(p. 11) antaramu antaramu. [Skt.] n. Interval, intermediate space. Period, term. Difference, disparity. Rank. వాని అంతరమేమి నీ అంతరమేమి consider his rank and yours. అంతరమునందు in the midst. కాలాంతరమందు at another time. గ్రంథాంతర మందు in another book. ప్రత్యంతరము another copy. పాఠాంతరము another reading. వనాంతరమునందు in the forest. స్థలాంతరమందు in another place; elsewhere. భాషాంతరము a translation into another language. అతని ముఖాంతరముగా through him. దేశాంతరముపోయినాడు he is gone to another country, he is in foreign part. మతాంతరము another opinion or religion. కర్మాంతరము the funeral ceremonies.

(p. 56) anubhāvamu anu-bhāvamu. [Skt.] n. Majesty, dignity, magnanimity. A positive conclusion, decision, firm opinion. Indication of passion or emotion by word or gesture. ప్రభావము, నిశ్చయము, భావబోధక ముఖవికాసాది. అనుభావ్యము anu-bhāvyamu. [Skt.] adj. that which may be enjoyed. అనుభవింపదగినది.

(p. 95) avalambiñcu avalambinṭsu. [Skt.] v. a. To take hold of any thing; depend on any person or thing. చేపట్టు, ఆశ్రయించు, ఆ మతమును అవలంబించినవారు Converts, those who embraced that creed. ధైర్యము నవలంబంచి picking up courage. ఆయనమాట నవలంబించినారు they embraced his opinion, or sided with him. అవలంబము or అవలంబనము avalambamu n. Taking hold of anything, hanging on or from. Adoption, or profession of certain views. గతి, ఆశ్రయము, మతావలంబనము the adoption of a religion. అవలంబితము adj. That which is adopted, as one's own.

(p. 157) udayamu udayamu. [Skt.] n. Birth. పుట్టుక. The rising of the sun or other heavenly bodies, the morning. ఉదయాన in the morning. ఉదయాద్రి udayādri. n. The eastern mountain behind which the sun is supposed to be born. ఉదయరాగము Morning carol. A particular sort of red silk. ఉదయించు udayinṭsu. v. a. To be born. To rise. To begin or originate, as a quarrel or an opinion. To arise or become celebrated. కుటిలబుద్ధి ఉదయించి crooked thoughts having arisen in the mind.

(p. 178) ūha or ఊహము ūha. [Skt.] n. Thought, reasoning, a guess, supposition, idea, contrivance. Probability, prospect. ఊహ మీద on a guess, probably. ఊహ చేయు ūha-chēyu. v. n. To think, form an opinion. ఊహపోహలు ūha-pōhalu. n. Thoughts and imaginations. (పోహ is anuk). ఊహించు ūhinṭsu. v. n. To think, reason, guess, contrive, consider, reflect on. బుద్ధినూహించుమా think within yourself అట్లు ఊహింతురు men think so.

(p. 179) eñcu enṭsu. [Tel.] v. a. To count, reckon, think: to be of opinion, consider, judge: to regard, care for: to believe, imagine: to select or choose. నేను ఎంచినది ఒకటి అయినది ఒకటి I anticipated a result very different from that which has happened. ఎంచుకొను Same as ఎంచు.

(p. 352) gaḍiya gaḍiya. [Tel.] n. A bolt or bar. గడెమ్రాను. గడియజేయు to bolt or fasten a bolt. గడియకన్నము a hole bored by a thief, through which he puts his hand to draw back the bolt. గడియ or ఘడియ n. A Hindu hour which consists of twenty four English minutes, and thus forms the sixtieth part of a day. గడియకు ఒక మాట చెప్పెను he changed his opinion hourly. గడియ యేడైయుండగా each hour seemed a year. గడియారము gaḍiyā-ramu. n. A clock, originally a cup for measuring the hours by sinking in water. జేబుగడియారము a watch.

(p. 506) tana tana. [Tel.] adj. Own, his her, my. See తాను of which this is the genitive. తన చేతననైనంతదూరి he reviled them to the utmost in his power. తనబుద్ధి his opinion, one's own opinion. తనకుతానె adv. He of himself, of his own accord, voluntarily. తనడు tana-du. adj. Own. His, her. See తన.

(p. 521) tātparyamu tātparyamu. [Skt. from తత్పరి.] n. Intention, import, purport, meaning, drift Thought, idea, view, design, purpose, inclination. An object, scheme, plan. అభిప్రాయము. (See on తత్పరుడు.) నా తాత్పర్య మేమంటే what I mean is. తాత్పర్యుడు tātparyuḍu. n. He who holds an opinion. ఇందువల్ల సంభవించినదని తాత్పర్యులై ఉన్నారు they are of opinion that this is the cause of it.

(p. 658) nirṇayamu nir-ṇagamu. [Skt.] n. Settlement. Certainity, a positive conclusion, a decision. ఏర్పాటు. నిర్ణయమైన nir-ṇaya-m-aina. adj. Stated, definite. నిశ్చయమైన. నిర్ణయముగా nir-ṇayamu-gā. adv. Positively, definitely. నిర్ణయించు nir-ṇayinṭsu. v. a. To fix, settle, define, specify, resolve, come to an opinion, conclude, decree. ఏర్పాటుచేయు. నిర్ణీతము nir-ṇītamu. adj. Definite, positive. Settled. నిర్ణయింపబడిన. నిర్ణీతి nir-ṇīli. n. Determination, settlement. నిశ్చయము. 'బాలాపాణి గ్రహశుభవేళా నిర్ణీతికిపుడవిచ్చేయుము.' Vasu. iii. 108. నిర్నేత nir-ṇēla. n. One who settles or decides. నిర్ణయముచేయువాడు.

(p. 927) bhēdamu bhēdamu. [Skt.] n. Dividing. separating, tearing, rending, breaking, భేదనము. Distinction, difference, variation. వేరిమి. A sort, kind, species. Change, alteration, మార్పు. Disagreement, dissension. నైమనస్యము. R. vi. 8. భేదనము bhēdana-mu. n. Dividing, separating, tearing, breaking, discriminating. భేదించుట. భేది or బేది bhēdi. n. That which breaks or penetrates. A purge, or purging. భేదిమందు a purgative medicine. భేదికరమైన purgative. భేదించు bhēdinṭsu. v. n. To vary, differ, deviate. వేరగు. To split, చీలు. వారిమనసు భేదించినది they now differ in their opinions. v. a. To break, split, divide, separate, pierce. To penetrate a secret, resolve a riddle, explain, open. భేదిలు or భేదిల్లు bhēdilu. v. n. To be rent, as the heart. చీలు, బద్దలగు. To become different, వేరగు. 'భేదిల్లెన్ ధరిత్రీంద్రముల్.' Kasikh. iv. 283. భేదకుడు bhēdakuḍu. n. One who cut or divides. One who sows enmity among friends. భేదించువాడు. భేదితము bhēditamu. adj. Cut or divided, భేదింపబడిన. భేద్యము bhēdyamu. adj. That which can be cut or divided, భేదింపదగినది.

(p. 951) manasu or మనస్సు manasu. [Tel.] n. The internal organ of cognition, the intellect, understanding, mind. Inclination, wish, will, pleasure, ఇష్టము. adj. Liking. ఇష్టము. మనసగు manas-agu. (మనసు + అగు.) v. n. To like, ఇష్టమగు. మనోవేగముగా పోయినాడు he went as quick as thought. మనోవ్యాధికి మందులేదు there is no cure for the heart-ache or for a mental disease. వాణ్ని పిలవడానకు నీకెట్లా మనస్సు వచ్చినది how could you find it in your heart to call him? నీకు మనస్సు వచ్చినదానిని తీసికొనవచ్చును you may take which you choose. దానిని చేయడానకు వానికి యింకా మనస్సు రాలేదు he is not yet inclined to do this. తమరు మనస్సు పట్టితే అవును if you once set your heart upon it it will be done. వానికి మనస్సువస్తే ఒకటి, మనస్సు రాకపోతే ఒకటి he is guided by fancy or whim. మనస్సే కైలాసము heaven is in the heart. వానిమనస్సు అభేద్యము his thoughts are inscrutable. వాని మనస్సును ఎందుకు నొప్పించెదవు why should you grieve him or his heart? వానిమనస్సు విరిగినది he is heart-broken. ఈమాట నీమనస్సులో ఉండనీ you must keep this to yourself. అది యేడ్చితే వానిమనస్సు తాళలేదు he could not endure to see her weep. వాని మనస్సు తిరుగలేదు he has not altered his opinion. వానికి మనస్సులో ఒకటి, బయట ఒకటి he has one thing in his heart and another in his mouth. నామనస్సు ఒకవిధముగానున్నది I know not what to think, my mind is confused. 'ఇంద్రియములు మనస్థ్సములు' the senses are dependent on the mind. M. XII. v. 596. మనస్థ్సమైనమాట the thought of his heart. మీ మనస్సు as you please, your pleasure. వానిమనస్సువచ్చినట్టు as he chose, as he pleased. మనసియ్యలేదు he did not tell his real thoughts. నీ మనస్సు వచ్చినట్టా or నీమనస్సు పోయినదే దోవా what! are you to do as you like! మనస్సు ఉంచు to give close attention. మనస్సులోనిమాట one's real opinion. తన మనస్సు వచ్చినపనులు whatever jobs he pleased. ఇట్లుచేయుటకు మనస్సురానందున as (he) could not find it in (his) heart to do this. నా మనస్సున పట్టినది it was impressed on my mind. నాలుగు దినాలు మనస్సుపట్టుకొని (లేక. నిలుపుకొని) ఉండు you must keep yourself quiet or restrain yourself for a short time. మనసరి manas-ari. (మనసు + అరి.) n. A wise man. బుద్ధిమంతుడు. 'క అనయమునిజ ప్రచారం, బనయముగాకుండ నచట నతిశౌర్యమునన్, మనసంయేకేసరియని, మనసరిరాకొమరుమూక మనుమను రీతిన్.' R. i. 123. మనసా manasā. adv. Mentally, in the heart. హృదయములో. మనసార manas-āra. adv. Sincerely, willingly. మనసిజుడు, మనఃప్రభవుడు, మనోజుడు or మనోభవుడు manasijuḍu. n. Lit: The mind-born. An epithet of Manmadha, మన్మథుడు. మనస్కరించు manas-karinṭsu. v. n. To be inclined. మనఃపూర్తిగాచేయు, మనస్సు ఉంచు. In correspondence మనస్కరించేది denotes 'please to consider the above: this is equivalent to 'yours truly.' మనస్కరించి willingly, మనఃపూర్వకముగా. మనస్కారము manas-kāramu. n. Fixed attention, profound meditation. మనఃపూర్తి, మనఃప్రయత్నము, చిత్తపరిపూర్తి. మనస్కుడు mana-skuḍu. adj. 'Minded;' a word used in compounds, thus సన్మనస్కుడు a right minded man, a good hearted man. దుర్మనస్కుడు an evil minded man. ఖిన్నమసస్కుడయి heart-broken. భిన్నమనస్కులయి being of various minds. ప్రసన్నమనస్కులయి light hearted, pleased. మనస్తాపము manas-tāpamu. n. Mental distress, displeasure, anger, vexation. ఆమెకు మనస్తాపముగానున్నది she is annoyed or grieved at this. మనస్ఫూర్తిగా or మనఃపూర్వకముగా manas-phūrti-gā. adv. Willingly. మనస్వి manasvi. adj. Attentive, fixing the mind upon anything. Intelligent. జాగరూకుడు. Goodhearted. మంచి మనస్సుగల. మనోజ్షము manōgnamu. adj. Agreeable, pleasing, captivating, lovely, handsome, మంజులమైన, సుందరమైన. మనోరంజని manō-ranjani. n. (Lit. that which delights the mind.) The name of a certain flower with a rank smell, apparently a sort of arum. మనోరథము manō-rathamu. n. A wish, desire. ఇచ్ఛ. నామనోరథము తమరు త్వరగా నెరవేర్తురని నమ్మియున్నాను I trust that you will soon grant what I so earnestly wish. మనోమలికితము manō-malikitamu. n. Misunderstanding. మనోహరము manō-haramu. adj. Heart-stealing, i.e., charming, lovely, alluring, captivating, fascinating, ఇంపైన. n. Vermicelli.

(p. 952) maniṣi manishi. [for Skt. మనుష్యుడు.] n. A man or woman, a person. వానికి రూకలకట్టూ లేదు మనిషికట్టూలేదు he has neither money nor men. మనిషిరాక మాకుకావచ్చును a proverbial expression, meaning, all men are subject to disease. మనిషికి ఒక రూపాయి యిచ్చినాడు he gave each man a rupee. మనిషికొక మాటచెప్పినారు each man gave a different opinion. మనిషికొకమాట చెప్పుతాడు he talks differently to different people. ఒక ఆడుమనిషి a woman. ఆమె లావాటిమనిషి she is a stout person. నీవేమిమనిషివి what a strange man you are! మనిషివా, పశువువా? are you a man or a brute? do you call yourself a man? నా మనిషివి పంపుతాను I will send my man. ఆ దేశపుమనుషులు people of that country.

(p. 970) māṭa māṭa. [Tel.] n. A word, పదము. A promise, వాగ్దత్తము, ప్రతిజ్ఞావచనము. Slander, నింద. Opinion, rumour, వృత్తాంతము. అతడు నీ మాట చెప్పలేదు he did not speak of you. ఇది వేరే మాట this is another affair, another thing. వానిమాటకాదు this is not about him, I am not talking about him. గడియకు ఒకమాట చెప్పినాడు he changed his mind every hour. మంచిమాట (interj.) Very well. దాన్ని గురించి రెండో మాటలేదు there is no alternative. వారివిద్ద మాటలుపడినాడు he was reproached or reprimanded by them. In some phrases the word మాట need not be translated. Thus, ఆమె తిరిగీ వస్తున్నదనేమాట తెలిసి knowing that she would return. నేను దానిని కొన్నమాట రూఢి it is very true I bought it. ఆమాటే యెరుగను I know nothing of it. ఇందుచేత మాటవచ్చును by this you will get into disgrace. అతడు మాటతప్పలేదు he did not fail in his promise. మాట తప్పినవాడు మాలవాడు a promise breaker is a pariah, i.e., is a mean wretch. నేను పోయినమాట వానికి ఎట్లా తెలిసినది how did he know that I was gone? అతడు పోయేమాట ఉండేమాటా does he propose to go or stay? వాడు ఉండేమాట యింకా తెలియలేదు I do not as yet know that he will remain. మాటకుమాట word for word, literally. నా మాట అడుగుదాటకు transgress not my command. తనమీద మాటరాకుండా ఇట్లా చేసెను he did this to avoid blame. మాటవినుట to obey. ఎంతమాట what nonsense! వానిమాట వాని ఒడిలో వేసినాను I acted as he desired. నీకు మాట నాకు మూట a command is easy to give but hard to perform, or a word from you will make me rich. వెయ్యిమాటలేల why discuss it at length, in a word. ఆ పెండ్లి మాట యీ గ్రంథములో లేదు there is no mention of the marriage in this book నామాటవేరు, నీమాట వేరు I say one thing you say another, my opinion is different from yours, my case is quite different from yours. వానికి నాకు మాటలు లేవు he and I are not on speaking terms. వానితో నీకేమిమాటలు why do you speak with him? ఈమాట వింటే ఆయన యేమనును if he hears of this what will he say? కడపటిమాటయేమి what was the upshot of the business? ఇప్పట్లో వాని మాట సాగదు he has now no influence. కడకు వానిమాటే ముందరికివచ్చినది at last his words proved true. దానిని గురించి ఇంకా యేమాటా తెలియలేదు I do not yet know the result. మాటలకు పట్టుకొంటే విడవడు if he begins talking he will never stop. అదెక్కడిమాట what nonsense! such a thing is impossible. మాటలు మంచివే కాణి మనసు మంచిదికాదు he talks well but has a bad heart. ఇంకా మాటలు రాని బిడ్డ a child that cannot yet speak. వానికి ఆ ఊరిలో మాట వాసికద్దు లేక మాట సాగుతుంది he has influence in the town. ఆయన మాటకు ఎదురులేదు his word is law. మాటలకుమాత్రము పేదరికములేదు as far as words go he is rich enough. ఒక మాట యిచ్చి పదిమాటలు తీసుకొన్నాడు his reproaches were returned ten-fold. మాటకాడు māṭa-kāḍu. n. A good public speaker, సభయందు భయములేక మాటాడువాడు, వక్త. మాటకారి māṭa-kāri. n. A skilful speaker, యుక్తిగా మాటాడువాడు. A talkative person, వాచాలుడు. మాటలమారి māṭala-māri. n. A talkative person, మిక్కిలి మాటాడువాడు. మాటలాడు, మాటాడు or మాట్లాడు māṭa-l-āḍu. v. n. To speak, talk, converse, to reproach. నన్నెందుకు ఊరికె మాటలాడుతావు why reproach me for nothing? S. iii. 41.

(p. 1164) vikalpamu vikalpamu. [Skt.] n. Confusion, doubt, indecision, ambiguity, an alternative opinion, option. ద్వైవిధ్యము, సందేహము, భ్రాంతి. వికల్పము or వైకల్పికము adj. Optional, admitting of two forms (in grammar); alternative, ద్వివిధమైన, సందిగ్ధమైన.