(p. 82) arudu adj. Rare; scarce; uncommon. Dear. Excellent. అపురూపమైన అరుదుగా arudu-gā. adv. Rarely, scarcely, seldom. అపురూపముగా. అరుదందు arudandu. v. n. To be surprised, be astonished, to wonder. ఆశ్చర్యపడు. అరుదార or అరుదారన్ arudāra. adv. Duly, well ఒప్పుగా. 'మీరరుదారం జెప్పుడనిన.' P. iv. 347.

(p. 174) ūḍanipāḍu ūḍani-pāḍu. [Tel. ఊడు+అని+పాడు] v. t. To cry ఊడు while running away. To run away. To be put to flight, to be routed. సిగ్గూడనిపాడెన్ her modesty left her. P. iv. 433. వ్యామోహమూడనిపాడెన్ that fascination is now over. 'ఒకనాడు రాత్తి పడుపడు కకుజెప్పక యిల్లు వెడలి గాఢతరతమో నికరమతనతగుతోడుగ నొకరుడు పేరడవిత్రోవ మాడనిపాడెన్.' పాండు. iii.

(p. 551) teliyu teliyu. [Tel. from తెలి lit. to become white or plain.] v. n. To appear, come to light. To be known, perceived, seen, felt. To be discovered, or found. విదితమగు, విశదమగు. To wake up మేలుకొను. To become plain or be favoured ప్రసన్నతనొందు. v. a. To know, to perceive. ఎరుగు. 'సర్వమున్ దెలిపితినంచు గర్వితమతిన్ విహరించితి.' భ. i. శతకము. వానికి ఒళ్లు తెలియలేదు he has lost his senses. ఒళ్లు తెలియకుండాపడినది she lay senseless. కన్నులు తెలియనివాడు a blind man. చీకటిలో పిల్లికి కన్నులు తెలియును. a cat can see in the dark. నీకు తెలిసినదా do you see, understand, or know it? తెలిసితెలియక చేసినాడు he did it unwittingly, unintentionally. మతితెలిసిఉండి being conscious, recollecting himsellf. నాకు బుద్ధితెలిసిననాటినుంచి ever since I grew up. ఈ సంగతి నీకు తెలిసియుండనీ I call upon you to be a witness of this, I wish you to observe this. తెలిసినవాడు one who knows, a man of understanding. నిద్ర తెలిసినప్పుడు when he awoke from sleep. తెలియజేయు or తెలియజెప్పు teliya-jēyu. v. a. To make known, to tell, explain, advise, inform. తెలివి telivi. n. Understanding: perception, consciousness, తెలియడము. Wisdom, వివేకము. Brightness, ప్రకాశము, కాంతి, వికాసము Clearness, (ప్రకాశము) కాంతి. Whiteness తెలుపు. 'దిఙ్ముఖంబులవింత తెలివిచేరె.' స్వా. iii. తెలివినొందగా on coming to oneself, on recovering one's senses. తెలివితోచెప్పు to tell discreetly. తెలివికత్తె telivi-katte. n. A wise woman, వివేకముకలది ప్రాజ్ఞ. తెలివికాడు telivi-kāḍu. n. A man of sense. వివేకము కలవాడు, ప్రాజ్ఞుడు. తెలివిడి teliv-iḍi. n. Understanding. The act of making known, తెలియజేయుట. An illustration దృష్టాంతము. See తెలుపు. తెలిగొను teli-gonu. v. t. To know, to find out. తెలిసికొను. To extort an oath. ప్రయాణముచేయించు. తెలుసుకొను or తెలిసికొను telusu-konu. v. a. To learn, find out, ascertain, understand, know, observe, take notice.

(p. 616) drapsamu drapsamu. [Skt.] n. A drop of water. నీటిబొట్టు. 'బలవిస్వరంబుల బనసలు కొన్ని జెలగి ద్రప్సలుమీదజిలుకజెప్పుచును.' HD. ii. 815. అతడు నాకు ఒక ద్రప్సమున్ను ఇయ్యలేదు he did not give me even a drop of water.

(p. 708) pani pani. [Tel.] n. Work, a task. కర్మము. Business, employment, వ్యాపారము. Workmenship, శిల్పము. ఈ కట్టడమునందు మంచిపని చేసియున్నారు there is good workmanship in this building. An affair, act, matter. Service, utility, purpose, object, intention, design. ప్రయోజనము. An order, duty, నియోగము. పనిమీద ఉన్నాడు he is busy. మంచిపని very well, well, good. మంచిపనిచేసినావు you did well or right. అతని పనిచూస్తున్నాను I am engaged in his service: I am acting for him. అతనిపని తీర్చినారు they settled his business, or they killed him. ఇక్కడ నీకేమిపని what business have you here? This word is sometimes omitted in translating; as in నీపనిపట్టిస్తాను I will punish you. ఇంతపనికి నన్నేల వెంటబెట్టుకొనివచ్చినావు why have you brought me for such a trifle or pretence? పనికిమాలి (or) పనిచెడి కూర్చున్నాడు he is sitting idle. వారు వ్యాధిచేత పనిచెడిరి they became infirm through illness. వానితో విరోధము పనికిరాదు he will not stand quarrelling. దాన్ని సంపాదించడము ఎంతపని it is no great matter to get it. నాపని చెరిపినారు they spoiled my work. పనిచెరువుకథలు idle stories. పనికి వచ్చే useful. పనికివచ్చే పిల్లకాయ a promising boy. పనికిరాని or పనికిమాలి useless. అక్కడికి నీవు ఏపనిమీద పోయినావు useless. అక్కడికి నీవు ఏపనిమీద పోయినావు about what business did you go there? నీపనిని నీవు చూచుకొనుము mind your own business. అక్కడికి పోవలసినపనిలేదు there is no need of going there. ఇప్పట్లో వానిపని యిట్లు ఉన్నది he is now in this state. అట్లు చెప్ప పని లేదు there is no need of saying so. పనిగొను pani-gonu. v. a. To undertake a work, to engage in a business. పూనుకొను. To employ, నియోగించు. 'పనిగొనవుతెలియగ బరికించి చూచిన.' Vēma. పనితనము pani-ta-namu. n. Workmanship, elegance. పనితనముగల ఒక మంచము a handsome bed. పనితొడవులు pani-toḍarulu. n. Worked or embossed jewels. పనిపడు or పనివడు pani-paḍu. v. n. To busy oneself with. to engage in, పూనుకొను. To concern oneself with, అక్కరపడు. పనివడి or పనిపడి pani-paḍi. adv. Intentionally. కావలెనని, ప్రయత్నపూర్వకముగా. 'పరులను పనిపడి దూషించెనేని పాపము వచ్చున్.' V. P. iv. 249. పనివాటులు jobs, work. పనిముట్టు or పనిమటము pani-muṭṭu. n. An instrument, tool, impelement. కొరముట్టు, ఉపకరణము. 'పనిమటములుగొంచు పయనమైరండు.' Pal. 314. పనివంచు, పని పంచు or పనిగొను pani-vanṭsu. v. a. To command. నియోగించు. పనివాడు pani-vāḍu. n. A servant: a good workman. పనివిను pani-vinu. v. n. To obtain permission, to take leave. To proceed, to go or come. 'దేవర కీర్తి వెక్కసంబుగ జెప్పవిని చూడగోరి, పనివిని నేను మాభాగ్యంబుకతన.' H.D.i. 847.

(p. 795) pēraṇṭamu , పేరంట్రము or పేరటము pēranṭamu. [Tel.] n. Gossiping. The attendance of married women at each other's houses on any domestic festival, such as a wedding. పిలువని పేరంటము attending a feast without being invited, shameless impertinence. పేరంటాలికూర pēranṭ-āli-kūra. n. A herb called Corchorus clitorea. (Heyne.) పేరంటాలు or పేరటాలు pēranṭ-ālu. n. A married woman, the mistress of a house. A lucky woman, i.e., a woman whose husband is alive. పుణ్యుస్త్రీ, పునిస్త్రీ. పేరటము pēraṭamu. n. Inviting to a wedding. పెండ్లికి పిలవడము. 'పెండ్లినృపాలు నింటనని పేరటముల్ ప్రియమొప్పజెప్పనిం, డ్లిండ్లకు శోభనాక్షతలు హేమపుపాత్రలగొంచు.' KP. vii. 62.

(p. 886) bilibili bili-bili. [Tel.] adj. Sweet, delicate, nice. ముద్దైన, మురిపెపు. 'చులకనిపద్యమైన గడు చోద్యమముచేయుచు విన్నవాని పెద్దలు గొనయాడగాను వినితప్పులుబట్టదలంతురక్షముల్ బిలిపలికెడు చిల్కపిల్లగని బావురుపిల్లులు సంతసిల్లునే.' G. i. 17. 'రమణినీవుస్వయంవరమున శ్రీరాము, క్రమమొప్పగైకొన్న కథజెప్పుమనిన, బిలిబిలినవ్వునుసిగ్గునుదొలుక, పలికెజానకియత్రిభార్యనీక్షించి.' DRU.

(p. 999) muṭṭu muṭtu. [Tel.] v. a. and v. n. To touch, తాకు. To attack as an enemy, శత్రువును తాకు. To touch or strike a sensitive part of the body, మర్మమునుతాకు. To besiege, ముట్టడించు. To be ended or finished, కడముట్టు. To arrive, be received, obtained. నాకు రూపాయిలు ముట్టలేదు I did not receive the rupees. ముట్టగొలుచు to worship to the end, or with unfailing devotion, కడవెళ్లకొలుచు. 'ముట్టగొలిచినఫలం బిట్టుండవలదె.' BD. v. 457. రాత్రి తుదముట్టగానే (Vasu. iv. 170.) as soon as night came to its close. ఇది తుదముట్టేదెన్నటికో when will this be finished? వానిని సర్పము ముట్టినది a snake bit him. n. Contact, touching, తాకుడు. Defilement by contact. Hence, the menses. A tool or instrument, ఉపకరణము. వానికి అంటుముట్టులేదు he does not care about being touched. పనిముట్టు or కొరముట్టు a tool. కన్నపుముట్టు (B. v. 807.) a house breaker's tool for boring walls adj. Defiling, foul, unclean, menstruous. ముట్టయిన menstruous. ముట్టుకొను muṭṭukonu. v. a. To touch, తాకు. To besiege, ముట్టడించు. To surround, encroach upon, ఆక్రమించు. ముట్టుకొలుపు muṭṭu-kolupu. v. a. To cause to touch or besiege. రామా. vi. ముట్టుకోలు muṭṭu-kōlu. n. A siege, ముట్టడి. ముట్టుకొలుగొను, ముట్టుకోల్గొను, ముట్టుకోలుపట్టు, ముట్టుకోల్పట్టు or ముట్టుకోలుపరుచు Same as ముట్టడించు. ముట్టుది or ముట్టుత muṭṭudi. n. A menstruous woman. ముట్టచెప్పు muṭṭacheppu. v. a. To assign. చెల్లగట్టు. నాకు పదిరూపాయలసొమ్ము ముట్టజెప్పినాడు. he paid or gave me ten rupees. ముట్టడి muṭṭaḍi. n. A siege, blockade. ఊరుచుట్టుకొని అరికట్టడము. ముట్టడించు or ముట్టడివేయు muṭṭaḍ-inṭsu. v. a. To besiege. ఊరుచుట్టుకొని అరికట్టుకొను. ముట్టడము or ముట్టణము muṭṭaḍamu. n. Compulsion, oppression, నిర్భంధము. The act of laying siege to a place, ముట్టడించుట. ముట్టించు muṭṭinṭsu. v. a. To cause to touch. To light a candle, to kindle, i.e., communicate (fire) తాకిమచు. ముట్టికాళ్లు muṭṭi-kāḷḷu. n. Knees that touch. ముట్టికాళ్లవాడు. a knock-kneed man. ముట్టికాళ్లువేసికొను to kneel down. ముట్టుపడు muṭṭu-paḍu. v. n. To be troublesome, సంకటమగు. ముట్టుపాటు muṭṭu-pāṭu. n. Trouble, సంకటము. ముట్టుసందు muṭṭu-sandu. n. A blind alley. ఆవల పోవుటకు దారిలేనిది.

(p. 1013) mūka mūka. [Tel. from మూగు.] n. An assembly, a crowd, గుంపు. An army, host, సేన. మూకమీద indiscriminately, in the lump, without details. 'వేవిధంబులమూక విరుపులమాటలే వేళజెప్పెదరు.' Dab. 104. మూకవిరుపులమాటలు, అనగా గుంపు చెదిరిపోతగ్గ కూతలు. మూకవిప్పు mūka-vippu. adj. Scattering. చెదరగొట్టునది. స్వా. iv.

(p. 1055) yāyavaramu , యాయవారము, యాయావరము or ఆయవారము yāyāvaramu. [Skt.] n. Alms. బిచ్చము, తిరిపెము. యాయరములెత్తు to beg alms. 'పాయకపంచాంగ పఠనంబుచేసి యాయవరములెత్తి యతిదీనవృత్తి.' HD. ii. 492. 'దూర దేశాంతరంబుల యాయావరవృత్తి నర్థార్జనంబొనర్పుచు.' KP. vi. 167. 'పంచాంగముల జెప్పి బాజారులో పలరంజిల్లయాయ వరంబులెత్తి.' H. ii. 166. యాయవరుడు yāya-varuḍu. n. A vagrant, mendicant. బిచ్చగాడు.

(p. 1074) rāpāḍu rāp-āḍu. [Tel. రాపు + ఆడు] v. a. To rub, collide, రాయు. To plague, torment. వేధించు. 'నాకూర్మిపట్టి రాపాడిచిత్రాంగి రాజుతో జెప్పి శరకుతాడులపెడకట్లుకట్టించె.' Sār. D. 339.

(p. 1109) lēvaḍi levaḍi. [Tel. from లే (q. v.)] n. Want, లేమి. Poverty, దారిద్య్రము. adj. Poor, దరిద్రము. Low, base, vile, mean. నీచమైన, అల్పమైన, 'యశమెంతేలేవడి.' A. iv. 285. టీ యశమెంతేలేవడి, కీర్తియెంతో నీచము, అనగా అల్పమైపోవునని భావము. 'కులములేవడియైన బుట్టలేదా విలువజెప్పగరానివజ్రంబులులతాంగి.' Garudāch. 66.

(p. 1134) vartanamu vartanamu. [Skt.] n. Conduct, behaviour, నడవడి. Staying, abiding. ఉనికి, స్థితి. Profession, occupation, livelihood. వృత్తి, వ్యాపారము, జీవనోపాయము. An act, పని, కృత్యము.' ఆవధూమనినవ్వి నా వర్తనము నీవచెప్పితివింక నేజెప్పవలెనె. KP. iv. 2. 'భువనంబులవర్తనంబులనీకు తేటపడనివిలేవుగావున.' M. XII. i. 20. 'గృహకృత్యవర్తనలనన్మరపించు.' T. ii. 161. వర్తన vartana. [from వ ర్తనము.] n. A fee. వర్తనుడు vartanuḍu. n. (In composition) One who practises, or behaves, వ్యాపారముగలవాడు. పాపవర్తనుడు an evil doer. సద్వర్తనుడు a well doer, one who acts properly. 'వావెరుంగనియీపాపవర్తనుండు.' Kaluvai. §. 134. ఆజ్ఞావర్తనుండై obediently, in obedience or conformity to the command. వర్తమానము varta-mānamu. n. Situation, condition, circumstance. స్థితి, సంగతి. News, intelligence. సమాచారము, వృత్తాంతము. The present time. The present tense, in Grammar. విద్యమానము, జరుగుచున్న కాలము. 'అనాగతవర్తమానంబులు నుచితానుచితకథాసార స్యంబులుందెలుపుమనిన.' H. i. 51. వర్తమానము adj. Being, existing, living, being present. స్థితమైన, విద్యమానమైన. సర్వత్రవర్తమానమైన omnipresent. Anand. i. 11. వర్తి varti. n. One who is, behaves or acts, వర్తించువాడు. Sandal, perfume. గాత్రానులేపని, పరిమళ ద్రవ్యములు కూర్చిన గంధపుబిళ్ల. The foil placed under a precious stone of the same colour to increase its lustre. మణిరంజకద్రవ్యము. The wick of a lamp, దీపపువత్తి. వర్తించు, వర్తిలు or వర్తిల్లు vartinṭsu. v. n. To be, remain, abide; to act, behave. ఉండు, వసించు, ప్రవర్తించు.' ఎయ్యెదివాసంబెందువర్తింతు.' URK. ii. 262. ఈశబ్దము మూడు లింగములయందును వర్తించును this word is used in all genders, i.e., it is of the common gender. వర్తిష్ణువు vartishṇuvu. adj. Staying, abiding, being stationary, or fixed. ఉండేవాడు, నిలుకడగానుండువాడు, వర్తించువాడు.

(p. 1137) valati or వలంతి valati. [Tel.] n. A genius, a skilful person. నేర్పరి. A woman, ఆడుది A place, చోటు. 'నీవడవికరుగ నొడబడి, నీవెను కనెవచ్చినపుడ నిందింతురుమమ్మీవెర్రులితనిమాన్పం గావలతులుగారెయని జగజ్జనులధిపా.' M. XIII. i. 79. 'భాషాకృతిజెప్పవలతులప్ప ద్మముఖులు.' A. i. 13. adj. Obtained, got, పొందబడిన, అధీనమైన. Handsome, elegant, అందమైన. Agreeable. హితమైన, అనుకూలమైన. 'మరకరంద మధుపాన మత్తరోలంబనికరారంబైన నీరజాకరము, వలతియైయాసరోవర సమిపమున నొలసిన యొప్పుతో నొకతపోవనము.' DRU. 1104. వలచితనము valati-tanamu. n. Cleverness, skilfulness. నేర్పు, గట్టితనము. 'వలతి తనం బెలయగనాచెలి కానికినుత్తరంబు చెప్పుచు.' Rasica. v. 132.

(p. 1196) vistaramu vistaramu. [Skt.] n. Spreading, expansion; prolixity, detail, abundance, plenty. శబ్దాదులవిస్తృతి, వ్యాప్తి, ప్రాచుర్యము, బాహుళ్యము. విస్తరించచి visarinchi. (participle used adverbially) Much, abundantly, greatly, considerably. నిండా, మిక్కుటముగా విస్తరిలు or విస్తరిల్లు vistarilu. v. n. To spread, extend, increase, enlarge, exceed, be prolix, dilate. విస్తారమగు, వ్యాపించు. విస్తరించు vistarinṭsu. v. a. To extend, spread out, increase, swell; to particularise. విస్తరిల్లజేయు, వివరించు. విస్తారము vistāramu. n. Spreading, extension, expanse, breadth, vastness. Plenty, abundance విరివి, బాహుళ్యము. 'తగువారి గాంచియత్యధ్బుతంబగు భవజ్జనకు తెరంగు విస్తార మొప్పజెప్పిన.' M. XIV. iii. 228. adj. Plentiful, abundant; extended, extensive, large, great, much, extreme. బహుళము. విరివియైన. విస్తారముగా vistāramu-gā. adv. Plentifully, abundantly, largely, much.బహుళముగా, నిండా, చాలా. విస్తీర్ణత vistīṛ-ṇata. n. Extent, area. విస్తీర్ణము vistī-ṇamu. adj. Great, large, wide, extended, extensive. విస్తారమైన, విశాలమైన.