(p. 25) agu agu. [Tel.] (commongly written అవు), v. To be, to become, to prove to be. The present p|| is అగుచు, or అవుచు as అగుచున్నాడు or అవుచున్నాడు he is becoming. మిక్కిలి సిరి అగును much fortune will result. The past p|| is అయి as దొంగ అయి turned a rogue, become a thief. The root in A of అగు is కా as అట్లా కారాదు it cannot happen so. Aorist p|| అగు, అగునట్టి, అయ్యే, అయ్యెడి as క్రూరుడగు cruel. శాలివాహనశక వర్షంబులు 1466 అగునట్టి క్రోధి సంవత్సర కార్తీకశుద్ధ 5 శనివారము Saturday the 5th of the bright fortnight of the month Kārtika in the year Krodhi 'which is' the year 1466 (of the Salivahana æra.) ఇది దొంగతనము అయ్యేపనిగనుక as this is a matter in which a man might prove a rogue. Past Rel. p|| అయిన as నాది అయిన గుర్రము a horse of mine. The imperatives are కమ్ము plu. కండి. Causal forms కాజేయు or కావించు. Negative aorist కాదు, &c. అగుర = అగను+ర = అవును. It is so. 1. To be, to become, as కాకి కోకిలయగునె can a crow become a cuckoo? వాడు ఏమయినాడు what has become of him? దొంగ అయినాడు he proved to be a thief. వాడు నేరస్థుడైనాడు he was found guilty. ఆ పని అవును కాకపోవును that undertaking may or may not be accomplished. వానికి ఆకలి అవుతున్నది he is hungry. ఇట్లు రాత్రియగుట as it was now night. బాలుడగుట as he is but a child. 2. To be made, to be finished, to be spent or expended, to elapse, as పని శీఘ్రముగా కావలెను the work must be done soon. వివాహమగుము marry her. ఆ పెండ్లి అయినది the marriage took place. భోజనమయినది dinner is over. రాజదర్పనమయినది I got a sight of the king. అయినదాన్ని చూపు shew what has been done. ఆ పని అయినది the work is over, it is done. కావచ్చినది it is nearly done. రూకలు అయిపోయినది the money is expended. సంవత్సరము అయినది a year has passed. నెల అవుతున్నది it is about a month since. అర్థమయినదా do you understand it? సాకు భావముకాతేదు I do not understand it. భావముయనది I understand it. స్నానము కావించు to bathe, or to cause to bathe. తీర్పుకాలేదు no decision has been given. మ్రుచ్చిలితెచ్చుట మగతనం బగునె is it a manly thing to steal? 3. To be proper or fit, to be agreeable, as ఇచ్చట నుండనగునే మనకు is it fit for us to remain here? కాని పని an improper or unbecoming act. అట్లా చేయనవునా is it right to do so? పగలు కాచినపాలు ఆ రాత్రికి అవును milk boiled the same day is fit for use that night. అతనికీ నాకు కానందున as we are not on good terms. అయినవాండ్లున్ను కానివాండ్లున్ను friends and enemies. 4. To grow, as ఈ తోటలో ఏమి అవుతవి what is grown in this garden? ఇక్కడ వరి కఅదు rice does not grow here. 5. (Governing a dative) To stand in relation, as వాడు నీకేమవుతాడు how is he related to you? నాకు కావలసినవారు my relations. వానికి మేము ఏమీకాము we are in no way related to him. 6. Added to some nouns it gives them a verbal significance, as వారు ఎప్పుడు ప్రయాణమవుతారు when will they start or set out? విభాగాలు అయి వేరింటి కాపురము చేస్తున్నారు they seperated and live apart.

(p. 54) anukūlamu anu-kūlamu. [Skt.] adj. Favourable, friendly, assisting, salubrious. హీతమైన, సహాయమైన, ఆరోగ్యమైన, శ్రేయస్కరమైన. అనుకూలమైన గాలి a favourable wind. వాని శరీరమునకు అనుకూలమైన స్థలము the place which agrees with him. అనుకూలమైనమాట a friendly word. అనుకూలశత్రువు a friendly enemy అనుకూల కాలము a suitable time. అనుకూలము or అనుకూలత n. Favour, goodness, kindness, aid. సహాయము, మేలు, దయ. దయ ద్రవ్యానుకూలము means, resource. దైవానుకూలము వల్ల by the grace of God. అనుకూలించు, అనుకూలపడు or అనుకూలమగు anukūlinṭsu. [Skt.] v. n. To be of use ఒదవు. To have effect, to have a good result. సఫలమగు, ఒనగూడు. అనుకూలము కాలేదు it failed, it had not the desired effect. నాకు ఇంకా రూకలు అనుకూల పడలేదు I have not yet obtained the money ఈ పని నీకు అనుకూలమగును you will succeed in this business. అనుకూలము చేయు or అనుకూలవరచు anukūlamuchēyu. v. a. To shew favour, to bring a thing about, to countenance. సహాయము చేయు, నెరవేర్చు. కార్యమును అనుకూలము చేసికొన్నారు they brought it about, brought it to a conclusion. అనుకూలుడు anukūluḍu. n. A friend, ally, patron. హితుడు, సహాయుడు, ఉపకారి. వాడు నాకు అనుకూలుడు he is well disposed towards me.

(p. 172) usuru usuru [Tel.] n. Breath, life; strength, vigour, grief; a sigh, affliction, plague, hardship, evil result; retribution or result. వాని ఉసురు నీకు తగులును his trouble will come upon you. ఆడదాని ఉసురు తగలకపోదు the sigh of a woman will not fail to bring trouble (to him who caused her grief). వారి ఉసురు తాకి వాడు చెడిపోవును their sorrows shall be visited on his head. ఉసురుపోసికొను or ఉసురుపుచ్చుకొను usuru-pōsi-konu. v. a. To cause sighs. To afflict. నా ఉసురు ఏల పోసుకొంటావు why do you torment me thus? ఇది చేసినందు ప్రజల యొక్క ఉసురు పోసుకొనెను this called down the curses of the people. ఉసురుతో కూడా alive.

(p. 179) eñcu enṭsu. [Tel.] v. a. To count, reckon, think: to be of opinion, consider, judge: to regard, care for: to believe, imagine: to select or choose. నేను ఎంచినది ఒకటి అయినది ఒకటి I anticipated a result very different from that which has happened. ఎంచుకొను Same as ఎంచు.

(p. 206) okaṭi okaṭi. [Tel.] n. and adj. One. ఇందువల్ల ఒకటి వచ్చును from this one thing may result. ఇందులో ఒకటిన్ని తక్కువ లేదు there is not a single thing wanting. ఎవ్వరియింట్లోనైనా ఒకటే it is no matter in whose house (he) is. నేను చెప్పినది ఒకటి వాడు చేసినది ఒకటి I told him one thing and he did another. ఒకటి వెనుక ఒకటి one after another. దోవకు రెండు పక్కలను అడవి ఒకటే గాని దారి మంచిదే there is nothing but jungle on both sides, but the way is good. ఒకటిగా okaṭi-gā. adv. Together, unitedly, unanimously, conjointly. ఒకటిచేయు okaṭi-chēyu. v. a. To make one, unite, mix. ఒకటియగు okaṭi-y-agu. v. n. To be combined. ఒకట okaṭa. On or in one. At one time ఏకకాలమునందు. ఒకటొకటిగా okaṭ-okaṭi-gā. adv. Separately, one by one, one after another. ఒకటో okaṭō. adj. First. ఒకటోసాక్షి the first witness.

(p. 276) kāryamu kāryamu. [Skt.] n. An act, deed, work, doing, business. An affair. An object. An effect, result. Use, good, profit, advantage. పని, ఫలము. అందువల్ల ఏమికార్యము what is the good of it? The thing to be done or which ought to be. Bhāskara § 41. కార్యాకార్యము తెలియక not knowing good from bad. కార్యవాది one who looks to the main point opposed to ఖడ్గవాది a brawler. కార్యస్థుడు kāryas-thuḍu. n. A clever man, a man of ability. కార్యస్ధానము an office, a place of business. కార్యదర్శి a secretary. గౌరవకార్యదర్శి an honorary secretary.

(p. 323) kola kola. [Tel.] n. Measure, measurement. పరిమాణము. Guilt: the result of crime. పాపము, పాపఫలము. Retribution particularly that suffered in a subsequent birth. Killing, murder. హింస. పాపముకొలచినకొల. వానిని చంపినకొల నీకు తీరదు you cannot get rid of the guilt of killing him. ఆడుకొల the guilt of causing a woman's death. T. iii. 114. L. iv. 291. P. i. 331. కొలకర్ర kola-karra. n. A measuring rod. కొలకాసు kola-kāsu. n. Fees for measuring కొలగాడు kola-gāḍu. n. One who measures grain. కొలగారము kola-gāramu. n. Measurement. gauging: fees for measuring grain. కొలత kolata. n. Measurement. కొలపాత్రము kola-pātramu. n. A vessel to measure with. కొలారకము kolā-rakamu. n. Measuring grain. ధాన్యమును కొలుచుట.

(p. 334) kriya kriya. [Skt.] Doing చేయుట. Act, action. పని. Manner విధము. Use, advantage, means, an expedient, a contrivance ఉపాయము. A verb. ధాత్వార్థము. Rite, ordinance, ceremony, obsequies, పూజ. Medical treatment or practice చికిత్స. Fact, truth, utility, effect. తేలినక్రియ the result. క్రియమాట the matter in question, the point on which the thing hinges, a word to the purpose. adv. like, similalr to. విధమున, లాగున. క్రియావంతుడు kriyā-vantuḍu. n. A man of diligence. పనియందు పూనికగలవాడు.

(p. 347) gaṇḍamu ganḍamu. [Skt.] n. The side of the head. చెక్కిలి. An elephant's temple. ఏనుగుచెక్కిలి. The baleful influence of a star. గ్రహయోగము. An evil event, a narrow escape, గొప్ప అపాయము. దినగండము నూరేండ్లాయిస్సు to live long in daily peril of ruin. నాకు దినగండముగా జరుగుచున్నది I am daily living from hand to mouth. గండము గడిచి బయలుపడ్డది the affair is over and this is the result. Lit the trouble is over, the child is born. అతడు తండ్రి గండమునకు పుట్టినాడు he was born to be the cause of his father's ruin. గండపాళి ganḍa-pāḷi. n. The temple or side of the head. గండమండలము ganḍa-manḍalamu. n. The temples of the head.

(p. 555) tēlu tēlu. [Tel.] v. n. To float. To swim. To bathe. To succeed, be done, be settled, ratified, take place. To terminate, end, blow over or end (as a storm,) swell, ripen (as a boil,) to emerge, పొడచూపు To fall clear of, so as not to hit. To clear up, become known, or ascertained, be decided, as a question or doubt. To be found, come to light, result, come to pass, to be evident or revealed. To go off or depart, as sleep, sickness, &c. To escape or get off. నేను తేలే ఉపాయము ఇది this is the plan to save myself. ఏ సముద్రమందు పడవేసినా ఇది తేలును in whatever sea you place this boat it will float, i.e., this must prosper whatever may happen. తేలబలుకు (A. iv. 306.) to speak clearly. తేలిన swelling ఉబికిన; large. తేల్చి పలుకు to accent softly, to use the soft accent instead of the harsh one; as పోతన Pōtana for పోతన్న Pōtanna, and ఇపుడు ipuḍu for ఇప్పుడు ippuḍu. తేలదీయు to haul ashore, to pull out or drag out. తేలగిల్లు or తేలగిలబడు tēla-gillu. v. n. To rise to the top. పైకితేలు. To roll or swim, as the eyes. తేలగింపు swimming of the eyes. తేలవేయు tēla-vēyu. v. a. To open (the eyes) wide. కండ్లుతేలవేయు to stop winking తేలచేప tēla-chēpa. n. A kind of fish. H. iv. 225. తేలాడు tēlāḍu. (తేలి+ఆడు.) v. n. To float. తేలు, తేలిఆడు. తేలించు tēlintsu. (causal of తేలు) v. a. To cause to float. To bring up or produce. To accomplish, do, achieve, perform. To fulfil. To glance, as applied to the eyes. తేల్చిపోయు to pour in loosely or lightly. లాలించితేలించు to fondle and please. తేలిక tēlika. n. Lightness, ease. లఘుత్వము. adj. Easy, simple, light. బరువులేని. వానికి ఇప్పుడు ఒళ్లు తేలికగా నున్నది he is well. తేలుపారు tēlu-p-āru. v. n. To arise, to be born పుట్టు.

(p. 655) niyamamu niyamamu. [Skt.] n. A principle, rule, precept. An engagement. 'The restriction of a rule to particular cases.' (Colebr.) That which is invariable. Any religious observance. Certainty. The inevitable result of an act. Taking pains నిశ్చయబుద్ధి, ప్రతిజ్ఞ, ఏర్పాటు, కట్టు. నియమముగా fixedly, statedly. నియమించు niyaminṭsu. v. a. To appoint, direct, order, ఆజ్ఞాపించు. నియమించుకొను niya-minṭsu-konu. v. a. To agree on, contract for, engage for, determine, decree, undertake, నియమితము niyamitamu. adj. Commanded, ordered, నియమింపబడిన. నియామకము niyāmakamu. n. Certainity, an arrangement. నియామకుడు niyāma-kuḍu. n. A director, a pilot or steers-man. నియమించేవాడు.

(p. 782) pūrvamu pūrvamu [Skt.] adj. First, former, prior, preceding, initial, before, in front of: old, ancient. మొదటిది, మొదటి చోటిది, మొదటికాలపుది. East, eastern. మొదటిదిక్కుది. adv. Formerly, of old. తత్పూర్వము previously, before which, before that (time or occurrence.) n. Former or ancient times, days of old. పూర్వ pūrva. n. The east. పూర్వకము pūrvakamu. adj. Originating in, made of, arising from. బుద్ధిపూర్వకమైన intentional, originating in purpose. వ్రాతపూర్వకమైన in writing. When added to many nouns it makes them adjectives as వినయపూర్వకమైన humble, humbly expressed. పూర్వకముగా pūrvakamu-gā. adv. As a token of. As, through, by way of, a token of. As, through, by way of, in accordance with. ప్రమాణపూర్వకముగా on oath. దానపూర్వకముగా willingly, voluntarily. మంత్రపూర్వకముగా by means of spells, magically. వినయ పూర్వకముగా humbly. పూర్వగంగ pūrva-ganga. n.The river Narbada. పూర్వజ pūrvaja. n. An elder sister. అక్క. పూర్వజన్మము pūrva-janmamu. n. A former birth. పూర్వజన్మఫలము purva-janma-phalamu. n. The result of action in a former birth. Destiny, fortune, fate. పూర్వజుడు pūrvajuḍu. n. An elder brother, అన్న. పూర్వదేవుడు or పూర్వగీర్వాణుడు pūrva-dēvuḍu. n. An elder god, a Rakshasa, రాక్షసుడు, తొలివేల్పు. పూర్వపక్షము or పూర్వసిద్ధాంతము pūrva-pakshamu. n. An argument, one side of a question in logic, వాదము. An objection to an argument. నామాటలు పూర్వపక్షములే all my words were mere statements. పూర్వపక్షమైపోయిన refuted, rebutted. పూర్వపర్వతము or పూర్వాద్రి pūrva-parvatamu. n. The eastern mountain out of which the sun is supposed to rise. పూర్వరంగము pūrva-rangamu. n. A commencement, prologue, overture. నాటకమునకు మొదలు. BD. iii. 97. పూర్వాభముఖుడు pūrv-ābhi-mukhuḍu. n. One who faces the east. పూర్వార్థము pūrv-ārdhamu. n. A former half. పూర్వాషాఢ pūrv-āshāḍa. n. The name of a lunar constellation. పూర్వాహ్ణము pūrv-āhnamu. n. The first part of the day, the forenoon, దినపూర్వభాగము. పూర్వులు or పూర్వవికులు pūrvulu. n. Ancestors, forefathers, predecessors. పూర్వోత్తరదిక్కు pūrv-ōttara-dikku. n. The north east, పూర్వోత్తరము pūrv-ōttaramu. n. The whole of an affiar, from the first (పూర్వము) to the last (ఉత్తరము.) Particulars, details. దానిపూర్వోత్తరము ఎరుగను I know nothing whatever about it. నీ పూర్వోత్తరమేమో చెప్పు tell me your antecedents. పూర్వోత్పన్నము pūrv-ōtpannamu. adj. Primeval. అనాదియైన.

(p. 855) phalamu phalamu. [Skt.] n. A fruit. A crop. Fruit, profit, use, advantage, benefit, a reward, result, consequence. దుస్స్వప్న ఫలము the fulfilment of a portentous dream. ఫలపడు phala-paḍu. v. n. To bear fruit, to avail, turn to good, turn out well. ఫలపరచు phala-paraṭsu. v. a. To make fruitful, to realize, to turn to profit, to use. ఫలపూరము phala-pūramu. n. The citron. ఫలవంతము phala-vantamu. adj. Fruitful, as a tree, ఫండ్లు గల. ఫలరాజము phala-rājamu. n. A certain red fruit, Momordica monadelpha. ఫలాహారము phal-āhāramu. n. A refection, refreshments, a slight meal of parched corn, cakes, fruit, &c. ఫలించు phalinṭsu. v. n. To be fruitful, yield fruit, పండు. To be of advantage, profit, turn out well, to be accomplished, be fulfilled, నెరవేరు. ఫలితము phalitamu. adj. Ripened, fruitful, profitable, advantageous. నా యత్నము ఫలితముకాలేదు my endeavour came to no good. n. Profit, fruit. ఫలితార్థము phalit-ārṭhamu. n. The ultimate import, purport, result, or point of a passage, the tendency as distinguished from the literal sense. ఫలినము phalinamu. n. A fruit tree. విద్యమాన ఫలవద్వృక్షము. G. iii.146. ఫలినీ phalinī. n. A tree called ప్రయంగువు, తరిగొర్రచెట్టు. ఫలోదయము phal-ōdayamu. Success, enjoyment, gain, profit; heaven, paradise, joy, happiness. ఫలోన్మఖము phal-ōnmukhamu. adj. Fruitful, effective, efficacious. అది యిప్పుడు ఫలోన్ముఖముగానున్నది it is now coming to good.

(p. 902) bailu, bayilu or బయలు bailu. [Tel.] n. An open field, plain, area. మైదానము. The outside, the exterior. The sky, the expanse of heaven. బాహ్యము. 'పండిన చేలెల్ల బయలుగా మేసి.' (HD. i. 398.) they devoured the corn fields and reduced them to a bare plain. బయలాడుమాట a voice uttered (or heard) from heaven. 'ధారుణిబడిబయలు దన్నుచు నేడ్చు.' (BD. iii. 878.) the baby was kicking with its legs upwards. adj. Open, clear. బైలుదేరు, బయిలుదేరు, or బయలుదేరు bailu-dēru. v. n. To come forth, break out; to begin, start, set out; to come to light, result, appear, be discovered; to prove true or false. To be shed, or to burst forth as tears, తానును ఒక మగవాడుగా బైలుదేరినాడు he set out as if he was a big man. గడ్డబైలుదేరినది a boil rose. వెన్న బైలుదేరినప్పుడు కుండ పగిలినది when the butter was coming the churn burst. ఇల్లువిడిచి బైలుదేరగానే on leaving the house. ఆ ప్రాంతములలో దొంగలు బైలుదేరిరి thieves broke out in that neighbourhood. బైలుదేర్చు bailu-dērṭsu. v. a. To bring out, elicit, bring to light, exhibit. బైలుపడు or బైలగు bailu-paḍu. v. n. To fall out, come to light, be disclosed. ఆ మర్మము బైలుపడినది the secret came to light. బైలుపరచు, బయలుపరచు or బైలుపుచ్చు bailu-paraṭsu. v. a. To bring to light, to reveal. బైలువెళ్లు or బయలువెడలు bailu-vellu. v. n. To start. బైళ్లు or బయళ్లు baiḷḷu. n. plu. Plains. బైట or బయట baiṭa. adv. On the outside, on the plain. Out. బైటపడు or బయటపడు baiṭa-paḍu. v. n. To come out, come to light. To become public. బైటపెట్టు or బయటపెట్టు baiṭa-peṭṭu. v. a. To put forward, to reveal, బహిరంగముచేయు, వెల్లడిచేయు. బైటపోవు or బయటికిపోవు baiṭa-pōvu. v. n. To go out. To go to the necessary. బైటఉండు or బయటనుండు baiṭa-unḍu. v. n. To be outside: to be menstruous, (because excluded from the family.) బైటవేయు or బయటవేయు baiṭa-vēyu. v. a. To cast out. To bring to light, to let a secret out. దీన్ని బైటవేస్తే చూడు take care you don't let this be known. బైటి or బయటి baiṭi. adj. Outer, exterior; strange, foreign. బైటిఊళ్లు the circumjacent villages.

(p. 970) māṭa māṭa. [Tel.] n. A word, పదము. A promise, వాగ్దత్తము, ప్రతిజ్ఞావచనము. Slander, నింద. Opinion, rumour, వృత్తాంతము. అతడు నీ మాట చెప్పలేదు he did not speak of you. ఇది వేరే మాట this is another affair, another thing. వానిమాటకాదు this is not about him, I am not talking about him. గడియకు ఒకమాట చెప్పినాడు he changed his mind every hour. మంచిమాట (interj.) Very well. దాన్ని గురించి రెండో మాటలేదు there is no alternative. వారివిద్ద మాటలుపడినాడు he was reproached or reprimanded by them. In some phrases the word మాట need not be translated. Thus, ఆమె తిరిగీ వస్తున్నదనేమాట తెలిసి knowing that she would return. నేను దానిని కొన్నమాట రూఢి it is very true I bought it. ఆమాటే యెరుగను I know nothing of it. ఇందుచేత మాటవచ్చును by this you will get into disgrace. అతడు మాటతప్పలేదు he did not fail in his promise. మాట తప్పినవాడు మాలవాడు a promise breaker is a pariah, i.e., is a mean wretch. నేను పోయినమాట వానికి ఎట్లా తెలిసినది how did he know that I was gone? అతడు పోయేమాట ఉండేమాటా does he propose to go or stay? వాడు ఉండేమాట యింకా తెలియలేదు I do not as yet know that he will remain. మాటకుమాట word for word, literally. నా మాట అడుగుదాటకు transgress not my command. తనమీద మాటరాకుండా ఇట్లా చేసెను he did this to avoid blame. మాటవినుట to obey. ఎంతమాట what nonsense! వానిమాట వాని ఒడిలో వేసినాను I acted as he desired. నీకు మాట నాకు మూట a command is easy to give but hard to perform, or a word from you will make me rich. వెయ్యిమాటలేల why discuss it at length, in a word. ఆ పెండ్లి మాట యీ గ్రంథములో లేదు there is no mention of the marriage in this book నామాటవేరు, నీమాట వేరు I say one thing you say another, my opinion is different from yours, my case is quite different from yours. వానికి నాకు మాటలు లేవు he and I are not on speaking terms. వానితో నీకేమిమాటలు why do you speak with him? ఈమాట వింటే ఆయన యేమనును if he hears of this what will he say? కడపటిమాటయేమి what was the upshot of the business? ఇప్పట్లో వాని మాట సాగదు he has now no influence. కడకు వానిమాటే ముందరికివచ్చినది at last his words proved true. దానిని గురించి ఇంకా యేమాటా తెలియలేదు I do not yet know the result. మాటలకు పట్టుకొంటే విడవడు if he begins talking he will never stop. అదెక్కడిమాట what nonsense! such a thing is impossible. మాటలు మంచివే కాణి మనసు మంచిదికాదు he talks well but has a bad heart. ఇంకా మాటలు రాని బిడ్డ a child that cannot yet speak. వానికి ఆ ఊరిలో మాట వాసికద్దు లేక మాట సాగుతుంది he has influence in the town. ఆయన మాటకు ఎదురులేదు his word is law. మాటలకుమాత్రము పేదరికములేదు as far as words go he is rich enough. ఒక మాట యిచ్చి పదిమాటలు తీసుకొన్నాడు his reproaches were returned ten-fold. మాటకాడు māṭa-kāḍu. n. A good public speaker, సభయందు భయములేక మాటాడువాడు, వక్త. మాటకారి māṭa-kāri. n. A skilful speaker, యుక్తిగా మాటాడువాడు. A talkative person, వాచాలుడు. మాటలమారి māṭala-māri. n. A talkative person, మిక్కిలి మాటాడువాడు. మాటలాడు, మాటాడు or మాట్లాడు māṭa-l-āḍu. v. n. To speak, talk, converse, to reproach. నన్నెందుకు ఊరికె మాటలాడుతావు why reproach me for nothing? S. iii. 41.