(p. 430) ceyi, cēyi or చెయ్యి cheyi. [Tel.] n. A hand The arm. A sleeve. An elephant's trunk. Five (in counting, as three hands, i.e., fifteen.) అరచెయ్యి or లోచెయ్యి the palm of the hand. మీదిచెయ్యి or మీజెయి the back of the hand. ముంజెయ్యి the wrist. మోచెయ్యి the elbow. దండచెయ్యి the upper arm. చెయిదము, చెయిది or చెయ్దు cheyidamu. [Tel. from చేయు.] n. An act, action, doing. కృత్యము, చేష్ట. 'చేతకానిచెయిదములు చేయక.' M. XII. ii. 415. చెయిపట్టు cheyi-paṭṭu. v. n. To adopt, protect, take by the hand. To seize or ravish a woman. To marry. To foster. చెయ్యిన్రాలలలు or చేవ్రాలు cheyi-vrālu. n. Handwriting, a signature. వారందరు ఒక చెయ్యిగానున్నారు they are all hand in hand, hand and glove with each other. ఆ పని చెయ్యికూడివచ్చినది the business turned out well. చేతికిందిమనిషి a servant, a slave. చేతిపని hand-work. చేతిసొమ్ము money in hand, cash. అతని చేతివాడు one of his creatures or hangers on. చెయ్యివెల sale for ready money. రొక్కపు వెల. చెయ్యి సాగినంతలో when your hand is in, when you have the opportunity. In some phrases the word may be left untranslated: as నా చేతికిచ్చెను he gave it to me; lit. to my hand చెయికావలి means a supply of rice, &c., provided for dinner at a future stage in a journey. చెయ్యికావలికి నాలుగు రూపాయలు ఎత్తిపెట్టుకొన్నాడు he laid up something to meet contingencies. కరిడిచెయ్యి అద్దము like a looking glass in the hand of a bear. చేతకాని idle, paltry, incapable. In some compounds it means extra, as చెయ్యికావలి or చెయ్యిజాగ్రత a reserve, or extra ground; చెయ్యితడి ఆరకముందు తీర్చివెయ్యి do it before your hand cools. చెయ్యియీటె a small spear. తాళపుచెయ్యి a key. నీచేతినుంచి తగులుతుంది, or, చెయ్యికరుచును you will have to lay out some money. చెయ్యిచేసికొను to handle, interfere, meddle with, to use the hand: to take the law into one's own hands and beat. చెయ్యివిడుచు to abandon, desert, give over (a person.) చెయ్యిచూచు to feel the pulse. చెయ్యితిరిగిన cheyyi-tirigina. adj. Experienced, expert, handy. చెయువు or చెయ్వు cheyuvu. n. An act, an action.

(p. 430) cera chera. [Tel.] n. A prison. కారాగృహము. Imprisonment, captivity నిర్భంధము. యుద్ధములో బలాత్కారముచేత పట్టుకోబడ్డది, కయిదు. చెరబోవు to go to jail. చెరపట్టు or చెరగొను to take one a prisoner, to capture, to carry away by force; to ravish a woman చెరచూరలు chera-chūralu. n. Rape and robbery. చెరచూరలుపట్టు chera-chūralu-paṭṭu. v. t. To ransack or overhaul, to sack. చెరసాల chera-sāla. n. A prison house or dungeon. చెరబడు or చెరబోవు to be taken prisoner, to be captured or carried away.

(p. 431) cerucu or చెరచు cheruṭsu. [Tel.] v. a. To spoil, చెడజేయు; to hurt, to ruin, నశింపజేయు; to ravish, debauch. చెరుపు or చెడుపు cherupu. n. Damage, harm, ruin, loss, spoiling, dissension. పని చెరుపు hindrance, prevention. పనిచెరుపు కథ a nonsensical idle story. చెరుపుదల. cherupu-dala. n. Injuriousness, hurtfulness. చెరుపరి one who spoils or ruins. నాశకుడు.

(p. 611) dobbu dobbu. [Tel.] v. a. To shove, poke, push. తోయు. To cohabit, or lie with. To ravish or rape. పడదొబ్బు to knock down. దొబ్బుకొనిపోవు to run away with, ఎత్తుకొనిపారిపోవు. n. A push, a thrust. ఇట్లు చేసినయెడల దొబ్బులువచ్చును if you do this you will be scolded or beaten. దొబ్బలుపడు to suffer blows, to be abused. దొబ్బలుపెట్టు to abuse, to reprimand. దొబ్బించుకొను dobbinṭsu-konu. v. n. To copulate. దొబ్బుడాయి dobbu-ḍāyi. n. Tympany or windy dropsy. Fatness, pride, మదము, గర్వము. దొబ్బులాట dobbul-āṭa. n. Hugging, cuddling. Buffets. Fumbling.

(p. 698) paṭṭu paṭṭu. [Tel.] v. n. To suffice, to last. చెల్లు. To last a long time, హుకాలము చెల్లు. To begin, ప్రారంభించు. To happen, కలుగు. కలుగు. To cost. To fit or suit. To be possessed by evil spirits. To arrive, as ships. To be imbibed or absorbed, as a dye. To be held or contained. To be affected by disease or pain. v. a. To take, to hold, to catch, to apprehend. గ్రహించు. To take by force, నిర్బంధముచేసి గ్రహించు. దొంగను పట్టి కట్టము catch and tie up the thief. To adopt, అవలంబించు. To blow as a conch. ఈ గోనె ఎంత బియ్యము పట్టును how much rice will this bag hold. ఈ మురుగు నా చేతికి పట్టదు this bangle will not fit my hand. వాడు నిండాసేపు ఊపిరిపట్టలేడు he cannot hold his breath long. చెపట్టు or చెట్టపట్టు chē-paṭṭu. v. a. Lit: To take the hand; to take to wife, to marry. చెయ్యిపట్టు to seize the hand, to ravish a female. దారమునుపట్టు, to twist a cord, నేను. గొడుగుపట్టు to hold an umbrella. కాలుపట్టు to geld. కాళ్లుపట్టు to massage or rub the legs. పగపట్టు to conceive hatred. శంఖముపట్టు to blow a conch. కత్తి సానపట్టు to set or grind a knife or razor. కంపుపట్టు to stink. చుట్టపట్టు to smoke a cigar or cheroot. పొగపట్టు to apply smoke. ఆ బొక్కలో నా చెయ్యి పట్టదు my hand will not go into the hole. తలా ఒకదారి పట్టినారు each of them went by a separate road. ఇంకా కోతపట్టలేదు the reaping has not yet been put in hand. ఆ వ్యాజ్యమును పట్టలేదు they did not admit the lawsuit. దానిగోళ్లకు గోరింటపట్టదు the colouring does not adhere to her nails. ఆ మందు ఈ రోగాన్ని పట్టలేదు the medicine has not affected this sickness. ఆ విద్యను బాగా పట్టి ఉన్నాడు he has taken well to that branch of study. గింజపట్టే సమయము the time when the grain is forming in the ear. ఇమదులో ఎవరికేమి పట్టినది who has any thing to do with this? నాలుగుదినములు పట్టును it will take four days. మనిషిపట్టేమాత్రము only large enough to admit a man. అయిదురూపాయీలు పట్టును it will cost five rupees. ముడు గజాలు పట్టును it will take three yards. మన్నెముపట్టి ఉన్నారు they betook themselves to the highlands. ఆనవాలుపట్టు or గురుతుపట్టు ānavālu-paṭṭu v. a. To identify, recognise, know again, verify. పట్టి పట్టి మాట్లాటెను he spoke in a broken manner. ఎవరినిపట్టితే వారు చెప్పుదురు ask whom you will, and they will tell you. మీరు పట్టిమాట్లాడితే ఆ పని అనుకూలమవును if you speak to the point the matter will be settled. అది నా బుద్ధికి పట్టలేదు I do not take (or comprehend) the meaning. పట్టిచెప్పితే ఆ పిల్లవానికి చదువు బాగావచ్చును if you teach him sedulously the boy will learn well. వాడు దానిని పట్టుకొని పీకులాడుచున్నాడు he is troubling himself about it. వాడు పట్టినదెల్లా బంగారమవుచు వచ్చినది whatever he touched turned to gold. ఆ కోటను పట్టుకొన్నారు they took the fort. ఆ దొంగను పట్టుకొన్నారు they apprehended the thief. నా చెయ్యి పట్టుకొన్నాడు he laid hold of my hand, or, he seized my hand. ఆ వాడుకను పట్టుకొన్నాడు he began the practice. ఒక నెల జీతము పట్టుకొన్నాడు he stopped one month's wages. చెప్పగానే పట్టుకొన్నాడు he understood me the moment I spoke. నడుము పట్టుకొన్నది my loins are strained. [పట్టు is also added to a great number of nouns, to give them a verbal signification and in such cases it takes its meaning from the noun to which it is affixed; thus:] తప్పుపట్టు to rust. ఇలుకుపట్టు to be sprained. అక్కరపట్టు to be necessary, to be required or to take interest in. కొవ్వుపట్టు to become fat. బూజుపట్టు to grow mouldy, దోవపట్టు to take a road. సత్తువపట్టు to be recovered, as strength. పట్లుపట్టు to be seized with cramp, &c. వాడు లంచము పట్టుచున్నాడు he takes bribes. వాడికి వెర్రిపట్టినది he has gone mad. నాకు చలిపట్టుచున్నది I feel cold. వాని గుణములు నీకు పట్టుపడినవి you have contracted his habits. వానపట్టినప్పుడు when rain came on. అట్లు చేయడానకు నీకేమిపట్టినది what business had you to do this? what made you do this? గడ్డిపట్టినబీళ్లు land covered with grass. వానిమీద తప్పుపట్టినారు they found fault with him. ఆ మందు నోరుపట్టినది the medicine made his mouth swell. వానికి ౛లుబు పట్టినది he has caught cold. నాకు కూరుకు పట్టినది I became drowsy. ఆ దూడ యింకా గడ్డి పట్ట లేదు the calf has not yet taken to grass. పట్టించు paṭṭinṭsu. [causal of పట్టు.] v. a. To cause to hold. To apply oil or ointment, &c. To make one begin. ఆ చిన్నవాడికి అమరము పట్టించినారు they have made him begin (reading) the Amaram. రేపు నీపని పట్టిస్తాను or నీతాళముపట్టిస్తాను I will settle your business to-morrow, i.e., I will punish you. ఆ పెట్టెను వానిచేతి పట్టించుకొనిరా make him bring the box with you. పట్టింపు paṭṭimpu. n. Application. Concern. పిల్లకాయలచేత ఒక పుస్తకము ఆరంభించడము, శ్రద్ధ, అక్కర, పాటింపు. అమరము పట్టింపు అయిన మూడు నెలలకు three months after setting to work on the Amaram. ఆరాధ్యులకు కర్మమందు పట్టింపులేదు the Aradhyas pay no attention to rites. 'లేనిపట్టింపులెల్లను పూనిచాన.' Ila. iii. 29. పట్టు paṭṭu. n. Holding, a hold. గ్రహణము, పట్టుకొనుట. A handful. Pertinacity, resolution, hold, strength, grip, grasp, seizing. గ్రహణము. An external application to a swelling to allay pain, &c. పూత. Ground, for a proceeding, కారణము. A prop; support, favor; a party or side, ఆధారము. A part of scene in a play, స్థానము, విషయము. విరహపుపట్టు an amorous scene,. యుద్ధపుపుట్టు a warlike scene. A feat in wrestling. అది తలకు పట్టు పెట్టుకొని పండుకొన్నది she put a plaster on her temples and went to bed. ఈ వ్యాజ్యములో పట్టులేదు there is no proper plea in this suit. ఒకని పట్టుగా మాట్లాడుట to speak on a man's behalf. ఒక పట్టుగానుండు to inhit pertinaciously. ఉనికిపట్టు a place, a house, an abode. వాడు పట్టినపట్టు వదలడు he will not relinquish his purpose. వాణ్ని పట్టిన పట్టున తీసుకొనివచ్చిరి they brought him as he was. పట్టుస్నానము bathing at the commencement of an eclipse, as opposed to విడుపుస్నానము bathing at its termination. ఆయన పట్టుబిడుపు తెలిసినవాడు he knows where to be lenient and where to be severe. కూతపట్టునేల as far as a cry may be heard. వారికి కర్మములో పట్టులేదు they do not lay much stress upon ceremonies. వాడు ఎంతమాత్రము పట్టు ఇవ్వకుండా మాట్లాడుచున్నాడు he speaks without giving them any handle. చాలా మంది ఆయనపట్టు అయిరి many followed him, or joined his side. పట్టున (with న the sign of the ablative) at, by, close to. కోరడి పట్టు న along the hedge. గాడీపట్టున at the manager. ఈ పట్టున at present, పట్టు feats in wrestling. కాడు జెట్టిపట్లుపట్టగలడు he is able to wrestle. ఆ చుట్టుపట్ల in the adjacent places, in the neighbourhood. చుట్టుపట్ల వాండ్లు neighbours. పట్టు paṭṭu. n. Silk. పట్టుబట్ట a silk cloth. పట్టునూలు silk thread, spun silk. పట్టునూలుపాలెవాండ్లు a class of silk weavers. పట్టునూలువాండ్లు a class of silk dyers. పట్టుపురుగు paṭṭu-purugu. n. A silkworm. Also, an insect called ఇంద్రగోపము. పట్టంచు paṭṭ-anṭsu. (పట్టు+అంచు.) n. A silk border, a border fringed or trimmed with silk. పట్టుకొమ్మ paṭṭu-komma. n. A refuge, stay, support. అధికారము, ఊతకోల. పట్టుకారు Same as పటకారు (q. v.) పట్టుకొను paṭṭu-konu. v. n. &t. To catch, to catch hold of, to seize. పట్టుకోలు paṭṭu-kōlu. n. Catching. పట్టుకొనుట. పట్టుజిట్ట paṭṭu-jiṭṭa. n. A sort of bird. S. i. 187. పట్టెడు paṭṭ-eḍu. adj. A large handful. Lit. 'as much as the hand will hold.' పట్టుజీనువు paṭṭu-jīnuvu. n. A kind of bird, పిగిలిపిట్ట. పట్టుడు paṭṭuḍu. n. Persistence, పట్టుదల. adj. Choice, select. పట్టుడువేట a first rate sheep. పట్టుడావు a picked cow or fine cow. పట్టుదల paṭṭu-dala. n. Affection, favour, Perseverance, persistence. వదలనిపట్టు, అభినివేశము. వానికి దానిమీద నిండా పట్టుదల he has a great regard for it. పట్టుబడి paṭṭu-baḍi. n. A sum received or credited in an account, the worth or coat of any thing, charges, expense, outlay. పట్టుబడు paṭṭu-baḍu. v. n. To be seized or apprehended. చిక్కుకొను. To become plain, విదితమగు. పట్టుసారువ paṭṭu-sāruva. n. A fork-like beam used to hold by while working a pikota or water-lift మీట త్రొక్కువాడు ఆధారముగా పట్టుకొనే పంగలకొయ్య. పట్లు. plu. of పట్ల paṭla. [from పట్టుల.] adv. About, as ఆ చుట్టుపట్ల in that neighbourhood, round-about. With regard to, with reference to, in the event of. వాడు అక్కడ ఉండినపట్ల in case of his being there. ఇంటిపట్ల at home. అతనిపట్ల అన్యాయముచేయకు do him no wrong. ఈపట్ల in this respect, in this matter.

(p. 774) pulōmuḍu pulōmuḍu. [Skt.] n. The name of a Rishi, slain by Indra. పులోమజ pulōma-ja. n. The daughter of Pulōma who was ravished by Indra and became his wife, శచీదేవి. పులోమజిత్తు pulōma-jittu. n. The slayer of pulōma: an epithet of Indra.

(p. 1381) haṭhamu haṭhamu. [Skt.] n. Obstinacy, violence, severity, contumacy. మూర్ఖత, మొండితనము, ముష్కరత. బలాత్కారము. A kind of meditation, యోగభేదము. హఠముసాధించు to presevere in obstinacy. హఠము తీర్చుకొను to pay a grudge. హఠముపట్టు to be obstinate. adj. Stubborn, obstinate, pertinacious, resolute, determined. ముర్ఖమైన, మొండి, పిడివాదముగల. హఠంబుగా haṭhambu-gā. adv. Pertinaciously, stubbornly. మూర్ఖముగా, ముష్కరముగా. 'స్థాణుండైన హఠంబుగా నిలువకుండన్ ద్రోతురు.' T. ii. 18. హతయోగము haṭha-yōgamu. n. Abstract contemplation, whilst suspending the breath. This is generally a method of austre devotion, such as standing on one leg, holding up the arms, inhaling smoke, with the head inverted, &c. It is opposed to Raja yogam. కఠినమైన తపస్సు. హఠవాది haṭha-vādi. n. A violent man, a determined or obstinate man. పట్టిన పట్టు విడువనివాడు. హఠాత్, హఠాత్తుగా or హఠాత్తున haṭhāt. adv. Suddenly, unawares. దబ్బున, లటక్కున అదరిపాటున, హఠాత్కరించు haṭhāt-kar-inṭsu. v. a. To force, compel, ravish. బలాత్కారముచేయు. హఠారంబుగా haṭhārambu-gā. adv. Violently, fiercely. ఉగ్రముగా. 'కఠారంబుల గఠోరంబుగా గ్రుచ్చుచు, కఠారంబుల హఠారంబు గానరుకుచు.' BRY. 647.

(p. 1387) hārakuḍu hārakuḍu. [Skt. from హరించు.] n. A thief, robber, plunderer, ravisher, దొంగ, దోచుకొనువాడు, చోరుడు, నాశకుడు.