(p. 9) aṇḍamu anḍamu. [Skt.] n. An egg. A testicle. The world. The Universe.గుడ్డు, వృషణము, ప్రపంచము. అండాకర్షణము castration. అండాకారముగా having the shape of an egg, elliptical. అండాకృతి an ellipsis. అండవాయువు anḍa-vāyuvu. [Skt.] n. The disease orchitis (swelled testicle.) బుడ్డ అండవృద్ధి anḍa-vriddhi. [Skt.] n. The enlargement of the scrotum, hydrocele.

(p. 223) kaṅkivāyuvurōgamu kanki-rāyuvu-rōgamu. [Tel.] n. The croup.

(p. 439) caccu ṭsaṭsṭsu. [Tel.] v. n. To die: to expire. చచ్చుమాట a deadly word, a curse. చచ్చుమన్ను solid earth: mere earth: loose dry earth. ఘోరపుచావుచచ్చె he died a horrid death. చచ్చుఅప్పు a bad debt. కారముచచ్చిన ఆవాలు mustard that has lost its sharpness. చచ్చి బ్రతికినాడు he has had a narrow escape. చచ్చువాయువు ṭsaṭsu-vāyuvu. n. Paralysis, cramp. వాని కాళ్లు చచ్చుఅయిపోయినవి his legs have become paralysed.

(p. 498) tantuvu tantuvu. [Skt.] n. A thread or fibre. నూలిపోగు. తంతుకాష్ఠము a spindle నూలువడికే కదురు. తంతుకీటము a silkworm పట్టుపరుగు. తంతునాగము tantu-nāgamu. n. A polypus or marine serpent supposed to entangle and drown swimmers. నెగడు. తంతునాభము tantu-nābhamu. [from తంతు a thread and నాభి the navel.] n. A spider. సాలెపురుగు. తంతువాయము a spider. తంతువాయుడు taṇtu-vāyuḍu. n. A weaver.

(p. 719) pariya pariya. [Tel.] n. A piece, bit, fragment. తునక, శకలము. 'తనయులలు నృపులందయబడిరనగావిని పెక్కుపరియలైపోవక యిట్లునికి యరయ వజ్రమయంబనిదలపుదు.' M. iv. i. 26. పరియవాయు pariya-vāyu. (పరియ+పాయు.) v. n. To split, చీలు. పరియవాపు pariya-vāpu. v. a. To cause to split, to split a thing.

(p. 845) prāṇamu prāṇamu. [Skt.] n. Air, wind, breath, life, vitality, the living soul. గాలి, హృదయమందలి గాలి, హృదయమందలిగాలి, ఉసురు. In Grammar, a vowel. ప్రాణముతోనున్నవాడు one who is yet living. కొనప్రాణముతోనున్నాడు he is nearly dead. ప్రాణమువిడిచెను he breathed his last, gave up the ghost. పంచప్రాణములు pancha-prāṇamulu. n. The five vital airs, called ప్రాణము, అపానము, సమాణము, ఉదానము, వ్యాసము. అతడు దానిమీద ప్రాణములు విడుస్తున్నాడు or వానికి దానిమీద పంచప్రాణములు he loves her very dearly. ప్రాణముమీదకువచ్చేపని a most perilous affair. వానిప్రాణము మీదికి వచ్చినది he is in danger of his life. ప్రాణముతో పట్టుకొనిరి they caught him alive. నా ప్రాణముపోయినా ఇట్లు చెప్పుదునా I will not say so even if it should cost me my life. వాడు పిడికిట ప్రాణములు పట్టుకొని వచ్చినాడు he arrived half dead. వానికి నేర్పుట ప్రాణసంకటమవును it would cost immense labour to teach him. ఆ విగ్రహమునకు ప్రాణప్రతిష్ఠచేసినారు literally, they gave life to the image, i.e., they performed the ceremony by which the god is supposed to be lodged in the image. ప్రాణత్యాగము suicide, ఆత్మహత్య. ప్రాణాతురము or ప్రాణసంకటము deadly peril. 'ప్రాణాతురమైనచో పరిణయంబులయందును బల్కుబొంకు సత్యాతిశయంబు.' M. III. v. 67. ప్రాణాపాయము mortal danger. ప్రానావనము saving the life. ప్రాణావసానకాలమున in his last moments. ప్రాణాహుతి the five morsels offered to the five vital principles. ప్రాణస్నేహము intimate friendship. ప్రాణదానముచేసినాడు he gave them their lives, he spared their lives. నా ప్రాణము ఉండేమట్టుకు as long as I live. ప్రాణగొడ్డము prāṇa-goḍḍamu. n. The loss of life, death. చావు, ప్రాణహాని, ప్రాణాపాయము. 'వినునృపరాజ్యామిషముంగొనపలువురచేత ప్రాణగొడ్డంబైయున్నను ధీరుడే మరమినది దనకునుదక్కించుకొను బుధస్తుత్యముగాన్.' M. XII. ii. 208. ప్రాణదుడు prāṇa-duḍu. n. The giver of life, the creator. బ్రహ్మ. ప్రాణనాధుడు or ప్రాణేశుడు prāna-nādhuḍu. n. The lord of (her) life, i.e., a husband or lover, మగడు. Yama, యమధర్మరాజు. ప్రాణవాయువు prāṇa-vāyuvu. n. Oxygen gas. ప్రాణాచారము prāṇā-chāramu. See ప్రాయోపవేశము. ప్రాణాయామము prāṇā-yāmamu. n. A ritual mode of breathing, while mentally reciting certain prayers, stopping one nostril and inhaling or exhaling with the other: నాసికారంధ్రము లవద్ధనుండు వాయువును మంత్రపూర్వకముగా నిరోధించుట. A. iii. 88. ప్రాణి prāṇi. n. A being, or living creature. జంతువు.

(p. 1032) mēhamu mehamu. [Skt.] n. A urinary disease, especially, an inflammatory affection of the urethra, gonorrhœa. A venereal disease, gleet. Cachexise. స్త్రీసంభోగాధిక్యముచేత కలిగే రోగము. మేహగ్రంథి mēka-granthi. n. Venereal herpes. మేహరోగము mēha-rōgamu. n. A venereal disease. మేహవాయువు mēha-vāyuvu. n. A venereal affection. A complaint wherein the limbs are stiff and contracted.

(p. 1155) vāyuvu vāyu. [Skt.] n. Air, wind, గాలి. A rheumatic distemper, rheumatism, వాతరోగము. అజీర్ణవాయువు a species of dyspepsia. ఉదరవాయువు flatulency in the stomach. డమరకవాయువు difficult and short respiration, asthma. తిమురువాయువు paralysis, palsy, deprivation of motion and sensation together, i.e., numbness. పక్షవాయువు or పార్శ్వవాయువు hemiplegia. ముద్దవాయువు dead palsy. మేహవాయువు flatulency in the body said to be caused by veneral heat. వాయువును పట్టే మందు or వాతహరమైనమందు a medicine that dissipates flatulency. వాతనాడి a flatulent pulse. వాతాతిసారము a flatulent disease of this kind, diarrhœa. వాయనిరోధము the art of stopping the breath. practised with a view to attain length of days. వాయస్తంభనము. వాయుపథము vāyu-pathamu. n. The atmosphere. ఆకాశము. వాయువిళంగము vāyu-viḷangamu. n. A medicinal seed, like a pepper corn, put in the mouth of children in order to assist their speech. చిత్రతండులము. వాయువేగి vāyu-vēgi. adj. Swift as the wind. వాయుసఖుడు vāyu-sakhuḍu. n. Lit: the friend of the wind, i.e., fire, అగ్ని.

(p. 1184) viravāyu vira-vāyu. [Tel. విర+పాయు.] v. n. To separate, part, divide. వ్రీలు, పాయలగు. విరవారు vira-vāru. (విర+పారు) v. n. To fly dispersedly. చెదరిపోవు. 'భీతిమాయన్నలవిరవారిపోయి, బతిమాలిరణము లోబారవేచెవునమ.' Pal. 15. విరవిర viravira. n. Blossoming, విరియుట. Kicking about spasmodically. Paleness. విరవిరపోవు or విరవిరమను vira-vira-pōru. v. n. To turn pale, to be faint, to be convulsed. To be heated. వెలవెలబోవు, కాళ్లుచేతులుతీయు, చచ్చిపోవు, ఎండతీక్ష్ణముచేత దేహము విరవిరలాడు. 'పిడుగువిధమునపడు నైత్తివ్రేసెవ్రేయుటయు, వెసగాళ్లుచేతులు విరవిరబోవ, వశముగాకిలమీద వ్రాలంగనపుడు.' DRU. 1024.

(p. 1186) virivāyu viri-vāyu. [Tel. విరి+వాయు.] v. n. To split, separate, part, divide, చీలు. పాయలగు. Vasu. ii. 101.