(p. 651) nijamu nijamu. [Skt.] n. Nature, స్వభావము. adj. Own, peculiar, native, తనది. Perpetual, eternal, శాశ్వతమైన. నిజపోష్యవర్గుడనైన నేను I who am your own dependant: this is a mere phrase like 'your most obedient servant.' The word నిజ prefixed to names of months, as నిజవైశాఖము denotes the proper month, not the అధికమాసము the intercalary month. నిజలాభతుష్టుడై being satisfied with his own resources. నిజస్థితి nija-sthiti. n. The real fact. నిజస్థుడు nijasthuḍu. n. A just upright man. నిజానుచరుడు nij-ānu-charuḍu. n. A personal attendant. ని౛ము niḍzamu. Truth, reality, సత్యము. Certainity, నిశ్చయము. adj. True, certain. సత్యము. Positive, actual ని౛ముగా niḍzamu-gā. adv. Actually, really, positively, truly. ని౛పరుచు or ని౛ముచేయు to verify, prove, try. ని౛పడు niḍza-paḍu. v. n. To be ascertained, verified, identified. ఇది నాకు ని౛పడినది I ascertained this. ని౛మరి niḍza-ari. n. A truthful man or woman. సత్యశీలుడు, సత్యవతి. 'గజిబిజిచేసి భూకాంతుని యెదుట. నిజమరివలె నెంత నిలువ నాడెదవు.' Sar. D. 586.

(p. 711) para para. [Skt.] prep. Alien, other, appertaining to one's neighbour. పరకాయ ప్రదేశము transmigration from one body (కాయము) to another (పర) the magic power of shifting oneself into another body. పరకీయ para-kīya. adj. Alien, belonging to another. ఇతరునిది. n. A neighbour's wife, a strange woman, పరస్త్రీ, నాయికలలోనొకతె. పరజాతుడు para-jāṭuḍu. n. A slave, బానిసవాడు. పరతంత్రము or పరతంత్రత para-tantramu. n. Subserviency, obedience, dependence, agency. పరతంత్రము adj. Subservient, obedient, dependent. పరతంత్రుడు, పరపంతుడు or పరాధీనుడు n. A servant. పరదళము para-daḷamu. n. A foe, an enemy's army. పరదేశము. n. A strange country. పరదేశి para-dēṣi. n. A foreigner, an immigrant. A guest, అతిథి. Also, a wanderer, refugee or homeless wretch. పరధ్యానము para-dhyānamu. n. A Absence of mind, reverie. పరనారి para-nāri. n. A neighbour's wife, another's spouse. పరపురుషుడు another man, not one's own husband. పరపుష్టము or పరభృతము para-pushṭamu. n. A cuckoo, so called as being reared (పుష్టము) in another (పర) bird's nest. కోకిల. పరభృత్తు para-bhṛittu. n. A crow. పరమండలము para-manḍalamu. n. A foreign realm. పరమారకయంత్రము para-māraka-yantramu. n. A foe-slaying engine. A. ii. 8. పరరతి para-rati. n. Fornication, adultery. H. v. 253. పరలోకము para-lōkamu. n. The other or next world. Heaven. పరలోకగతుడు one who is dead or departed to the next world. పరలోకక్రియలు obsequies, rites for the rest of a departed soul. ఉత్తరక్రియలు పరవశము para-raṣamu. adj. Out of one's control from joy. ecstacy or sorrow, overpowered, seized in a paroxysm, given up to, transported with or overcome with ecstasy, beside oneself with any passion. పరాధీనము. పరవశత్వము para-vaṣatvamu. n. Bewilderment, wildness, ecstasy. పరవశుడు para-vaṣuḍu. n. One who is in ecstasy or wild with joy or sorrow. పరవాది para-vādi. n. A dissenter. A foe, an opponent, శత్రువు. An impetuous or precipitate man, ఆత్రగొట్టు. Swa. iii. 113. పరశ్శతము paraṣ-ṣatamu. adj. More than a hundred. పరస్సహస్రము more than a hundred. పరస్సహస్రము more than a thousand. పరసతి para-sati. n. Another man's wife a neighbour's wife, another woman. పరసదనము para-sadanamu. n. A neighbour's house. పరస్థలము or పరస్థానము para-stha-lamu. n. Another place. పరాధీనము par-ādhīnamu. n. Possesion by another. ఆ పుస్తకము పరాధీనములోనున్నది the book is in another person's hands. ఆ సొత్తు అంతా పరాధీనమైపోయినది the whole property has fallen into the hands of others. పరాధీనముచేయు to divert or turn aside from its right possessor. పరాధీనం ప్రాణసంకటం a life of dependence is a life of misery. adj. Dependent, subject or subservient to another. పరాధీనుడు par-ādhīnuḍu. n. One who is dependent on or subservient to another. అన్యునికి లోబడినవాడు. పరార్థనాది par-ārtha-vādi. n. A vakil, వకీలు.

(p. 830) pratīpamu pratīpamu. [Skt.] adj. Disobedient, refractory, perverse, cross, contradictory. విరుద్ధమైన. ప్రతీపభూపుడు the leader of the hostile host. శత్రురాజు. 'ప్రతీపభూపసంగ్రామరాజమౌళినమ్ర.' R. i. 53. ప్రతీపుడు pratīpuḍu. n. An enemy, adversary. శత్రువు.

(p. 965) mastamu or మస్తకము mastamu. [Skt.] n. The head, the skull. శిస్సు, తల. మస్తీష్కము mastishkamu. n. The brain. మెదడు. మస్తీ mastī. n. An overfed or disobedient or proud elephant, an elephant in rut, మదించినయేనుగు. మస్తు mastu. n. Plenty, abundance, సమృద్ధి. Fat, pride, మదము. మస్తువు mastuvu. n. The cream on the top of curds, పెరుగుమీది మీగడ.

(p. 982) miñcu minṭsu. [Tel.] v. a. To surpass, excel; to transgress. అతిశయించు, అతిక్రమించు. చదువులోవారిని మించినాడు he surpassed them in learning. అతడు ముందు మించిపోయినాడు he is already gone on. మించిమాట్లాడకు do not talk rashly. పని మించిపోయినది it is now too late, the thing is gone by. చెయ్యిమించవద్దు do not lay a hand upon him, do not take the law into your own hands. ఇంతకుమించి యెరుగను I know nothing more than this. పెదవికి మించినపల్లు a projecting tooth, i.e., a scapegrace, a disobedient fellow, మించిమించియుంటే, లేక, మహా ఉంటే పదిరూపాయీలు ఉండవచ్చును at the utmost there may be ten rupees. ఆరూకలను మించ ఇచ్చివేసినాడు he had already paid the money. 'ఉత్తరంబుమించి యరిగిన' M. III. i. 2. when they first went northwards, ఉత్తరాదికి ముందుగా పోవునప్పటికి మించుకాలు the right leg, కుడికాలు. n. A kind of ring worn on the second toe, కాలిచుట్టు. Excess, ఆధిక్యము. Lightning, మెరుపు. Brightness, ప్రకాశము, మించూనె it flashed. మెరుపునుపొందెను, మెరసెను. 'తొలుదొల్తనుదయాద్రి శిలదాకిమించూని.' A. i. 43. మించుబోడి or మించుబోణి minṭsu-bōḍi. n. A beautiful girl. మెరుపు తీగెవంటిచక్కనిస్త్రీ. మించుదల minṭsudala. n. Transgression. అతిక్రమణము. Excess, greatness, ఆధిక్యము.

(p. 1134) vartanamu vartanamu. [Skt.] n. Conduct, behaviour, నడవడి. Staying, abiding. ఉనికి, స్థితి. Profession, occupation, livelihood. వృత్తి, వ్యాపారము, జీవనోపాయము. An act, పని, కృత్యము.' ఆవధూమనినవ్వి నా వర్తనము నీవచెప్పితివింక నేజెప్పవలెనె. KP. iv. 2. 'భువనంబులవర్తనంబులనీకు తేటపడనివిలేవుగావున.' M. XII. i. 20. 'గృహకృత్యవర్తనలనన్మరపించు.' T. ii. 161. వర్తన vartana. [from వ ర్తనము.] n. A fee. వర్తనుడు vartanuḍu. n. (In composition) One who practises, or behaves, వ్యాపారముగలవాడు. పాపవర్తనుడు an evil doer. సద్వర్తనుడు a well doer, one who acts properly. 'వావెరుంగనియీపాపవర్తనుండు.' Kaluvai. §. 134. ఆజ్ఞావర్తనుండై obediently, in obedience or conformity to the command. వర్తమానము varta-mānamu. n. Situation, condition, circumstance. స్థితి, సంగతి. News, intelligence. సమాచారము, వృత్తాంతము. The present time. The present tense, in Grammar. విద్యమానము, జరుగుచున్న కాలము. 'అనాగతవర్తమానంబులు నుచితానుచితకథాసార స్యంబులుందెలుపుమనిన.' H. i. 51. వర్తమానము adj. Being, existing, living, being present. స్థితమైన, విద్యమానమైన. సర్వత్రవర్తమానమైన omnipresent. Anand. i. 11. వర్తి varti. n. One who is, behaves or acts, వర్తించువాడు. Sandal, perfume. గాత్రానులేపని, పరిమళ ద్రవ్యములు కూర్చిన గంధపుబిళ్ల. The foil placed under a precious stone of the same colour to increase its lustre. మణిరంజకద్రవ్యము. The wick of a lamp, దీపపువత్తి. వర్తించు, వర్తిలు or వర్తిల్లు vartinṭsu. v. n. To be, remain, abide; to act, behave. ఉండు, వసించు, ప్రవర్తించు.' ఎయ్యెదివాసంబెందువర్తింతు.' URK. ii. 262. ఈశబ్దము మూడు లింగములయందును వర్తించును this word is used in all genders, i.e., it is of the common gender. వర్తిష్ణువు vartishṇuvu. adj. Staying, abiding, being stationary, or fixed. ఉండేవాడు, నిలుకడగానుండువాడు, వర్తించువాడు.

(p. 1143) vaśamu vaṣamu. [Skt.] n. Possession, custody, charge. Subjection, submission, లోకువ, స్వాధీనము. Ability, authority, power, supremacy, ప్రభుత్వము, అధీనత్వము. అతని వశములో ఉన్నది it is in his charge or in his hands. 'ధనమువీధిబడినదైవవశంబున నుండు.' సమీరవశంబున carried by the wind, breeze-borne. ఆ యింటిని తమవశము చేసికొన్నాడు he took charge or possession of the house. నన్ను వశపరచుకొనలేకపోయినాడు he was unable to get me into his hands. అది నాకు వశము, లేక. అది నా వశాననున్నదా is it in my power to do so? కాలవశముచేత in the course of time, by the lapse of time. నాకు ఆకలి వశముకాకుండా ఉన్నది I cannot curb my appetite, I am excessively hungry. నా పుణ్యవశమున by my luck. వశ vaṣa. n. A wife, పెండ్లాము. A female elephant, ఆడుఏనుగు A barren cow, గొడ్డుటావు. వశంవదము vaṣam-vadamu. adj. Submissive, obedient. విధేయుడైన. వశంవదుడు vaṣam-vaduḍu. n. One who talks submissively, one who is submissive, విధేయుడు, లోకువయగునట్లు మాటలాడువాడు. వశత్వము vaṣatvamu. n. Obedience, submissiveness. M. XVI. i. 226. కాలవశత్వంబున by the course of time. వశపరచుకొను vasa-paratsu-konu. v. n. To take possession of, to take under one's control. వశాత్ or వశాతుగా vaṣāt. adv. Through, b in consequence of, in subjection to, over-powered by. గ్రహచారవశాత్తుగా through his bad luck. దైవవశాత్ by the finger of God. వశి vaṣi. n. A chaste man; one who has subdued his passions. ఇంద్రియ నిగ్రహముగలవాడు. వశీకరణము vaṣī-karaṇamu. n. The act of over powering, subduing, or inveigling by charms, spells or drugs. మందుమాకుల చేత స్వాధీనముచేసికొనుము, వశ్యముచేసుకొనడము. వశీకరించు vaṣī-karinṭsu. v. a. To subdue or over-power by means of charms, drugs, &c. వశ్యము vaṣyamu. adj. Dependant on, subject to, over-powered by charms, drugs, &c. స్వాధీనమైన, లోకువైన. వశ్యుడు vaṣyuḍu. n. A dependant, one who is submissive, obedient, or subject to, విధేయుడు, వశ్యురాలు vaṣyu-r-ālu. n. She who is submissive. విధేయురాలు. వశ్యౌషథము vaṣy-aushadhamu. n. Any medicine made use of to subject another to one's own will. A love-powder.

(p. 1144) vasamu vasamu. [from Skt. వశము.] n. Submissiveness, having under one's control, స్వాధీనత, అధీనత. adj. Submissive, obedient. అధీనము. Possible, శక్యము. వసపడు or వసపోవు vasa-paḍu. v. n. To be controllable. స్వాధీనమగు. వసపోక irresistibly, uncontrollably, స్ఛాధీనపడక. వసమరు vasam-aru. v. n. To fade or fail, తేజముచెడు, రంజనచెడు. 'వెసవజ్రముననెత్తివేసె వ్రేయుటయు, వసమరివాడుర్వివడి కూలివచ్చె.' DRU. 1146.

(p. 1176) vidhēyamu vi-dhēyamu. [Skt.] adj. Obedient, చెప్పినట్టువినే. వినయవిధేయముగా with humble obedience. విధేయత vi-dhēyata. n. Obedience. విధేయవిశేషణము vi-dhēga-visēshanamu. n. An adjective coming after its moon. విధేయుడు vi-dhēyuḍu. n. One who obeys; an obedient man. చెప్పినట్టు వినువాడు. వినయముగలవాడు.

(p. 1178) vinu vinu. [Tel.] v. a. To hear, to listen to, ఆకర్ణించు. To pay attention to, give heed to, obey. మాటవినని disobedient. విన్నావా did you year? వింటివా have you heard? did you hear? వినడాయె he did not listen. పెద్దలమాటవిను listen to the advice of your superiors. స్కాందపురాణమువిన్నాడు he had the Skānda Purana read to him. వినబడు vina-baḍu. v. n. To be heard, విను. నాకు వినబడినది. I heard it. వినమి vinami. n. Not hearing, not obeying. వినకపోవడము. వినవచ్చు vina-vaṭsṭsu. v. n. To be heard. వినబడు. ఆ చప్పుడు వినవచ్చినది that noise reached my ears. వినికి, విన్కి or వినికిడి viniki. n. Audience, hearing, listening. వినడము. నాకు అట్లావినికి I have heard so. వినిపించు or వినుచు vinipinṭsu. v. a. To cause to hear. వినజేయు. To tell, to read out or aloud. ఆ జాబు నాకు వినిపించినాడు he read the letter to me. v. n. To be heard వినవచ్చు. నాకు వినిపించినది I heard it. తుపాకిలాగు వినిపించినది it sounded like a gun. వినుకత or విన్కలి vinukali. n. Hearing. వినికి, వినుట. వినుకలికంటి vinukali-kanṭi. n. A snake. వినువారిమాటలు slander, backbiting, చాడీమాటలు.

(p. 1251) śira ṣira. [Skt.] n. Any tubular vessel of the body, a nerve, a vein, a tendon, an intenstine, ధమని, నరము, ఈనె. శిరము, శిరస్సు or శిరసు ṣiramu. n. The head top. తల. శిరసావహించు ṣirasā-vahinṭsu. n. v. a. To place on the head; to acknowledge the receipt of (orders, &c.) ఆజ్ఞను శిరసావహించి in submission to your command, obediently, submissively. శిరస్త్రము or శిరస్త్రాణము ṣiras-tramu. n. A helmet, ఇనుప గోలుసులతో కట్టిన కుళ్లాయి. మకుటము, బొమిడికము. శీరోగృహము ṣirō-gṛihamu. n. A turret, an upper room. చంద్రశాల. శిరోజము or శిరోరుహము ṣirō-jamu. n. An hair on the head. తలవెంట్రుక. శిరోధి ṣirōdhi. n. The neck, మెడ. శిరోభారము a headache. శిరోమణి ṣirō-maṇi. n. A gem worn in the crest or on the head. చూడామణి.

(p. 1354) sēva or సేవనము sēva. [Skt.] n. Service, servitude, homage, reverence, worship. పరిచర్య, శుశ్రుష. సేవచేయు to serve, to wait on, attend on. ఏకాంతసేవ solitary adoration. తీర్థసేవ visiting a holy place. ఔషధసేవనము taking medicine. 'అమల వాయుసేవనము నిర్మలత్వంబు.' M. XII. vi. 2. సేవకవృత్తి sēvaka-vṛitti. n. Servitude, living by service. కొలువుచేసి జీవించడము, నవుకరి. సేవకుడు or సేవి sēva-kuḍu. n. A servant, an attendant. దాసుడు. తమసేవకుడైన your obedient servant. సేవించు or సంవేవించు sēvinṭsu. v. a. To serve, to worship, to prostrate oneself, to salute; to eat or drink, as a medicine, &c. కొలుచు, పూజించు, పుచ్చుకొను, తిను, తాగు. 'కావుననేవిధమున సుర సేవింపక యుడుగుటొప్పు.' M. XIII. v. 166. బహుదివ్యదేశములు సేవించినాడు he visited many shrines. సేవితము sēvitamu. adj. Served, worshipped. కొలువబడిన, పూజింపబడిన, ఉపాసితమైన. సేవితుడు sēvituḍu. n. One who is worshipped or venerated. నమస్కృతుడు. మునిసేవితుడైన యీశ్వరుడు the god who is adored by the hermits. సేవ్యము sēvyamu. adj. Venerable, worthy of worship, సేవించడమునకు అర్హమైన, ఉపాస్యమైన. n. Ploughed land. దున్నిసిద్ధము చేసిన పొలము. సేవ్యుడు sēvyuḍu. n. One who is venerable, one who deserves worship or veneration. సేవింపదగినవాడు.

(p. 1377) svādhīnamu sv-ādhīnamu. [Skt. స్వ+అధీనము.] n. Charge, trust, subjection, possession, power, control. వశము, అధికారము. వారు అతని స్వాధీనములో నున్నారు they are under his control. దాన్ని నీ స్వాధీనము చేస్తిని I gave it into your charge. వాని చెయ్యి వాని స్వాధీనము లోలేదు he cannot use his hand. తాను దానిని స్వాధీన పరచుకొన్నాడు he got it into his possession. ప్రస్తుతము స్వాధీనముకాని సొమ్ము money not available at present. ఆ పని తన స్వాధీనము చేసుకొన్న తరువాత after he undertook the affair or took it into his own hands. స్వాధీనపతిక sv-ādhīna-pati-ka. n. A self-willed woman, one who rules her husband. చెప్పినట్లు ఆడే మగడుగల ఆడది. స్వాధీనుడు sv-ādhīnuḍu. n. A dependent, an obedient man, one who is subject to another, one who is sub-servient, docile, or tractable. వశ్యుడు. విధేయుడు. వారు స్వాధీనులుకారు they are disobedient. తనకు స్వాధీనుడుగా నుండే తమ్ముని పంపించినాడు he sent his brother who was under his control. స్వాధీనురాలు sv-ādhīnu-r-ālu. n. A woman who is subject to, or submissive. విధేయురాలు.