(p. 3) aṅkuramu ankuramu. [Skt.] n. A germ, a sprout, a bud. మొలక. నఖాంకురములు nail-marks, ప్రేమాంకురము the germ of love. నంశాంకురము నిలిచేలాగు దత్తుచేసికొనెను he adopted a son to preserve the stem of his family. ఆయనకు అంకురములేనందున as he left no heir.

(p. 63) apahariñcu apa-harinṭsu. [Skt.] v. a. To pillage, plunder, take by violence or deceit, usurp. ముచ్చిలించు, అన్యాయముగా ఎత్తుకొని పోవు. అపహరణము apa-haraṇamu. [Skt.] n. Plundering, purloining, carrying off, stealing. చౌర్యము, ముచ్చిలించడము, అన్యాయముగా ఎత్తుకొని పోవడము. అపహర్త n. One who carries away by force or violence, a thief, rogue. అపహారము apahāramu. [Skt.] n. Pillage, plunder, taking by violence. దోచుకోవడము. సర్వస్వాపహారము robbing of everything. హాదత్తాపపాదము taking back a gift. దత్తాహృతము adj. that which is robbed or stolen.

(p. 203) aidu aidu. [Tel. for అయిదు] adj. Five. ఐదుగురు for అయిదుగురు five persons అయిదుమంది. అయిదు పది చేయు to salute, to bow to. నమస్కరించు. To be defeated, to lose ఓడిపోవు (ఓడిపోవువారు చేతులుకూర్చి మొక్కుదురు గనుక దీనికి ఓడిపోవుట అని అర్ధము వచ్చినది) 'సుస్థిరభుజశక్తి నైదుపది చేయరు దత్తిసెతక్క' ఆము. ii. To throw into confusion, leave a thing at sixes and sevens. ముందరడుగు వెనుకపెట్టు.

(p. 579) datamu dattamu. [Skt. cf. Lat. datus.] adj. Given, presented. ఇయ్యబడిన. Adopted, reared. స్వయందత్తుడు a son self-given, one who being without natural parents or being deserted by them, offers himself for adoption. దత్తత, దత్తత్వము, దత్తు or దత్తువు dattata. n. Adoption. స్వీకారము. దత్తకుడు dattakuḍu. n. An adopted son. దత్తపుత్రుడు. దత్తి datti. n. A gift. ఈవ, దానము. 'దత్తినెతక్క.' A. ii. 38. దత్తుడు a man who is given as a hostage,. కుదువ ఉంచబడినవాడు. దత్తుతీసుకొను to adopt a son.

(p. 579) dattūramu dattūramu. [Skt.] Error for ధస్తూరము.

(p. 608) dēvuḍu dēvudu. [Skt.] n. God. A deity, దేవత, వేలుపు. దేవ dēva. adj. Of God, దేవుని యొక్క. దేవకాంచనము dēva-kānchanamu. n. A certain tree. Bauhinia purpurea. దేవత dēvata. n. A deity, generally a goddess; but also a god, వేలుపు, దేవుడు. గ్రాందేవత the village goddess. దేవతరువు దేవతరువు dēva-taruvu. n. A heavenly tree, కల్పవృక్షము. A venerable tree. దేవతాజీవము dēvatā-jīvamu. n. A godlike or harmless creature. 'ఆ తెలివి యెరుగనట్టి దేవతాజీవుల, వనరిదెచ్చబిడ్డవలెనుసాకి, పాపమెరుగకంతబట్టి చంపుదురయా.' Vēma. దేవతాడిచెట్టు dēvatāḍi-cheṭṭu. n. The tree called గరాగరీ. Andropogon serratus. డావరడంగిచెట్టు. దేవత్వము dēvatvamu. n. Divinity, deification, apotheosis. 'అశ్మాపియాతిదేవత్వం మహద్భిఃసుప్రతిష్ఠితః. ' A stone even attains divinity when consecrated by the noble. (Hitopadesa. i. 45.) దేవదత్తము dēva-dattamu. n. Lit. the gift of god. The name of the conch of Arjuna, అర్జునునిశంఖము. దేవదత్తుడు and యజ్ఞదత్తుడు are two names in Sanskrit Law or Logic like John Doe and Richard Roe, or Titius and Seius, or Omar and Zeid in Arabic Law. దేవదారువు dēva-dāruvu. n. The Cedar: the Himalayan Cedar. Cedrus deodara. (Watts.) commonly called deodar. The Erythroxylon dreolatum (Linn.) Uvaria longifolia. Rox. iii. 664, 666. సురవృక్షము, అమరద్రుమము. Chittagong wood; usually called cedar. చారలదేవదారువు the Trincomalli wood. Berrya ammonilla (Watts.) దేవదాసి dēva-dāsi. n. A dancing girl employed in a temple. దేవనాగరి dēva-nāgari. n. The name of the character in which Sanskrit is usually printed. దేవభూతము or దేవసాయుజ్యము dēva-bhūtamu. n. Divinity, దేవత్వము. దేవమణి dēva-maṇi. n. A fortunate curl on a horse's neck. గుర్రముమెడసుడి, అశ్వములకు ఉండే సుడివి. శేషము. చింతామణి, మహామేద అనే చెట్టు. R. i. 131. Also, కాస్తుభము. (q. v.) దేవమాతృకము dēva-mātṛikamu. n. A country or land which is dependent on providence, i.e., watered by rain only, not by streams. వృష్ట్యంబుసంపన్న వ్రీహిపాలితదేశము. వాననీళ్ల చేత పండే పైరులుగల దేశము. దేవయజ్ఞము dēva-yagnyamu. n. The body sacrifice called వైశ్యదేవము. A sacrifice, హోమము, వేలిమి. దేవయానము dēva-yānamu. n. The car or vehicle of a god, దేవతావిమానము. దేవర dēvara. n. God. దేవుడు. A lord or master స్వామి. My lord, Sir. A title of respect used in addressing superiors. దేవరవారు your honour. ఇంటిదేవరలు household deities. కులదేవతలు applied particularly to the manes of married women, ముత్తైదువలు. Your reverence, a phrase among Jangams. జంగములకు శ్రేష్ఠనామము. దేవలుడు dēvaluḍu. n. A temporary paid priest or incumbent. A term of contempt, like priestling. A sacristan, beadle, or attendant in a temple, గుడిలో దేవుణ్ని పూజచేసేవాడు, తంబళవాడు, నంబివాడు. దేవళము dēvaḷamu. n. A temple, గుడి, దేవాలయము. దేవవర్ధకి dēva-varthaki. n. The 'artist of the gods,' a title of Visvakarma. దేవసరులు dēvasarulu. n. A sort of grain. దేవాంబరము dēv-āmbaramu. n. A sort of cloth. BD. iii. 120. దేవాజీవి or దేవాజీవుడు dēvā-jīvi. n. An attendant on an idol, దేవలుడు; a godlike creature, one that does no harm, as a bird. దేవాదాయము dēv-ādāyamu. n. The income of a temple. An endowment to a temple, land given for the unkeep of a temple, land given for the unkeep of a temple free of all rent. గుడిమాన్యము. దేవానాంప్రియము dēvānām-priyamu. n. Lit. The beloved of the gods, i.e., a goat. మేక. దేవానాంప్రియుడు dēvānām-priyuḍu. n. A foolish or ignorant man. మూర్ఖుడు. దేవాయుధములు dēv-āyudḥamulu. n. Stones and cudgels. రాళ్లు దుడ్డుకర్రలు. (దేవశబ్దమునకు యజ్ఞము అర్ధముచేసి యజ్ఞమందు ఆయుధములు రాళ్లు దుడ్లు మొదలైనవి గలవు గనుక ఆ సంబంధమునుపట్టి యీ పదము ప్రయోగించినారు.) A. vi. 100. దేవాలయము dēv-ālayamu. n. A temple. దేవళము. దేవి dēvi. n. A goddess, particularly Parvati. A queen. Cf. పుట్టపుదేవి. Madam. Lady. దేవేరి or దేవెరి dēvēri. n. A queen, a lady. దొరసాని, రాజపత్ని.

(p. 622) dhāra dhāra. [Skt.] n. A stream, a current; oozing or issuing of anything; the course of a stream, a course or sequence. ప్రవాహము. The edge, అంచు. Sharpness, కరుకు. A horse's pace, అశ్వగతి. పంచధారలు, the five paces, trotting, cantering, &c. కార్యధార the course of the affair. Water poured into the hand of the accepter of a gift in token of a donation, a ceremony performed when a gift is made. ధారపోయు dhāra-pōyu. v. a. To endow, to give by a formal ceremony, in which water is poured from the hand of the donor; to bestow as a solemn gift. చేత నీళ్లుపోసికొని దానముచేయు. ధారాగృహీతము dhārā-gri-hītamu. adj. Received (as a boon.) ధారాదత్తము dhārā-dattamu. n. A solemn donation. ధారాధరము dhārā-dharamu. n. A cloud. A sword. ధారాసంపాతము dhārā-sampātamu. n. A hard shower of rain.

(p. 676) nepparamu or నెప్పళము nepparamu. [Tel.] n. Fastness, swiftness, వేగము. 'వ అత్తరిందత్తరంబున దత్తడిం బల్లింప నేరక నెప్పళంబున నెక్కబోవువారును.' Parij. iv. 74. టీ తత్తడింబల్లింపనేరక గుర్రమునకు పల్లమువేయడమునకు చేతకాక, నెప్పళంబున నెక్కబోవువారును గ్రక్కుననెక్క నాయత్త పడువారును.

(p. 700) paḍava paḍava. [Tel.] n. A boat. దోసె, War, combat, fighting, యుద్ధము. Imminent danger, peril, a fatal accident, ప్రళయము. ఈ పడవ గడిస్తే if I can only get over this hobble or scrape. 'అరదంబు నందుండి తన తనయుండైన భగదత్తుండు ముందు నడువ పడవకైవచ్చెనంత.' Satyabhāma. iv. 134. పడవరము or పడవలము paḍava-ramu. (పడలు+వలము.) n. The vanguard of an army, సేనాముఖము. 'గొల్లవల్లభుకపుడు కట్టంబు మిక్కిలి కానుకలిచ్చి, పడవలంబులదూల పలుమారు నేసి.' Pal. 80. పడువరు to proceed or go before, ముందునడుచు. పడవాగె or పడివాగె paḍa-vāge. adj. Prepared. Bridled. కళ్లెము పెట్టి స్థిరపరచిన. 'ఇనుడప్పు డజుడౌట మునుమున్ను పడవాగెగొని వచ్చు రాయంచకొదమయనగ.' Swa. iii. 74. టీ కళ్లెముపెట్టి స్థిరపరచి తేబడినటువంటి, అనగా ముస్తీబైవచ్చినటువంటి. పడవాలు, పడవాలుడు or పడాలు paḍavālu. n. A commander of an army. సేనాధిపతి, దళవాయి. 'కనపపులు వేల్పుపడవాలుగన్నచోటు.' Swa. ii. 9. టీ ': వేల్పుపడవాలు, దేవతలకు సేనాధిపతి. 'ధనంజయుండు తమతోడంజనుదేరదగు పరివారంబు సమకట్టం బడవాళ్లంబనిచె.' M. XIV. iii. 4. పడసాల paḍa-sāla. (పడలు+సాల.) n. A hall, a portico. కూటము, కూటాము. 'పడసాల ముంగిలి పందిలి పసిగాడి.' Suca. iii. 469.

(p. 767) putruḍu or పుత్రకుడు putruḍu. [Skt.] n. A son. ఔరసపుత్రుడు or ఔరసుడు aurasa-putruḍu. n. A legitimate son. దత్తపుత్రుడు or దత్తుడు patta-putruḍu. n. An adopted son. పుత్రి or పుత్రిక putri. n. A duaghter. A copy or transcript from an original. పుత్రవాత్సల్యము parental affection, love towards children. పుత్రోత్సవము putr-ōṭsavamu. n. Rejoicings on account of the birth of a son. పుత్రకామేష్టి putra-kām-ēshṭi. n. A religious sacrifice performed for the purpose of obtaining a son. పుత్రజీవిక putra-jīvika. n. A tree, a species of Nageia Rox. iii. 786. పుత్రపాత్రపారంపర్యముగా putra-pautra-pāram-paryamu-gā. adv. From generation to generation. ఈ నేలను పుత్రపాత్రపారంపర్యముగా అనుభవింపవలసినది the land is to be held by him and his heirs for ever.

(p. 784) peñcu or పెనుచు penṭsu. [Tel. from పెను.] v. a. To nourish, support, take care of. To adopt or rear a child, పోషించు, సాకు. To increase, improve. To extend or swell. To exaggerate, to multiply. మాంసము మాంసమును పెంచును flesh meat increases the flesh. కలహము పెంచినాడు he fomented the quarrel. గ్రంథము ఊరక పెంచెను he spun the story (or book) out. గడ్డము పెంచు to grow or wear a beard తలపెంచు to wear one's hair long, to keep one's head unshorn. చెవులుపెంచు or చెవులు కుట్టించు to bore the ears. Chenn. iii.145. ముక్కుపెంచు to keep a hole open for a nose-jewel. దుఃఖముపెంచు to indulge in grief, దుఃఖముపొందు, దుఃఖించు. ND. i. 702. రోగమును పెంచినాడు he increased the illness. కథనుపెంచు to exaggerate. See పెంపు & పెంపకము. పెంచుకొను penṭsu-konu. v. a. To adopt. దత్తుతీసికొను.

(p. 785) pempu pempu. [Tel. for పెను.] n. Greatness. మహత్వము, అధిక్యము, అతిశయము. Honour, గౌరవము. Rearing, nourishing, fostering, సాకుట. Increase, growth, వృద్ధి. Plenty. సమృద్ధి. Ruin, నాశము, లయము. గ్రామమును పెంపు చేసినవారు those who enlarged the town. v. a. To ruin, నాశముచేయు. పెంపుడు pempuḍu. adj. Fostered, reared, adopted (as a son,) brought up, tamed, domesticated, పెంపబడిన. పెంపుడుకొమారుడు or దత్తపుత్రుడు an adopted son. పెంవుడుతల్లి an adoptive mother. పెంపుడుతండ్రి an adoptive father. పెంపుడుచిలుక a pet parrot. పెంపరలాడు pemp-ara-l-āḍu. v. n. To be increased, augmented. మిక్కుటమగు. పెంపారు, పెంపగు, పెంపుచెందు, పెంపొందు or పెంపుమీరు pemp-āru. v. n. To increase, grow, improve. వర్ధిల్లు, గొప్పయగు, అతిశయించు.

(p. 811) poralu , పొర్లు, పొరలాడు, పొర్లాడు, పొరలబడు or పొర్లబడు poralu. [Tel.] v. n. To roll over, to roll on the ground; to wallow. To be in excess, to over-flow. To continue, ప్రవర్తిల్లు.' యదూద్వహుండు పుష్పతల్పంబుపై జేరి పొరలుచుండు.' Pal. 233. 'పురహరుడు మున్ను, సాధింపవచ్చిన చందమున నేడు, పొరలినకోపమున పొంగుచున్నాడు.' To wish, long for, like, కోరు, ఇచ్ఛించు.' సుస్థిరభుజశక్తి నైదుపదిసేయరు దత్తినతక్క మట్టి కై, పొరలరధీ శుడీకమలబుద్ధి కళూరిక దక్క.' A. ii. 39. టీ మట్టికై, భూమికై, పొరలరు, అభిలషింపరు. To be crossed or covered, as a cow. ఆవుపొర్లినతర్వాత after the cow was crossed. మాటపొర్లవద్దు do not break your word. ఆ కల్లుకుండ పొర్లిపొర్లి ఉన్నది the toddy pot is overflowing. పొరలు, పొరలిక, పొర్లిక or పొరలాట n. Rolling over or over flowing. పొరలుదండము a bow or salutation made while rolling on the ground. పొరలుపెట్టు Same as పొరలు. పొర్లుకట్ట porlu-kaṭṭa. n. A bank or bund raised to prevent water from overflowing. పొరలించు, పొర్లించు, పొరలుచు or పొరల్చు poralinṭsu. v. a. To roll. To turn over. మాటపొర్లించినాడు he changed his statement or prevaricated.

(p. 849) prīti prīti. [Skt.] n. Joy, pleasure, delight, happiness, love, affection, regard. సంతోషము, స్నేహము. The name of the wife of Manmadha, మన్మధునిభార్య. దేవునికి ప్రీతిగా చేసిరి they did it in honour of the god, for the purpose of conciliating the god. ముఖప్రీతిమాటలు feigned or flattering words. ఆచార్యులవారికి ప్రీతిగా ఈ గ్రామము నిచ్చినారు they bestowed this village on him as a compliment. తల్లికి ప్రీతిగా ఈ దానము చేసినాడు he gave this in honour of his mother. శనిప్రీతిచేసినాడు he did this to avert the evil influence of Saturn. విష్ణుప్రీతిభూమి lands consecrated to Vishṇu. ప్రీతిదత్తము prīti-dattamu. n. A dowry given to a bride by her father-in-law or mother-in-law. ప్రీతుడు prītuḍu. n. One who is pleased or satisfied, ప్రీతినొందినవాడు.

(p. 970) māṭa māṭa. [Tel.] n. A word, పదము. A promise, వాగ్దత్తము, ప్రతిజ్ఞావచనము. Slander, నింద. Opinion, rumour, వృత్తాంతము. అతడు నీ మాట చెప్పలేదు he did not speak of you. ఇది వేరే మాట this is another affair, another thing. వానిమాటకాదు this is not about him, I am not talking about him. గడియకు ఒకమాట చెప్పినాడు he changed his mind every hour. మంచిమాట (interj.) Very well. దాన్ని గురించి రెండో మాటలేదు there is no alternative. వారివిద్ద మాటలుపడినాడు he was reproached or reprimanded by them. In some phrases the word మాట need not be translated. Thus, ఆమె తిరిగీ వస్తున్నదనేమాట తెలిసి knowing that she would return. నేను దానిని కొన్నమాట రూఢి it is very true I bought it. ఆమాటే యెరుగను I know nothing of it. ఇందుచేత మాటవచ్చును by this you will get into disgrace. అతడు మాటతప్పలేదు he did not fail in his promise. మాట తప్పినవాడు మాలవాడు a promise breaker is a pariah, i.e., is a mean wretch. నేను పోయినమాట వానికి ఎట్లా తెలిసినది how did he know that I was gone? అతడు పోయేమాట ఉండేమాటా does he propose to go or stay? వాడు ఉండేమాట యింకా తెలియలేదు I do not as yet know that he will remain. మాటకుమాట word for word, literally. నా మాట అడుగుదాటకు transgress not my command. తనమీద మాటరాకుండా ఇట్లా చేసెను he did this to avoid blame. మాటవినుట to obey. ఎంతమాట what nonsense! వానిమాట వాని ఒడిలో వేసినాను I acted as he desired. నీకు మాట నాకు మూట a command is easy to give but hard to perform, or a word from you will make me rich. వెయ్యిమాటలేల why discuss it at length, in a word. ఆ పెండ్లి మాట యీ గ్రంథములో లేదు there is no mention of the marriage in this book నామాటవేరు, నీమాట వేరు I say one thing you say another, my opinion is different from yours, my case is quite different from yours. వానికి నాకు మాటలు లేవు he and I are not on speaking terms. వానితో నీకేమిమాటలు why do you speak with him? ఈమాట వింటే ఆయన యేమనును if he hears of this what will he say? కడపటిమాటయేమి what was the upshot of the business? ఇప్పట్లో వాని మాట సాగదు he has now no influence. కడకు వానిమాటే ముందరికివచ్చినది at last his words proved true. దానిని గురించి ఇంకా యేమాటా తెలియలేదు I do not yet know the result. మాటలకు పట్టుకొంటే విడవడు if he begins talking he will never stop. అదెక్కడిమాట what nonsense! such a thing is impossible. మాటలు మంచివే కాణి మనసు మంచిదికాదు he talks well but has a bad heart. ఇంకా మాటలు రాని బిడ్డ a child that cannot yet speak. వానికి ఆ ఊరిలో మాట వాసికద్దు లేక మాట సాగుతుంది he has influence in the town. ఆయన మాటకు ఎదురులేదు his word is law. మాటలకుమాత్రము పేదరికములేదు as far as words go he is rich enough. ఒక మాట యిచ్చి పదిమాటలు తీసుకొన్నాడు his reproaches were returned ten-fold. మాటకాడు māṭa-kāḍu. n. A good public speaker, సభయందు భయములేక మాటాడువాడు, వక్త. మాటకారి māṭa-kāri. n. A skilful speaker, యుక్తిగా మాటాడువాడు. A talkative person, వాచాలుడు. మాటలమారి māṭala-māri. n. A talkative person, మిక్కిలి మాటాడువాడు. మాటలాడు, మాటాడు or మాట్లాడు māṭa-l-āḍu. v. n. To speak, talk, converse, to reproach. నన్నెందుకు ఊరికె మాటలాడుతావు why reproach me for nothing? S. iii. 41.