(p. 64) apāṭavamu a-pāṭavamu. [Skt.] n. Weakness, infirmity, illness, అశక్తి. వానికి ఒళ్లు అపాటవముగానున్నది he is unwell.

(p. 98) aśaktamu, aśaktata or అశక్తి aṣaktamu. [Skt.] n. Weakness, inability, illness, దుర్బలము, అసమర్థత, వ్యాధి. నేను అశక్తముగానున్నప్పుడు when I was ill. అశక్తుడు a-ṣaktuḍu. n. An invalid, a patient, a sick man. రోగి. అశక్తులు invalids, patients.

(p. 141) ivataḷiñcu or ఇవతాళించు ivataḷinṭsu. [Tel.] v. n. To become cool, to be chill or cool. చల్లపడు, చల్లగానుండు. ఇవతాళింపు ivatāḷimpu. n. Coldness, chillness. చలువ కలుగుట.

(p. 294) kuduru kuduru. [Tel.] v. n. To settle. స్థిరమగు. To recover (from illness) స్వస్థమగు. To be set, arranged, fixed, settled. To be got, obtained, found, come to hand. To fit or suit. అనుకూలమగు. To be introduced into an employ, to enter on it. To become firm, resolute. To succeed, prosper, flourish. కుదిరిన వ్రాత a settled handwriting అంతా బాగా కుదిరినది all is now right or settled. గణములు కుదరలేదు the metre is defective. ఆ పని వానికి కుదిరినది he obtained that employment. నాకు ఇల్లు కుదరలేదు. I cannot obtain lodgings. కుదురుపాటు kuduru-pāṭu. n. Settlement, arrangement, cure, remedy. కుదురుచు or కుదుర్చు or కుడిరించు kuduruṭsu. (causal of కుదురు.) v. n. To restore, to settle or arrange, to curl, to heal, to pacify, to calm, to fix or place. కుదురు kuduru. n. (G. కుదిటి Loc. కుదుట. Plu. కుదుళ్లు.) n. Settlement. Symmetry, gracefulness, beauty. Trimness, orderliness. అమరిక. Health, perfection. A family వంశము. One branch of a family. A garden bed. పాదు. A support or prop ప్రాపు. a ledge, or rim, preventing grain falling out of a mortar. A settle or ring of cord to prevent a pot from rolling over. చనుకుదురు a cancer in the breast. వాడు ఒక కుదిటివాడు he belongs to one branch of the family. ఒక్క కుదురైయున్నారు they live as one family. కుదురుకొను or కుదురుపడు kuduru-konu. v. n. To settle, to be settled. కదలకనిలుచు, నెలకొను, స్థిరపడు.

(p. 409) cindara chindara. [Tel.] n. Ruin, breaking. A fragment, bit, shattered piece. Dilapidation, ugliness, disagreeableness. 'చెవులు చిందరచేసెఝిల్లికానినదంబు' the crickets chirped with earsplitting shrillness. HD. i. 1745. చిందర adj. Ugly, disagreeable, ruinous. చిందరవందర chindara-vandara. adv. (anuk) Piece-meal; here and there; in pieces, in shatters. Anir. iii. 92. చిందరవందరచేయు or చిందర చేయు chindara-vandara-chēyu. v. n. To shatter or shiver. To hack, to cut to pieces, to spoil. చిందరవందరలుగా adv. tossed: at random, in confusion: recklessly, dishevelled, flying loose as hair. చిందరపోవు to spring a leak తూటుపోవు. చిందరగొను to be enraged or furious. విజృంభించు. చిందరరేగు to be infused with ఆవేశమెత్తు.

(p. 554) tēru tēru. [Tel.] v. n. To become settled or clear (as water.) తేటపడు. To be rescued, allayed or relieved. To pass off, as a fainting fit. To escape. To recover, as from illness or danger. తేరుకొను, తెప్పిరు. To extend or reach. To shine forth, ప్రసన్నత నొందు. To happen, come to pass, or come forth, కలుగు. To rise, as cream or scum. To be finished or over, to reach the end. ముగియు, కడతేరు, ముగించు, జిగితేరెడుసొమ్ములు glittering jewels. తేరకయుండగా when it was in abeyance. వానికి ఒళ్లు తేరకఉండగా while he was still an invalid. తేరుకొను tēru-konu. v. n. To recover (from illness.) to gain strength or become convalescent. స్వస్థతనొందు. తేరుగడ tēru-gaḍa. n. Finishing, ending. ముగియుట. Recovering consciousness తెలివిడి. తేరుగడలెక్క a settled account. తేర్చు or తేరుచు tērṭsu. v. a. To make clear, clarify. తేరజేయు. To rectify, to correct. To finish. To cause to rejoice, ప్రసన్నతనొందించు. To relieve, console. To kill చంపు. తేరనారు tēra-vāru. v. n. To become clear. To dawn. 'తూర్పు తేరవారగా.' HK. ii. 34. తేరి tēri. adv. To the end, fully, to the full. తేరిచూచు, తేరజూచు, తేరుకొనజూచు or తేరిపారచూచు to look hard, to gaze earnestly, to look steadfastly; to see clearly. తేరి tēri. n. Clarified ghee. కాచితేరిన నెయ్యి.

(p. 614) dōṣa dōsha. [Skt.] n. Night. రాత్రి. The arm, భుజము. దోషము dōshamu. n. Harm, evil. A fault, crime. An error, mistake, తప్పు. Sin, పాపము. A bad sign: a fatal symptom in illness. ప్రమాణముయొక్క దోషము the penalty of an oath. దోషములేదు there is no harm done. దోచుకొన్న దోషము the guilt of robbery. స్పర్శదోషము the do-filement caused by a touch. దోషగుణములు పుట్టినవి bad symptoms appeared. దోషకారి dōsha-kāri. n. An evil doer. దోషము చేయువాడు, దుష్టుడు, దుష్టురాలు, దోషజ్ఞుడు dōsha-gnyuḍu. n. A physician, one skilled in diseases. వైద్యుడు. A learned man విద్వాంసుడు, దోషము నెరిగినవాడు. దోషాకరుడు dōshākaruḍu. n. The moon. చంద్రుడు. దోషాచరుడు dōshā-charuḍu. n. A flend that 'walks at night.' రాక్షసుడు. దోషి dōshi. n. A sinner. దోషముగలవాడు. A criminal. దోషించు dōshinṭsu. v. n.To turn out ill. To come on (as bad symptoms.) దోషముపుట్టు. అతనికి దోషించినది bad symptoms appeared in his case.

(p. 636) nali nali. [Tel. from నలుగు.] n. Dust, powder. పొడి, చూర్ణము. Indisposition, illness, రోగము. Rubbish, weeds, stuff. చిదుగులు. Affection, love. ప్రేమ. నలితీయు to clear, clean, weed, adj. Powdered, bruised, నలిగిన. Trivial, slight. స్వల్పము. Lean, సన్నము. నలితిండి eating trash, చిరుతిండి. adv. Duly, fitly, properly, యోగ్యముగా. నలికండ్లపాము, నలికిరి, నలికీచి or నలికీచు nali-kanḍla-pāmu. n. The polished shining greenish house lizard with a scarlet tail, that haunts houses. Lacerta interpunctata. Linn. బ్రహ్మాణి, రక్తపుచ్ఛిక నలికము nalikamu. n. Smallness, minuteness, as dust. సూక్ష్మము, తనుత్వము, సన్నదనము. నలిగులి nali-guli. adj. Very much bruised or crushed. మిక్కిలినలిగిన. నలిగొట్టు nali-goṭṭu. adj. Very thin. మిక్కిలిసన్నమైన. నలినలి nali-nali. adv. Fretfully. నలినలిఅగు to be peevish , to fret, నొచ్చు. నలినలిచేయు to harass, torment. నలినూకలు nali-nūkalu. n. Dust, powder. అర్థతండులములు. నలిపొడి nali-poḍi. n. Saw-dust, chips, shavings, dirt, fragments. నలిబులి nali-buli. n. Confusion, అల్లకల్లోలము. నలిరేగు nali-rēgu. v. n. To take fire, to become irritated or enraged. విజృంభించు. నలియు Same as నలుగు. (q. v.)

(p. 638) navata navata. [Tel.] n. Languishing illness, decline. దీర్ఘజాడ్యము, నగయుట. Pain, Sorrow, దుఃఖము.

(p. 708) pani pani. [Tel.] n. Work, a task. కర్మము. Business, employment, వ్యాపారము. Workmenship, శిల్పము. ఈ కట్టడమునందు మంచిపని చేసియున్నారు there is good workmanship in this building. An affair, act, matter. Service, utility, purpose, object, intention, design. ప్రయోజనము. An order, duty, నియోగము. పనిమీద ఉన్నాడు he is busy. మంచిపని very well, well, good. మంచిపనిచేసినావు you did well or right. అతని పనిచూస్తున్నాను I am engaged in his service: I am acting for him. అతనిపని తీర్చినారు they settled his business, or they killed him. ఇక్కడ నీకేమిపని what business have you here? This word is sometimes omitted in translating; as in నీపనిపట్టిస్తాను I will punish you. ఇంతపనికి నన్నేల వెంటబెట్టుకొనివచ్చినావు why have you brought me for such a trifle or pretence? పనికిమాలి (or) పనిచెడి కూర్చున్నాడు he is sitting idle. వారు వ్యాధిచేత పనిచెడిరి they became infirm through illness. వానితో విరోధము పనికిరాదు he will not stand quarrelling. దాన్ని సంపాదించడము ఎంతపని it is no great matter to get it. నాపని చెరిపినారు they spoiled my work. పనిచెరువుకథలు idle stories. పనికి వచ్చే useful. పనికివచ్చే పిల్లకాయ a promising boy. పనికిరాని or పనికిమాలి useless. అక్కడికి నీవు ఏపనిమీద పోయినావు useless. అక్కడికి నీవు ఏపనిమీద పోయినావు about what business did you go there? నీపనిని నీవు చూచుకొనుము mind your own business. అక్కడికి పోవలసినపనిలేదు there is no need of going there. ఇప్పట్లో వానిపని యిట్లు ఉన్నది he is now in this state. అట్లు చెప్ప పని లేదు there is no need of saying so. పనిగొను pani-gonu. v. a. To undertake a work, to engage in a business. పూనుకొను. To employ, నియోగించు. 'పనిగొనవుతెలియగ బరికించి చూచిన.' Vēma. పనితనము pani-ta-namu. n. Workmanship, elegance. పనితనముగల ఒక మంచము a handsome bed. పనితొడవులు pani-toḍarulu. n. Worked or embossed jewels. పనిపడు or పనివడు pani-paḍu. v. n. To busy oneself with. to engage in, పూనుకొను. To concern oneself with, అక్కరపడు. పనివడి or పనిపడి pani-paḍi. adv. Intentionally. కావలెనని, ప్రయత్నపూర్వకముగా. 'పరులను పనిపడి దూషించెనేని పాపము వచ్చున్.' V. P. iv. 249. పనివాటులు jobs, work. పనిముట్టు or పనిమటము pani-muṭṭu. n. An instrument, tool, impelement. కొరముట్టు, ఉపకరణము. 'పనిమటములుగొంచు పయనమైరండు.' Pal. 314. పనివంచు, పని పంచు or పనిగొను pani-vanṭsu. v. a. To command. నియోగించు. పనివాడు pani-vāḍu. n. A servant: a good workman. పనివిను pani-vinu. v. n. To obtain permission, to take leave. To proceed, to go or come. 'దేవర కీర్తి వెక్కసంబుగ జెప్పవిని చూడగోరి, పనివిని నేను మాభాగ్యంబుకతన.' H.D.i. 847.

(p. 784) peñcu or పెనుచు penṭsu. [Tel. from పెను.] v. a. To nourish, support, take care of. To adopt or rear a child, పోషించు, సాకు. To increase, improve. To extend or swell. To exaggerate, to multiply. మాంసము మాంసమును పెంచును flesh meat increases the flesh. కలహము పెంచినాడు he fomented the quarrel. గ్రంథము ఊరక పెంచెను he spun the story (or book) out. గడ్డము పెంచు to grow or wear a beard తలపెంచు to wear one's hair long, to keep one's head unshorn. చెవులుపెంచు or చెవులు కుట్టించు to bore the ears. Chenn. iii.145. ముక్కుపెంచు to keep a hole open for a nose-jewel. దుఃఖముపెంచు to indulge in grief, దుఃఖముపొందు, దుఃఖించు. ND. i. 702. రోగమును పెంచినాడు he increased the illness. కథనుపెంచు to exaggerate. See పెంపు & పెంపకము. పెంచుకొను penṭsu-konu. v. a. To adopt. దత్తుతీసికొను.

(p. 871) balupu or బళువు baluvu. [from Skt. బలము.] n. Weight, a load or burden; బరువు. Strength, బలము. A charge, or obligatory duty; onus; oppression; anguish; acuteness (as of a boil), heaviness, severity of sickness. Importance, consequence. భారము. మీ చిత్తమునకు బలువు తోచును you would be displeased. బళువుసుళువు ఎరుగనివాడు one who knows no care. దానిని నెరవేర్చే బళువు తమది it is your business to settle this. బలబళవు ఇంకా తీయలేదు the heaviness or stupor is not yet gone off. నెత్తి బళువు తీరినది there is a weight off my mind. ఆ కురుపు నానాటికి బళువుచేస్తున్నది the boil becomes more painful day by day. adj. Heavy, onerous; obligatory; difficult, acute, severe (as illness), irksome, indisposed. అధికము, మిక్కుటము. Large, పెద్ద. See బలు. వాడు బలువైన పనిచేయలేడు he cannot do any heavy work. బలువుగా or బళువుగా baluvu-gā. adv. Heavily. అతనికి ఒళ్లు బలువుగానున్ణది he is very ill. ఆ ఊరు బలువుగా కోసెడు ఉన్నది the village is fully two milles off. బలువుడు baluvuḍu. adj. Strong. బలముగల. n. A strong man, బలవంతుడు, బలియుడు.

(p. 878) bārakamu or భారకము bārakamu. [from Skt. భారము.] n. Weight, heaviness; a burden, load.బరువు. A crisis, ముమ్మరము. జ్వరము నిండా బారకముగానున్నది the fever is at its height or crisis. బారకించు or భారకించు bārakinṭsu. v. n. To become severe, as fever. బారమగు. నాకు ఒళ్లు బారకించులాగున నున్నది I have a prospect of illness. బారకాడి bāra-kāḍi. n. A break, or yoke in which bullocks are trained. క్రొత్త యెద్దును పాతయెడ్లతో కట్టేకాడి. బారవట్టె or వారపట్టె bāra-paṭṭe. n. A chief beam lying on pillars.

(p. 921) bhāramu bhāramu. [Skt.] n. Weight, heaviness, a burden. బరువు. Responsibility, incumbent or bounden duty. Hardship. A certain weight. బారువ. 'కావున నాకుండలములు గైకొనుమివి. సంభావనముతో నిత్యము మహావరసౌవర్ణ భారమిచ్చుచునుండున్.' G. vii. 142. నాకు ఒళ్లు భారముగానున్నది I am unwell. నావంటి దీనులరక్షించే భారము తమదే it rests with you to relieve poor men like me. దూరభారములో నున్నాడు he is afar off. భారకము bhārakamu. n. A crisis. ముమ్మరము. జ్వరము నిండా భారకముగానున్నది the fever is at its height or crisis. భారకర్త bāra-karta. n. One who sustains or is responsible. Thus, దేవుడు మా భారకర్త God is our refuge. భారకించు bhāra-kinṭsu. v. n. To become severe, as fever. నాకు ఒళ్లు భారకించేలాగుననున్నది I have a prospect of illness. భారవాహుడు or భారకుడు one who carries a burden, బరువు మోయువాడు, భారీ bhārī. adj. Big, high, stout, bulky. Rich. respectable.

(p. 1269) saṅkaṭamu sankaṭamu. [Skt.] n. A difficulty, trouble, affliction, danger, calamity. ఇరుకు, బాధ, ఇక్కట్టు. Disease, illness, రోగము. ప్రాణసంకటము mortal peril. సుఖసంకటము a venereal disease. adj. Difficult, unsafe, narrow, కఠినమైన, ఇరుకైన. సంకటపడు sankaṭa-puḍu. v. n. To be in trouble, to be distressed, శ్రమపడు. అన్నవస్త్రములకులేక సంకటపడుచున్నారు they are in trouble for want of food and clothing. సంకటపాటు snakaṭa-pāṭu. n. The state of being in trouble, సంకటపడుట. సంకటపట్టు sankaṭa-peṭṭu. v. a. To give trouble to, to annoy, harass, బాధపెట్టు, హింసపెట్టు.