(p. 156) udantamu udantamu. [Skt.] n. A message, Tidings, intelligence. వృత్తాంతము, సమాచారము.

(p. 166) ubusu ubusu. [Tel.] n. Rest, repose, unemployed time. పని లేని కాలము. News, intelligence. వృత్తాంతము, సమాచారము. ఉబుసుపుచ్చు ubusu-puṭṭsu. v. To while away the time, to loiter, to idle, to trifle.

(p. 214) oḷavu oḷavu. [Tel.] n. Secret intelligence మర్మము, రహస్యము. The neck of a stringed instrument వీణాదండము. ఒళవుగానుండే underhand లోకువైన. ఒళవుగానుండేవాడు an accomplice, a traitor. వారు వానికి ఒళవుగానుండినారు they were leagued with him.

(p. 450) curuku or చురుక్కు ṭsuruku. [Tel.] n. Heat, a burning sensation. వేడిమి. Sharpness, fierceness. వాడిమి. Activity, agility, smartness, intelligence. Speed, impetuosity. వేగము. adj. Sharp, hot, fierce, violent. Rapid, impetuous, active, smart: brilliant (as rubies.) చురుకుగా or చురుక్కున ṭsuruku-gā. adv. Sharply, hotly, fiercely, actively. చురుక్కను to wince, be sharp, to be hot. చురుకరి ṭsuruk-ari. n. A man with much 'go in him, an energetic man చొరవగలవాడు. చురుపుచ్చు ṭsuru-puṭsṭsu. v. a. To burn. దగ్ధముచేయు. To be sharp, hot, eager. చుర్రు ṭsurru. adj. Hot. వేడి. చుర్రుమను ṭsurru-m-anu. v. n. To hiss or sputter, as the fire, or boiling water. To shudder, to tingle with horror. చుర్రు చుర్రుమనినది it was hot to taste: it made the tongue smart. చుర్రున ṭsurru-na. adv. Fiercely (burning).

(p. 434) cētassu chētassu. [Skt.] n. Consciousness, intelligence. The mind or intellect: the understanding.మనస్సు. చేతస్కుడు chētaskuḍu. adj. Inclined, willing, desirous, minded. భీతచేస్కుడై filled with fear, alarmed. మందచేతస్కుడు a blockhead. క్రూరచేతస్కు డు a hard hearted man. చేతోజాతుడు or చేతోభవుడు chētō-jātuḍu. n. The mind-born, i.e., Manmadha. చేతోమోదము gladness of heart.

(p. 459) janamu , జనములు or జనాలు janamu. [Skt.] n. People, folk, persons. Tara. ii. 84. 'జనముల్ రానియెడన్' (Vijaya. i. 358.) when nobody was by. జనపతి jana-pati. n. A king, a lord of men. జనపదము jana-padamu. n. Any inhabited country. దేశము. A village. గ్రామము. జనశ్రుతి jana-ṣruti. n. News, tidings, intelligence, a rumour. జనులుచెప్పుకొనే వృత్తాంతము, నానుడి. జనాంగము janāngamu. n. A household, a family. A nation. జనాభా janābhā. [H.] n. Population. జనాభాలెక్క a census. జనాభాసిస్తు or జనాభాదస్తు poll-tax.

(p. 459) janamu , జనములు or జనాలు janamu. [Skt.] n. People, folk, persons. Tara. ii. 84. 'జనముల్ రానియెడన్' (Vijaya. i. 358.) when nobody was by. జనపతి jana-pati. n. A king, a lord of men. జనపదము jana-padamu. n. Any inhabited country. దేశము. A village. గ్రామము. జనశ్రుతి jana-ṣruti. n. News, tidings, intelligence, a rumour. జనులుచెప్పుకొనే వృత్తాంతము, నానుడి. జనాంగము janāngamu. n. A household, a family. A nation. జనాభా janābhā. [H.] n. Population. జనాభాలెక్క a census. జనాభాసిస్తు or జనాభాదస్తు poll-tax.

(p. 471) jñānamu gnyānamu. [Skt.] n. Wisdom, knowledge. తెలివి. Higher knowledge. Theology. మోక్షవిషయమైన బుద్ధి. Philosophy. In some compounds it may be rendered supernatural. జ్ఞానకాండము gnyāna-kānḍamu. n. The doctrinal portion of the Vedas which contains the esoteric teaching relating to the spiritual knowleldge. The doctrine of Faith as opposed to that of Works. జ్ఞానదృష్టి gnyāna-dṛshṭi. n. Spiritual vision, supernatural intelligence, the prophetic eye: second sight. Clairvoyance. జ్ఞాననిద్ర gnyāna-nidra. n. A deep unnatural sleep, such as occurs in Mesmerism. Ecstasy. A metaphysical delirium which suspends the senses. యోగనిద్ర. జ్ఞానమార్గము gnyāna-mārgamu. n. The path of wisdom; the doctrine that salvation is to be obtained by means of meditation on, and the consequent union with the Supreme Spirit. జ్ఞానశరీరము gnyāna-ṣarīramu. n. The spiritual body: as distinguished from the corporeal body. (స్థూలశరీరము, or మాయాశరీరము.) జ్ఞానస్వరూపము gynāna-svarūpamu. n. The spiritual form or image, invisible to the mortal eye. జ్ఞాని gnyāni. n. One who possesses wisdom, a philosopher, a sage, a prophet, an inspired teacher. జ్ఙానముగలవాడు. జ్ఞానేంద్రియము gnyānēndriyamu. n. An organ of perception. A supernatural sense, such as the power of perceiving spirits. See Tantra Rajam. XVII. 4. జ్ఙానేంద్రియములు senses of perception or knowledge as opposed to కర్మేంద్రియములు senses of action. The five senses of man as త్వక్కు Touch, చక్షువు Sight, శ్రోత్రము Hearing, జిహ్వ Taste and ఘ్రాణము Smell.

(p. 471) jñānamu gnyānamu. [Skt.] n. Wisdom, knowledge. తెలివి. Higher knowledge. Theology. మోక్షవిషయమైన బుద్ధి. Philosophy. In some compounds it may be rendered supernatural. జ్ఞానకాండము gnyāna-kānḍamu. n. The doctrinal portion of the Vedas which contains the esoteric teaching relating to the spiritual knowleldge. The doctrine of Faith as opposed to that of Works. జ్ఞానదృష్టి gnyāna-dṛshṭi. n. Spiritual vision, supernatural intelligence, the prophetic eye: second sight. Clairvoyance. జ్ఞాననిద్ర gnyāna-nidra. n. A deep unnatural sleep, such as occurs in Mesmerism. Ecstasy. A metaphysical delirium which suspends the senses. యోగనిద్ర. జ్ఞానమార్గము gnyāna-mārgamu. n. The path of wisdom; the doctrine that salvation is to be obtained by means of meditation on, and the consequent union with the Supreme Spirit. జ్ఞానశరీరము gnyāna-ṣarīramu. n. The spiritual body: as distinguished from the corporeal body. (స్థూలశరీరము, or మాయాశరీరము.) జ్ఞానస్వరూపము gynāna-svarūpamu. n. The spiritual form or image, invisible to the mortal eye. జ్ఞాని gnyāni. n. One who possesses wisdom, a philosopher, a sage, a prophet, an inspired teacher. జ్ఙానముగలవాడు. జ్ఞానేంద్రియము gnyānēndriyamu. n. An organ of perception. A supernatural sense, such as the power of perceiving spirits. See Tantra Rajam. XVII. 4. జ్ఙానేంద్రియములు senses of perception or knowledge as opposed to కర్మేంద్రియములు senses of action. The five senses of man as త్వక్కు Touch, చక్షువు Sight, శ్రోత్రము Hearing, జిహ్వ Taste and ఘ్రాణము Smell.

(p. 596) divyamu divyamu. [Skt.] adj. Divine, heavenly, supernatural, celestial. Fairy, appertaining to fairies or demigods. Grand, superb, glorious, noble, fine, admirable, bright. ఒప్పునది. n. What is divine or done by God, a divine or providential act or event. A calamity sent by Providence, ఉత్పాతము. దివ్యభావము the spiritual sense. దివ్యప్రమాణము a solemn oath. దివ్యదృష్టి divya-dṛishṭi. n. Second sight, supernatural intelligence, దివ్యపాదుకలు seven league boots worn by hermits on active service. యోగవాగాలు. దివ్యచక్షువు divya-chakshuvu. n. One gifted with spiritual insight. జ్ఞానదృష్టిగల వాడు. A man with a good eyesight, మంచి కన్నులు గలవాడు. A blind man, i.e., one who used the mental instead of the physical vision, గుడ్డివాడు. దివ్యభామ divya-bhāma. n. A fairy, an angel. దివ్యార్చన or దేవాతార్చన divy-archana. n. Divine worship. దివ్యుడు divyuḍu. n. A god, a demigod.

(p. 606) dṛṣṭamu dṛishṭamu. [Skt.] adj. Seen, visible, apparent. చూడబడిన. దృష్టాంతము dṛisṭāntamu. n. An instance, illustration, example, proof; evidence, testimony; a sample. ఉదాహరణము. An institute or body of learning. శాస్త్రము. దృష్టాంతీకరించు dṛishṭāntī-karinṭsu. v. t. To exemplify, illustrate, ఉదాహరించు. దృష్టి dṛishṭi. n. Slight, seeing. చూపు. An eye, కన్ను. A glance or look. Regard, care. ప్రయాణము మీద దృష్టి ఉంచలేదు he regarded not his oath. జ్ఞానదృష్టి, దివ్యదృష్టి or యోగదృష్టి second sight, prophetical knowledge, intuitive perception, supernatural intelligence. దృష్టితగిలి ఒంటికి వచ్చినది he was smitten by an evil eye. దృష్టించు dṛishṭinṭsu. v. a. To view or see. దృష్టి దోషము dṛishṭi-dōshamu. n. A baneful influence, as that of an evil eye. దిష్టి.

(p. 623) dhī dhī. [Skt.] n. Understanding, intellect. బుద్ధి, మతి. ధీజనము the wise, the sagacious. ధీంద్రియము dhīmdriyamu. n. The understanding sense, the knowing faculty, జ్ఞానేంద్రియము. ధీమంతము dhī-mantamu. adj. Sensible, intelligent. బుద్ధిగల. ధీమతి dhī-mati. n. A clever woman. ధీమంతుడు a wise man. బుద్ధిమంతుడు.

(p. 1134) vartanamu vartanamu. [Skt.] n. Conduct, behaviour, నడవడి. Staying, abiding. ఉనికి, స్థితి. Profession, occupation, livelihood. వృత్తి, వ్యాపారము, జీవనోపాయము. An act, పని, కృత్యము.' ఆవధూమనినవ్వి నా వర్తనము నీవచెప్పితివింక నేజెప్పవలెనె. KP. iv. 2. 'భువనంబులవర్తనంబులనీకు తేటపడనివిలేవుగావున.' M. XII. i. 20. 'గృహకృత్యవర్తనలనన్మరపించు.' T. ii. 161. వర్తన vartana. [from వ ర్తనము.] n. A fee. వర్తనుడు vartanuḍu. n. (In composition) One who practises, or behaves, వ్యాపారముగలవాడు. పాపవర్తనుడు an evil doer. సద్వర్తనుడు a well doer, one who acts properly. 'వావెరుంగనియీపాపవర్తనుండు.' Kaluvai. §. 134. ఆజ్ఞావర్తనుండై obediently, in obedience or conformity to the command. వర్తమానము varta-mānamu. n. Situation, condition, circumstance. స్థితి, సంగతి. News, intelligence. సమాచారము, వృత్తాంతము. The present time. The present tense, in Grammar. విద్యమానము, జరుగుచున్న కాలము. 'అనాగతవర్తమానంబులు నుచితానుచితకథాసార స్యంబులుందెలుపుమనిన.' H. i. 51. వర్తమానము adj. Being, existing, living, being present. స్థితమైన, విద్యమానమైన. సర్వత్రవర్తమానమైన omnipresent. Anand. i. 11. వర్తి varti. n. One who is, behaves or acts, వర్తించువాడు. Sandal, perfume. గాత్రానులేపని, పరిమళ ద్రవ్యములు కూర్చిన గంధపుబిళ్ల. The foil placed under a precious stone of the same colour to increase its lustre. మణిరంజకద్రవ్యము. The wick of a lamp, దీపపువత్తి. వర్తించు, వర్తిలు or వర్తిల్లు vartinṭsu. v. n. To be, remain, abide; to act, behave. ఉండు, వసించు, ప్రవర్తించు.' ఎయ్యెదివాసంబెందువర్తింతు.' URK. ii. 262. ఈశబ్దము మూడు లింగములయందును వర్తించును this word is used in all genders, i.e., it is of the common gender. వర్తిష్ణువు vartishṇuvu. adj. Staying, abiding, being stationary, or fixed. ఉండేవాడు, నిలుకడగానుండువాడు, వర్తించువాడు.

(p. 1148) vāca vācha. [Skt.] n. Another form of వాక్కు. (q. v.) వాచంయముడు vacham-yamuḍu. n, A sage or prophet, మునీశ్వరుడు, మౌని. వాచకము vāchakamu. n. A word, a significant sound, శాస్త్రశిక్షిత వాక్కు, వాచ్యార్థమును తెలుపుశబ్దము. (Vulgarly) fluency in reading, వడిగాచదివేశక్తి. వాచస్పతి vāchas-pati. n. The lord of speech, i.e., Brihaspati. వాచా vāchā. adv. Orally, verbally, viva voce, by word of mouth. ఆయన వాచా చెప్పినాడు he said it orally. వాచాటుడు or వాచాలుడు vāchāṭuḍu. n. A talkative man, one who talks idly or blamably, a tattler, వాగుపోతు, ప్రేలేవాడు, మాటకారి. 'వాచాటులగు జరఠవనితలు.' A. iv. 43. వాచాలము vāchālamu. adj. Chattering, talkative, gabbling, talking much. ప్రేలే, వాగే, పనికిమాలిన మాటలాడే. వాచాలత or వాచాలత్వము vāchālata. n. Talkativeness, readiness or fluency of speech, tattling, ప్రేలడము, వాగడము, తరచుగా మాటలాడడము. 'రాజెల్కలున్ వాచాలత్వముజూపె.' G. vii. 10. వాచించు vāchinṭsu. v. a. To tell, చెప్పు. To read, చదువు. వాచికము vāchikamu. n. News, intelligence, tidings. చెప్పిపంపించిన వర్తమానము, సమాచారము. 'కాంచన పత్రికావళుల గౌతుకమాచక వాచికంబు వ్రాయించిసమస్తదేశ వసు ధేశులకంపిన.' Vasu. v. 80. టీ వాచికము, సమదేశవాక్కు. వాచ్యము vāchyamu. adj. Fit or proper to be spoken or said. చెప్పదగిన. Blameworthy, vile,contemptible, low, out-caste. నిందింపదగిన, నింద్యము, హీనము. In grammar, the voice or mood of a verb. కర్మవాచ్యము the active voice; కర్మణివాచ్యము the passive voice.

(p. 1157) vārta vārta. [Skt.] n. Tidings, intelligence, news, talk, conversation, a report. వర్తమానము, వృత్తాంతము, మాట, సంభాషణ. వారు వెళ్లినాడన్న వార్త ఒకటే కాని వాడు నిజముగా వెళ్లలేదు the report is that he went, but in reality he did not go. 'కలలోనగన్న వార్తలకింతవలవంత కేమి కారణమనియెంచుకొంటి.' Anirudh. ii. 158. వార్తకాడు vārta-kāḍu. n. A talkative person. మాటకారి. 'నేర్తునన్న వారువార్తకాడు.' Vēma. 450. వార్తకెక్కు vārto-k-ekku. v. n. To obtain notoriety. ప్రసిద్ధినిపొందు. 'గువ్వకొరకుమేనుగోసిచ్చి శిబిరాజు వార్తకెక్కి చాలవన్నెకెక్కె.' Vēma. 289. వార్తలాడు vārtaḷ-āḍu. v. n. To talk, speak, converse. మాట్లాడు, సంభాషించు. వార్తావహుడు or వార్తికుడు vārtā-vahuḍu. n. A messenger, వెళ్లి వర్తమానమును తెలిసికొని పోయి చెప్పువాడు.