. ఈపట్ల in this respect, in this matter.

(p. 926) bhūtamu bhūtamu. [Skt.] n. A ghost, a demon, a powerless sprite supposed to haunt a cemetery, being the spirit of a bad man. పిశాచాది. A living being. ప్రాణి. An essence, or element, పంచభూతములు the five elements, viz: Earth, fire, water, air and ether. 'క్షోణిపానీయతేజోవాయుగగనా ఖ్యపంచభూతాంశసంబంధమైన. మేనిలోగర్ణనాసానేత్రజిహ్వాత్వగాహ్వయ పంచేంద్రియములగోష్ఠి. శబ్దగంధాంగరసస్పర్శ సంజ్ఞికపంచవిషయముల బాలుపరచు.' G. v. 13. Universal nature. భూతగుణములు elemental qualities. దయ్యము కాదు భూతము it was not a fiend but a miserable ghost. adj. Past, elapsed. కడచిన, గతించిన. (In composition), Equal, సమానమైన. భూతఅద్దము bhūta-addamu. n. A magnifying glass. భూతకాలము bhūta-kālamu. n. The past tense in verbs. భూతకి bhūtaki. n. An ogress. రాక్షసస్త్రీ. భూతచికిత్స bhūta-chikitsa. n. Remedies against witchcraft. భూతదయ bhūta-daya. n. Humanity, kindness. భూతధాత్రి bhūta-dhātri. n. The nurse of living beings, i.e., the earth, భూమి. భూతబలి sacrifice of a living animal. భూతనాధుడు bhūta-nādhuḍu. n. An epithet of Siva. భూతవైద్యుడు bhūta-vaidyaḍu. n. One who drives away spirits. బూతశుద్ధి bhūta-ṣuddhi. n. Consecration of food at a sacrifice. భూత సంప్లవము bhūta-samplavamu. (from సంప్లవము the drowning of భూతములు living creatures.) n. The deluge. యుగాంతప్రళయము. భూతాత్మము bhūt-ātmamu. n. The body. దేహము. భూతాత్ముడు bhūt-ātmuḍu. n. Brahma. భూతాంకుశము bhūt-ānkuṣamu. n. A kind of tree, Croton obliquifolium. 'భూతాంకుశమశోక భూర్జపత్రమ్ములు.' H. iv. 20. భూతావాసము bhūtā-vāsamu. n. The tree called Terminalia belerica, Rox, ii. 431. కర్షఫలము, విభీతకము, or తాండ్రచెట్టు. This tree is said to be haunted, and it is shunned, even its leaves being considered unlucky. భూతుడు bhūtuḍu. n. He who became, he who is. (Used in composition) శుష్కీ భూతుడైనవాడు a lean wretch. సహాయభూతులైనవారు allies. భూతేశుడు bhūt-ēṣuḍu. n. The lord of demons. i.e. Siva.

(p. 938) mampu mampu. [Tel.] n. Drowsiness in-toxicationm, tipsiness, heaviness, నిద్రమబ్బు. మత్తు. మైకము. 'ఉ మంపెసంగంగటాక్షలవ మాత్రము చేతనె ముక్జగంబు మో. హింపజేయుభార మిక నీవువహించితిగాన.' Vijaya Vilasa. i. 92. మంపిల్లు, మంపిలు or మంపుగొను mampillu. v. n. To be heavy, to be drowsy. నిద్రమబ్బుగానుండు. To be intoxicated, మతిల్లు. 'క్రోల్ పులుల్ మంపిల్లిగొటగొటమని యార్చి, బిలుసింగములనైన బట్టజూచు.' Sārang. i. 70.

(p. 940) magnamu magnamu. [Skt.] adj. Plunged, immersed, sunk, drowned. ముణిగిన. మగ్నుడు magnuḍu. n. (In composition,) One who is immersed. ముణిగినవాడు.

(p. 954) mabbu mabbu. [Tel.] n. A cloud, మేఘము. Obscurity, darkness, dimness, laziness, dullness, heaviness, మాంద్యము, చీకటి. కనుమబ్బు dimness of sight. వాని చెవులకు మబ్బువచ్చెను his ears are dull of hearing. నిద్రమబ్బు drowsiness or heaviness. ఆ సంగతికి మబ్బు తాళము వేసినాడు he eluded or evaded the question. మబ్బుమందారముగానుండే దినాలు cloudy days. మబ్బురంగు a dark tint in colour, మేఘవర్ణము. మబ్బు కొను mabbu-konu. v. n. To become cloudy. To be intoxicated, మత్తిల్లు. మబ్బుత్రోవ mabbu-trōva. n. The sky, ఆకాశము. మబ్బుపెట్టు mabbu-peṭṭu. v. a. To delude, to evade, conceal. మబ్బుమేపరి mabbu-mēp-ari. n. The wind, వాయువు. మబ్బురవుతు mabbu-ravutu. n. An epithet of Indra. ఇంద్రుడు.

(p. 1001) muṇugu muṇugu. [Tel.] v. n. To sink, become immersed, submerged; to dive, drown; to be lost, ruined. ఆ పని ముణుగుతూ తేలుతూ ఉన్నది that affair is still in uncertainty. నాకేమిన్ని ముణిగిపోలేదు it is no loss to me. నాసొమ్ము ముణిగిపోయినది my money is lost. ముణక muṇaka. n. Immersion, submersion. నీళ్లలో ముణుగుట. ఒకముణకలో వాని ప్రాణము పోయినది he died in one immersion. ముణకరాములు muṇaka-rāmulu. n. A puzzle, hesitation, being at a loss. ఎటుతోచనిస్థితి. ఇంతలో పులికి ముణకరాములయినది the tiger was now at bay. ముణకరాములుగానుంటిని I was in a fix. ముణిగించు muṇiginṭsu. v. a. To sink, immerse, drown. నీళ్లలో ముణిగి పోవునట్టుచేయు. ముణుగలాగుకొను or ముడుగలాగుకొను muṇuga-lāgu-konu. v. n. To crouch or lie coiled up రవంతచోటులో కాళ్లుచేతులు ముడుచుకొని పండుకొను.

(p. 1032) maikamu or మయికము maikamu. [Tel.] n. Intoxication; insensibility, drowsiness. మత్తత, మత్తు.

(p. 1078) rikka rikka. [Tel.] n. A star. నక్షత్రము. A constellation, a lunar mansion. A peculiar noise made in driving cattle. పశువులను తోలునపుడు చేయు ధ్వని. A pustule, weal, blister. బొబ్బ. రిక్కించు rikkinṭsu. v. a. To prick up the ears, &c. నిక్కించు, నిక్కపొడుచు. 'బిగుపట్టెళ్లమరించి వేటకుభటుల్ వేర్వేర నంకించిముందుగబిల్వన్ మరియున్ బయల్ పసిగొనన్ దాటున్ దిశల్ నిక్కినీలిగికాల్ద్రవ్రు వెలుంగిడున్ చెవిగవల్ రిక్కించిమై బ్రాకుపొల్పుగడల్గొల్పుచు బోవుదిస్స మొలవేల్పున్ దత్తడున్ మొత్తమిన్.' R. ii. 19. రిక్కవెట్టు or రిక్కవిడు rikka-veṭṭu. v. n. To stretch the body through drowsiness. ఒళ్లువిరుచుకొను. 'కుక్కలబిల్చు చురిక్క వెర్టుచును, నెక్కొననొరగాలనిల్చుచుంజనుచు.' BD. iii. 2244. రిక్కు rikku. n. The noise made by waving a cane of whip, etc.