(p. 115) ādhibhautikamu ādhi-bhautikamu. [Skt.] adj. Natural, or caused by the operation of the natural elements. పృథివ్యాదిభుతముల వలన గలిగినది.

(p. 195) ēkōttaramu ēkōttaramu. [Skt. ఏక+ఉత్తరము] adj. More by one, increased by an unit 'ఆకాశాదిభూతంబు లేకోత్తరగుణంబులైయుండు.' Padma Puran. VI. 15. the five elements, ether, wind, fire, water, and earth have each one attribute (or quality) more than the one next named. Earth has five qualities as weight, taste, extension, &c., water has only four, fire has only three, &c. Thus each class is more by one than the next. ఏకోత్తరవృద్ధి the addition of one: increase by one unit: one more. ఏకోత్తరదశము one hundred and one.

(p. 505) tatvamu tatvamu. [Skt.] n. The real nature of a thing the essential nature of anything. స్వభావము. Any living being, or essence. Any element or elementary property. Truth, reality. A first principle. An axiom, ӔON, thing, existent creature. Mind, intellect. Deity పరమాత్మ. The true perfection, or highest good of man, as the knowledge of God and holiness. Truth or reality in religion. The quest of truth: Ideology, metaphysics, philosopy. (Vulgarly,) A puzzle, a mystery. శూన్యతత్వము nothingness, nullity, nonexistence. తత్వజ్ఞుడు tatva-gnyaḍa. n. He who knows the truth, a philosopher. తత్వయోగి tatva-yōgi. n. The perfected saint, as being one with God. Vema. 1044. తత్వసంగ్రహము tatva-sangrahamu. n. A confession of faith: a book giving a synopsis of any creed. A handbook of philosophy.

(p. 507) tanmātramu tan-mātramu. [Skt.] n. A simple element, a subtle particle, rudiment, or atom. According to the Hindus, (sabdam) sound is the tanmatra of (akas) ether: (sparsha) touch is that of (vayu) air: (rupam) form is that of (tejas) fire or light, (gandham) smell is that of (prithvi) earth: and (rasam) taste is that of (jalam) water. These are the five rudiments of the five elements.

(p. 551) telugu or తెలుంగు telugu. [The original form of this word is తెనుగు (q. v.) It literally means 'the language of the South' Some wrongly derive it from త్రిలింగ. For other attempts to derive it see Caldwell.] [Drav.] n. The Telugu language, ఆంధ్రము. A Telugu man or woman. A Telugu word. thus తెలుగులు Telugu words (Appa C. i. 271.) so called as distinguished from Sanskrit. అచ్చతెలుగు pure Telugu, free from foreign elements. తెలిగించు or తెనిగించు teliginṭsu. v. t. To translate into Telugu. తెలుంగులోకి భాషాంతరముచేయు.

(p. 570) tri tri. [Skt. cf. Eng. 'Three.'] pron. Three మూడు. త్రింశత్ or త్రింశత్తు trimṣat. n. Thirty. ద్వాత్రింశత్ Thirty two. త్రికము trikamu. n. The thigh bone, ముడ్డిపూస. A water wheel. కపిల. త్రికటుకము tri-kaṭukamu. n. Lit: The three spices, viz., black pepper, dry ginger, and long pepper. సొంటి, పిప్పలి, మిరియాలు త్రికరణము tri-karaṇamu. n. The three elements of action, i.e., thought, word and deed. త్రికరణశుద్ధి pure in thought, word and deed. త్రికరణశుద్ధి pure in thought, word and deed. త్రికాలము tri-kālamu. n. The three times, i.e., morn, noon and night. త్రికాలమందున్న always, ever, day and night, at all hours. త్రికూటము tri-kuṭamu. n. A certain hill. త్రికోణము tri-kōṇamu. n. A triangle. మోచేతివంపు. త్రికోణకుండలి ṭri-kōṇa-kunḍali. n. The pineal gland, the part of the brain wherein the soul is imagined to dwell. త్రితయము tri-tayamu. pron. Three, మూడు. త్రిత్వము tritvamu. n. Lit: Three-ness, Trinity-a term used in Christain Theology. త్రిదండము tri-danḍamu. n. A staff, formed of three slips of split bamboo, six feet long bound together as one cane, each slip being intended to represent Thought, Word and Deed. మనోదండము, వాగ్దండము, కర్మదండము అను మూడు దండములు; ఈ మూడు దండములుగల సన్యాసాశ్రమము. త్రిదండి a mendicant bearing such a staff. త్రిదశుడు tri-daṣuḍu. [త్రి+దశ = three states or thrice ten (years)] n. One who enjoys the three stages of live, viz, infancy, youth and manhood, but no old age. A god: so named as being 'thirty years old:' this being considered the prime of a man: and the age at which immortals always continue. త్రిదశాలయము tri-daṣ-ālayamu. n. Lit: The abode of the immortals, i.e., Heaven, స్వర్గము. త్రిదివము tri-divamu. n. Heaven. త్రిదివుడు tri-divuḍu. n. A god. Padma. ix. 86. త్రిదివేశుడు a god; or, Indra, as lord of the gods. త్రిదోషము tri-dōshamu. n. Disorder of the three humours, viz., phlegm, bile, and strabilis. వాత పిత్త శ్లేష్మములు. త్రినేత్రుడు or త్రిలోచనుడు tri-nētruḍu. n. The three eyed god, that is, Siva. త్రివథగ tri-patha-ga. n. The stream which runs in 'three beds,' i.e., the Ganges, fabled to flow through heaven, earth and hades. త్రిపుమడ్రము tri-punḍramu. n. The triple mark worn across the forehead by Saivites. (ఊర్ధ్వపుండ్రము is the upright line worn by the Vaishnavites.) త్రిపుట tri-puṭa. n. The name of a certain musical metre. ఏడక్షరములకాలము. త్రిపురము tri-puramu. n. The name of a district of Bengal (now called Tipperah) called after its kind, Tripura, a giant who was vanquished by Siva: who, as 'slayer of Tripura' derives hence the name త్రిపురజిత్తు, త్రిపుసూదనుడు, త్రిపురాంతకుడు, త్రిపురారి, &c. త్రిపురదేవి or త్రిపురసుందరి the Bonạ Dea, Venus. త్రిఫలము tri-phalamu. n. The three species of myrobalan; the Phyllanthea emblica కరక, Terminalia chebula తాడి, and Terminalia speciosa ఉసిరిక.

(p. 616) dravamu dravamu. [Skt.] n. Juice: moisture. తడి. ద్రవద్రవ్యము drava-dravyamu. n. A liquid. ద్రవించు dravinṭsu. v. n. To distil, emit (moisture or liquor.) To trickle, as water. కారు. ద్రవిణము dravinamu. n. Wealth. ధనము. ద్రవ్యము dravyamu. n. Stuff, a thing, a substance A drug or ingredient, మందు. An element. పృథివ్యాధి. (పృథిని, అప్పు, తేజము, వాయువు, ఆకాశము, కాలము, దిక్కు, ఆత్మ, మనస్సు అనునవి.) Wealth, property, ధనము.

(p. 621) dhātuvu dhātuvu. [Skt.] n. The essence of anything. సారము. One of the constituent elements of the earth, or of the body. A fossil or mineral red chalk, పర్వతధాతువు జేగురు. మణిశిలలోనగు ఎర్రని ధాతువు, శిలావికారము A red mark on the forehead, బొట్టు. The pulse. ధాతువు ఆడు, నడుచు or కొట్టుకొను to beat as the pulse. A grammatical root. A relic. Thus దంతధాతువు is the Tooth-relic, being the tooth of Gautama Buddha. ధాతువాదము dhātu-vādamu. n. Assaying, in mineralogy. The art of Chemistry. T. iii. 65. రసవాదము. 'ధాతువాదింబు హేతువారంబు' Amuk. i. ధాతువాది dhātuvādi. n. A mineralogist. A critic, grammarian. A Chemist రసవాది, A. v. 231. వైయాకరణి. ధాతువుచూచు dhātuvu-ṭsūṭsu. v. n. To feel the pulse. సప్తధాతువులు or మహాధాతువులు the seven great principles of nature, రోమత్వగ్మాం సాస్థిస్నాయుమోవ్రాణములు.

(p. 687) pañca pancha. [Skt.] adj. Five. పమచకము panchakamu. n. A set of five things, as of epigrams. భ్రమరపంచకము a set of five epigrams on a bee. యుద్ధ పంచకము the five books of the Mahabharata (VI. X.) which deal with the battle. A battlefield, యుద్ధభూమి. పంచకళ్యాణి pancha-kaḷyāṇi. n. Black or any other colour with white points; piebald; a horse with a white mark or star in the face and with white legs. పంచకోణము or పంచకోణికోణము pancha-kōṇamu. n. A pentagon. See రోణము పంచగవ్యము pancha-garyamu. n. The five articles derived from the cow, viz.: milk, curds, butter, urine, and dung. పంచగౌడులు panchagaudulu. n. The collective name for the Brahmins of Bengal and the northern provinces. పంచత్వము panchatvamu. n. Death, dying, as being the dissolution of the five elements. పంచజనుడు panchajanuḍu. n. Man in general. మర్త్యుడు. See పాంచజన్యము. పంచజనచర్వణము cannibalism, eating human flesh. A. vi. 70. పంచదళము pancha-daṣamu. adj. Fifteenth. పంచదశకము pancha-daṣakamu. n. Fifteen. పంచదశి pancha-daṣi. n. The fifteenth lunar day, of either the dark or bright fortnight. పౌర్ణిమ, లేక, అమావాస్య. పంచద్రావిదులు The five divisions of the Dravida races, viz. Tamil, Telugu, Malayalam, Kanarese and Mahrati. పంచనఖము panchanakhamu. n. Lit: 'Five clawed,' i.e., a tiger. పులి. పంచనఖి pancha-nakhi. n. An iguana. ఉడుము. పంచపాత్రము pancha-pātramu. n. The 'five dishes:' a phrase used for five cups used in worship. Also, a sort of cup. పంచప్రాణములు pancha-prāṇamulu. n. The five vital airs of the body. Life. పంచభూతములు the five elements. పంచబాణుడు, పంచశరుడు or పంచసాయకుడు pancha-bāṇuḍu. n. Manmadha the god of love, so named from his five arrows. These are five fragrant flowers, viz., the అరవిందము or lotus, the అశోకము Jonesia asōka, the చూతము or mango blossom, the నవమల్లిక or Arabian jasmine, and the నీలోత్పలము or blue lotus; these are emblems of five passions denominated ద్రావిణి, శోషిణి, బంధిని, మోహిని and ఉన్మాదిని, that is, flurry, pinning, enslaving, bewitching and maddening. పంచభక్ష్యములు five sorts of cakes. పంచమము panchamamu. n. A tenor note, similar to that of the cook when crowing; also, a note like that of the linnet or cuckoo. The musical treble. The two notes పంచమము and షడ్జము are called the నిత్యస్వరములు or constant (pervading) notes: they are also called స్వయంభుస్వరములు the supreme sounds. adj. Fifth , అయిదవది. Fine, melodious, ఇంపైన. పంచమస్థితి panchama-sthiti. n. The being a Pariah. The Pariah state or condition. పంచమి panchami. n. The fifth lunar day, of either the dark or bright fortnight. పంచముడు panchamuḍu. n. A Pariah, or 'man of the fifth class:' as not belonging to any of the four pure Hindu castes. మాలవాడు. పంచరాశికము pancha-rāṣikamu. n. The rule of five, the double rule of three. పంచలక్షణము panchalakshaṇamu. n. A Purana. పురాణము. పంచలవణములు pancha-lavanamulu. n. Salts in general. The five kinds of salt. See లవణము. పంచలోహము pancha-lōnamu. n. A mixed metal, composed of five ingredients, viz., copper, zinc, tin, lead, and iron. పంచపట్టెలు pancha-paṭṭelu. n. Five streaks. అయిదు చారలు. పంచవన్నెలు pancha-vannelu. n. Five colours. పంచవన్నెలరామచిలుక pancha-vannclarāma-chiluka. n. A paroquet. పంచశాఖము pancha-ṣākhamu. n. The hand. చెయ్యి. పంచాంగము panch-āngamu. n. An almanac, as specifying five different things, viz., the lunar day (తిథి), the day of the week (వారము), the sign in which the moon is (నక్షత్రము), the conjuction of the planets shewing good and bad days (యోగము), and the horoscopes (కరణము). పంచాంగాముప్పు to give a forecast of the day; to tell lies or false stories. పంచాణము panchāṇamu. n. The united five castes of the carpenter, blacksmith, brazier, goldsmith, and stonecutter. పంచాణులు panchāṇulu. n. Workmen, mechanics, or handicraftsmen, పంచాణమువారు. పంచామృతము a meat and drink offering formed of cocoanut kernels, plantains, sugar, honey, and ghee. పంచాయతి panchāyati. n. A court of arbitrators consisting of 'five members.' A Panchayat, an arbitration court. పంచాయతిదారులు arbitrators referees. పంచాయుధము the 'five weapons' of Vishṇu: also as amulet, being a plate of gold on which these are engraven. విష్ణువుయొక్క అయిదు ఆయుధములు, మరిన్ని ఆ అయిదు ఆయుధములయొక్క రూపులు చెక్కించిన పతకపుబిళ్ల. పంచారూఢిపత్రము a bond duly executed, i.e., bearing 'five names' viz., those of the lender, the borrower, the writer, and two witnesses. పంచాస్యుడు, పంచావనుడు or పంచముఖుడు panch-āsyuḍu. n. 'The five faced;' an epithet of Siva. పంచాక్షరి panch-ākshari. n. The 'five syllables.' that is, a certain spell or holy name 'నమశ్శివాయ' Na-mas-Si-vā-ya or 'Salutation to Siva,' similar to the five syllables 'A-ve-Ma-ri-a.' పంచేంద్రియములు panch-ēndriyamulu. n. The five senses or organs. 'సీ మేనిలోగర్ణనాసానేత్రజిహ్వత్వగాహ్వయ పంచేంద్రియములగోష్ఠి.' G. v. 13. పంచేంద్రియబద్ధుడైన panch-ēndriya-baddhuḍ-aina. adj. Carnal, sensual, worldly, given up to one's lusts.

(p. 708) pani pani. [Tel.] n. Work, a task. కర్మము. Business, employment, వ్యాపారము. Workmenship, శిల్పము. ఈ కట్టడమునందు మంచిపని చేసియున్నారు there is good workmanship in this building. An affair, act, matter. Service, utility, purpose, object, intention, design. ప్రయోజనము. An order, duty, నియోగము. పనిమీద ఉన్నాడు he is busy. మంచిపని very well, well, good. మంచిపనిచేసినావు you did well or right. అతని పనిచూస్తున్నాను I am engaged in his service: I am acting for him. అతనిపని తీర్చినారు they settled his business, or they killed him. ఇక్కడ నీకేమిపని what business have you here? This word is sometimes omitted in translating; as in నీపనిపట్టిస్తాను I will punish you. ఇంతపనికి నన్నేల వెంటబెట్టుకొనివచ్చినావు why have you brought me for such a trifle or pretence? పనికిమాలి (or) పనిచెడి కూర్చున్నాడు he is sitting idle. వారు వ్యాధిచేత పనిచెడిరి they became infirm through illness. వానితో విరోధము పనికిరాదు he will not stand quarrelling. దాన్ని సంపాదించడము ఎంతపని it is no great matter to get it. నాపని చెరిపినారు they spoiled my work. పనిచెరువుకథలు idle stories. పనికి వచ్చే useful. పనికివచ్చే పిల్లకాయ a promising boy. పనికిరాని or పనికిమాలి useless. అక్కడికి నీవు ఏపనిమీద పోయినావు useless. అక్కడికి నీవు ఏపనిమీద పోయినావు about what business did you go there? నీపనిని నీవు చూచుకొనుము mind your own business. అక్కడికి పోవలసినపనిలేదు there is no need of going there. ఇప్పట్లో వానిపని యిట్లు ఉన్నది he is now in this state. అట్లు చెప్ప పని లేదు there is no need of saying so. పనిగొను pani-gonu. v. a. To undertake a work, to engage in a business. పూనుకొను. To employ, నియోగించు. 'పనిగొనవుతెలియగ బరికించి చూచిన.' Vēma. పనితనము pani-ta-namu. n. Workmanship, elegance. పనితనముగల ఒక మంచము a handsome bed. పనితొడవులు pani-toḍarulu. n. Worked or embossed jewels. పనిపడు or పనివడు pani-paḍu. v. n. To busy oneself with. to engage in, పూనుకొను. To concern oneself with, అక్కరపడు. పనివడి or పనిపడి pani-paḍi. adv. Intentionally. కావలెనని, ప్రయత్నపూర్వకముగా. 'పరులను పనిపడి దూషించెనేని పాపము వచ్చున్.' V. P. iv. 249. పనివాటులు jobs, work. పనిముట్టు or పనిమటము pani-muṭṭu. n. An instrument, tool, impelement. కొరముట్టు, ఉపకరణము. 'పనిమటములుగొంచు పయనమైరండు.' Pal. 314. పనివంచు, పని పంచు or పనిగొను pani-vanṭsu. v. a. To command. నియోగించు. పనివాడు pani-vāḍu. n. A servant: a good workman. పనివిను pani-vinu. v. n. To obtain permission, to take leave. To proceed, to go or come. 'దేవర కీర్తి వెక్కసంబుగ జెప్పవిని చూడగోరి, పనివిని నేను మాభాగ్యంబుకతన.' H.D.i. 847.

(p. 824) prakṛti pra-kriti. [Skt.] n. Nature, the goddess of nature. The world, the universe. The original or natural condition of a thing. The elementary or root form of a word. Constitution, temperament, disposition. స్వభావము, సహజము, భూపత్తాయామిత్యాదిధాతువు, పంచభూతములలో నొకటి. పైత్యప్రకృతి a bilious temperament. శ్లేష్మప్రకృతి a saturnine disposition. వాతప్రకృతి an airy or rheumatic humour. జడప్రకృతి (R. vi. 14.) a dull state, stupefaction.

(p. 926) bhūtamu bhūtamu. [Skt.] n. A ghost, a demon, a powerless sprite supposed to haunt a cemetery, being the spirit of a bad man. పిశాచాది. A living being. ప్రాణి. An essence, or element, పంచభూతములు the five elements, viz: Earth, fire, water, air and ether. 'క్షోణిపానీయతేజోవాయుగగనా ఖ్యపంచభూతాంశసంబంధమైన. మేనిలోగర్ణనాసానేత్రజిహ్వాత్వగాహ్వయ పంచేంద్రియములగోష్ఠి. శబ్దగంధాంగరసస్పర్శ సంజ్ఞికపంచవిషయముల బాలుపరచు.' G. v. 13. Universal nature. భూతగుణములు elemental qualities. దయ్యము కాదు భూతము it was not a fiend but a miserable ghost. adj. Past, elapsed. కడచిన, గతించిన. (In composition), Equal, సమానమైన. భూతఅద్దము bhūta-addamu. n. A magnifying glass. భూతకాలము bhūta-kālamu. n. The past tense in verbs. భూతకి bhūtaki. n. An ogress. రాక్షసస్త్రీ. భూతచికిత్స bhūta-chikitsa. n. Remedies against witchcraft. భూతదయ bhūta-daya. n. Humanity, kindness. భూతధాత్రి bhūta-dhātri. n. The nurse of living beings, i.e., the earth, భూమి. భూతబలి sacrifice of a living animal. భూతనాధుడు bhūta-nādhuḍu. n. An epithet of Siva. భూతవైద్యుడు bhūta-vaidyaḍu. n. One who drives away spirits. బూతశుద్ధి bhūta-ṣuddhi. n. Consecration of food at a sacrifice. భూత సంప్లవము bhūta-samplavamu. (from సంప్లవము the drowning of భూతములు living creatures.) n. The deluge. యుగాంతప్రళయము. భూతాత్మము bhūt-ātmamu. n. The body. దేహము. భూతాత్ముడు bhūt-ātmuḍu. n. Brahma. భూతాంకుశము bhūt-ānkuṣamu. n. A kind of tree, Croton obliquifolium. 'భూతాంకుశమశోక భూర్జపత్రమ్ములు.' H. iv. 20. భూతావాసము bhūtā-vāsamu. n. The tree called Terminalia belerica, Rox, ii. 431. కర్షఫలము, విభీతకము, or తాండ్రచెట్టు. This tree is said to be haunted, and it is shunned, even its leaves being considered unlucky. భూతుడు bhūtuḍu. n. He who became, he who is. (Used in composition) శుష్కీ భూతుడైనవాడు a lean wretch. సహాయభూతులైనవారు allies. భూతేశుడు bhūt-ēṣuḍu. n. The lord of demons. i.e. Siva.

(p. 929) bhautikamu bhautikamu. [Skt. from భూతము.] adj. Elementary, appertaining to the elements. పాంచభౌతికము composed of the five elements.

(p. 1103) liṅgamu lingamu. [Skt.] n. A mark, sing, token, symptom, characteristic. చిహ్నము. An element, principle. The male organ of generation. The phallus, i.e., emblem symbolic of Siva. సాంభ్యోక్తప్రకృతి, శివమూర్తివిశేషము. Nature as an active power in creation. అబ్లింగము hydrogen, the watery element. పృధివీలింగము the earth. తేజోలింగము caloric. Gender, in grammar, as పుంలింగము the masculine gender. స్త్రీలింగము the feminine gender. నపుంసకలింగము the neuter gender. అనియతలింగము or త్రిలింగము common gender. బాణలింగము a cylindrical oblong pebble or crystal worshipped as the emblem of Siva. గురులింగము a father confessor. శివలింగము an image of Siva. జంగమలింగము a man of the Jangam sect. ప్రసాదలింగము what is dedicated to Siva. లింగశరీరము the subtile or atomic body, the active and causative principle in animated creatures, the quintessence or ethereal substance constituting the soul or spirit, మనోబుద్ధిదశేంద్రియ పంచప్రాణములగల సూక్ష్మదేహము. లింగకట్టుమాత్ర linga-kaṭṭu-mātra. n. A particular kind of pill made of factitious cinnabar. లింగాకారముగాచేసిన రసవస్తువులగుళిక. లింగకాయ linga-kāya. n. The solitaire or small case usually made of silver to keep the lingam or phallus in and worn on the breast, suspended by a cord round the neck. స౛్జకాయ. లింగడు lingaḍu. n. A name of the god Siva. జంగమయ్య, శివుడు. లింగదొండ linga-donḍa. n. A creeper with a red conical fruit. Bryonia laciniora. దొండలోభేదము. లింగధారి or లింగవంతుడు linga-dhāri. n. One who wears the lingam or phallus. లింగమును కట్టుకొనియుండువాడు. లింగపొట్ల linga-poṭla. n. A kind of snake gourd. లింగాకారవు విత్తులుగల ఒకదినుసు పొట్ల. సిధ్రకము. లింగబలిజలు linga-balijalu. n. Plu. People of the బలిజ caste, who wear the lingam in a case hung round their necks. లింగవంతులైన బలుజవాండ్రు. లింగవృత్తి. లింగవృత్తుడు or లింగి linga-vritti. n. A religious hypocrite, one who assumes the dress, &c., of an ascetic in order to get a livelihood. ధర్మధ్వజి, పొట్టపోసికొనుటకు జటలు రుద్రాక్షలు ధరించువాడు.

(p. 1319) sākṣi s-ākshi. [Skt. స+అక్షి.] n. An eye withness, a witness, one who testifies to anything, one who gives evidence. ప్రత్యక్షముగా చూచినవాడు, ఎరిగినవాడు. దొంగసాక్షి or సబద్ధపుసాక్షి a false witness. అంతరాత్మ సాక్షిగా నేనొకపాప మెరుగను my heart bears me witness that I did no wrong. అగ్నిసాక్షిగా in the presence of the god of fire. పంచభూత సాక్షిగా నేనెరుగను I swear by the five elements that I am not guilty. ఏకసాక్షినకర్తవ్యం a single witness will not suffice. 'తమరు చూడగానె తమవారుకొందరు, చచ్చుటెల్లతమకు సాక్షి కాదె.' (Vema. 1650.) Is not this a proof? సాక్షి భూతుడు s-ākshī-bhūtuḍu. n. One equivalent to a witness, one as good as a witness. చూచుచుండువాడు. సాక్ష్యము s-ākshyamu. n. Testimony, evidence. ప్రత్యక్షముగా చూడడము, ప్రత్యక్షముగా చూచిన దాన్ని చెప్పడము. సాక్ష్యముగా as an evidence. దొంగసాక్ష్యము or అబద్ధపుసాక్ష్యము false evidence. ప్రత్యక్షసాక్ష్యము direct evidence. సాక్ష్యమిచ్చు or సాక్ష్యముచెప్పు s-ākshyam-itstsu. v. n. To give evidence, to bear witness. మనస్సాక్షి the conscience.