(p. 39) aṇaka aṇaka. [Tel.] n. The act of bringing the yoke under the neck. అణకలు వేసికొను v. n. To go wrong, turn restive, as a bullock which turns the wrong way in the yoke. ఎద్దుగాని గుర్రముగాని నోగ కెదురు తిరుగు. 'వెగడొందిరవితేరి నమొగలగట్టినయట్టి వాహంబు లణకలువైచికొనియె.' విక్ర iv. 51. తిన్నగా జరగనీయక మటిమాటికి అణకలు వేసికొంటాడు instead of going on smoothly he now and then turns restive.

(p. 81) arimuri ari-muri. [Tel.] adv. Much, exceedingly, greatly. Quickly, hastily. One after another, repeatedly. అత్యంతము, మిక్కిలి, త్వరగా, శ్రీఘ్రముగా, ఒకటివెంట నొకటి, మాటిమాటికి, ముందువెనుక. 'పౌరుషంబరిమురిగ్రాల పింగళకుడన్మృగరాజు చరించునచ్చటన్.' P. i. 107. అరిమురితనము ari-muri-tanamu. n. Haste, hurry. ఆత్రము. అరిమురిని in haste. ఆత్రపడి 'మరికదాశివునకు మాకునంకంబు, అరిమురితనమిప్పుడదియేలననుచు.' BD. iv. 1747. అరిమురిపడు ari-muri-paḍu. v. i. To hasten. సంభ్రమించు.

(p. 423) cīṭi chīṭi. [Tel.] n. A note or small letter, పత్రిక. Painted cloth. తుదచీటి (an expression for farewell) For the last time. చీటిమాటిక or చీటికిమాటికి chīṭi-māṭiki. adv. Every instant, every now and then, పలుమారు, పదేపదే.

(p. 699) paḍaga paḍaga. [Tel.] n. A flag or banner, a crest. టెక్కెము. A snake's crest or hood. An ear ornament worn by females. గాలిపడగ a paper kite. పాము పడగ ఎత్తినది the snake raised its hood. 'కోటికిపడగలెత్తి.' Swa. iii. 42. 'కూడువిడిదియు శతకోటిపడగలెత్తి, మాటిమాటికదియుమంటగలిపి.' Vēma. iii. 104. పడగదారి or పడగతాలుపు paḍaga-dāri. n. A snake, పాము, ఫణి.

(p. 726) palumaru , పలుమారు, పలుమారులు, పల్మరు or పల్మారు palu-maru. [Tel.] adv. Many times, often, perpetually, frequently, constantly, repeatedly. మాటిమాటికి.

(p. 812) pori pori. [Tel.] n. Same as పొలి. (q. v.) adj. Strong, great. అత్యంతము. adv. Exceedingly, very much. మిక్కిలి, అత్యంతము. Firmly, దృఢముగా. Duly, regularly, క్రమముగా. Often, మాటిమాటికి, తరుచుగా. Again, మళ్లీ. 'శ్రీనివాసమును క్షేత్రంబుగల పూర్ణమూర్తి బొరి పూజింతును.' H. iv. 297. పొరిగొను pori-gonu. v. a. To kill, slay, చంపు. To ruin, destroy, నాశముచేయు. To conquer, జయించు. 'బలవిక్రమఘనులగు దొర, లీల్గినమనసేన మేడినీశ్వరవిను కన్నులు సెడినట్లున్నది యిక్కొలదిం బొరిగొనుట నరునకు సుకరమగున్.' M. IX. i. 60. పొరిచూపు pori-ṭsūpu. n. A fierce look, భయంకరమైనచూపు. An envious look an inimical attitude, భేదదృష్టి. పొరి చూపుమాటలు pori-ṭsūpu-māṭalu. n. plu. Taunting words. పొరిపొరి pori-pori. adv. (anuk.) More and more, much more. Repeatedly, again and again, over and over. మిక్కిలి, మరీమరీ, మాటిమాటికి.' రమణి పొరిపొరి కన్నీరు క్రమ్మజుట్టి, మెలగి కాకులగ్రద్దల దలగ నడిచుచున్నయిది.' M. XI. ii. 67. పొరిపోవు, పొరివోవు or పొరిమాలు pori-pōvu. v. n. To die. చచ్చు. To be confused, to be agitated, కలుగు. పొరిపుచ్చు or పొరివుచ్చు pori-puṭsṭsu. v. a. To kill, చంపు. To confuse, కలుచు. 'అన్యాయపథమునందు నర్తించువారి నెవ్వరి నాహనంబున బొరిపుచ్చినను నది పుణ్యకృతియ.' M. XII. ii. 168. పొరిమారుచు, పొరిమార్చు, పొరిమాలుచు or పొరిమాల్చు pori-māruṭsu. v. a. To kill.

(p. 864) baḍi baḍi. [Tel. from పడు to fall.] adj. Slight, petty, 'బడిపనులేమేని పనుపుచు నంబిక డుకొనిపిలువంగ నడువనేర్చితిని.' BD. iv. 1267. బడిపనులు servitude. కొలువుడుపనులు. బడిగుర్రము an unsaddled horse. బడి. adv. Along with, వెంబడి. 'అఖిలజనంబులనుంబడి చేసికొని వెడలియతండు యమ్మోహరంబుదీర్చునెడ.' M. vi. ii. 348. అందరినిన్ని వెంటబెట్టుకొని. Like, as, conformably to, according to. దీని బడిచేయించుము make it like this one. బడికోడి or కోడిబడి boḍi-kōḍi. n. A barn door fowl. A large fowl. బడి baḍi. An affix forming nouns. Thus దారిబడి along the road. తీరుబడి leisure. తగులుబడి expense. పెట్టుబడి money advanced or laid out. వచ్చుబడి income. ఏలుబడి a reign. So many times as much, గుణార్థము. ఇబ్బడి as much again, twice as much. మబ్బడి thrice as much. బడిబడి baḍi-baḍi. adv. Repeatedly, one after another. మాటిమాటికి. 'ప్రమదంబున బంధుజనులు బడిబడిరాగన్.' Sunanda. v. 155. బడివారడి baḍi-vāraḍi. n. Apportionment, allotment, lot. The share of revenue levied on each farmer. ప్రతిమనుష్యునకు వేసెడు పన్ను.

(p. 936) mandaḍi mandaḍi. [Tel.] n. A stable, గుర్రపుశాల. మందడిగోడ a partition wall. మందడీడు mandaḍ-īḍu. n. A groom, a horse-keeper. గుర్రపువాడు. 'తే లాయములనున్న, యపుడుదొసగించుకయు లేనియట్లుగాగ, మాటిమాటికిబరికించి మందడీల, కెల్లనూషటయగుచువర్తిల్లనేర్తు.' M. IV. i. 89.

(p. 970) māṭu māṭu. [Tel.] v. n. To get entangled, తగులుకొను. 'తొడరి యడిగిననిల్లాండ్రతోడమాటు.' T, iv. 31. v. a. To conceal or hide. దాచు, మరుగుచేయు.n. Concealment, మరుగు. A remedy, విరుగుడు. An ambush, screen, covering. గురికాడుదాగే గొయ్యి. మరుగు. A menstruum in which a metal is dissolved. Time, period, occasion. తేప. Connection, తగులము. An instalment of payment. A patch of metal put on to mend a vessel, తపెలలకువేసే అతుకు. పొదల మాటున behind the bushes. మాటుకట్టు, మాటుపెట్టు or మాటుఒగ్గు māṭu-kaṭṭu. v. a. To set a trap. మాటికి māṭiki. adv. Often, every now and then, అడుగడుగునకు. మాటిమాటికి māṭī-māṭi-ki. n. Time after time, again and again, frequently. మాటుగొయ్యి māṭu-goyyi. n. A hidden pitfall. మాటుపడు māṭu-paḍu. v. n. To disappear, vanish, అగుపడక పోవు, మరుగుపడు. Also, to get entangled, to get caught, తగులుపడు. మాటుమణుగు or మాటుమడుగు māṭu-maṇugu. v. n. To be hushed, still or silent. ౛ం౛ాటము ఉడిగి నిశ్శబ్దమగు. ఊరంతా మాటుమణిగి ఉండినది the whole town was in dead silence. మాటుమణిగిన తర్వాత in the dead of the night.

(p. 1013) muhuḥ muhuh. [Skt.] adv. Again, మాటి మాటికి, మరలమరల. ముహుర్త్ముహుః, ప్రతిముహుః reiteratedly, over and over. పునఃపునఘ ముహుర్భాష reiteration పలుమారుపలుకుట.

(p. 1015) mūḍu mūḍu. [Tel.] adj. Pron. or n. Three. infl. మూటి as ఆమాటికి to the three. మూట mūṭa. n. ablative. Thirdly, at the third. మూటియందు, మూడవదానియందు. plural మూళ్లు, as పదిమూళ్లు ten times three. మూడు ఎత్తులుగాచేసి laying the garland in three festoons. G. xi. 49. మూడు సరములుగాచేసి. ముక్కాక muk-kāka. (మూడు + కాక.) n. Oppression, trouble, distress. నిర్భంధము. శ్రమ. 'మునులార మీకింత ముక్కాకలేల సులభంబుగనుముక్తిచొప్పుడు విధము.' L. xx. 256. ముక్కాకలుతీరిన thrice proved, thrice tried in the fire, inured; well versed, or experienced. బాగాజితపడి యుండు. ముక్కాని muk-kāni. (మూడు + కాని.) n. The fraction of three కాసులు; 9 pies or three sixtyfourths. ముక్కారు muk-kāru (మూడు + కారు.) n. Three seasons or crops (in a year.) మూడుపంటలు, మూడుభోగములు. 'ధరణిముక్కారును తరగనిగతిబండె.' T. v. 215. ముక్కాలిపీట or ముక్కలిపీట muk-kālipīṭa. (మూడు + కాలి + పీట.) n. A three legged stool or table. A tripod. 'ముక్కలిపీటమీద సొంపలరవసింపజేసి.' Rasica. i. 52. ముక్కాలు muk-kālu. (మూడు + కాలు.) n. Three quarters. ముప్పాతిక. Three legs, మూడుకాళ్లు. ముక్కొటిక muk-koṭika. (మూడు + కొటిక.) n. Three cities, త్రిపురములు. ముక్కోటి ఏకాదశి muk-kōṭi-ēkā. n. A fast held in honor of Vishnu in the month Margasira. మార్గశిరశుద్ధ ఏకాదశి నాడు తిరుపతిలో స్వామిపుష్కరణిలో మూడు కోట్ల తీర్థములువస్తునవనే ఐతిహ్యమువల్ల ఈపేరు వచ్చినది. ముజ్జిగము muj-jagamu. (మూడు + జగము.) n. The 'three worlds,' the universe, లోకత్రయము. ముత్తుము mu-t-tumu. (మూడు + తూము.) n. The measure of three తూములు, మున్నూరు mun-nūru. (మూడు + మారు.) n. Three hundred. ముప్పది or ముప్పై mup-padi. (మూడు + పది.) n. Thirty. ముప్పందుము mup-pandumu. (మూడు + పది + తూము.) n. Thirty tooms. (తూములు.) ముప్పాతిక mup-pātika. (మూడు + పాతిక.) n. Three quarters. ముప్పావు mup-pāvu. (మూడు + పావు.) n. Three quarters. ముప్పిడి mup-piḍi. (మూడు + పిడి.) n. 'Three handles,' a dagger. ముప్పిరి mup-piri. (మూడు + పిరి.) n. Three twists or strands. adj. Three fold. triple. ముమ్మడి mum-maḍi. (ముడు + మడుగు.) n. Three times as much, three fold, treble, triple. ముమ్మనుమడు mum-manumaḍu. (మూడు + మునుమడు.) n. A great grandson. ముమ్మారు mum-māru. (మూడు + మారు.) n. Three times. ముమ్మూడు mum-mūḍu. (మూడు + మూడు.) n. Three times three, మూడుమూళ్లు, తొమ్మిది. ముయ్యేరు muy-yēru. (మూడు + ఏరు) n. Three streams, an epithet of the Ganges. 'ముందరనున్నది మయ్యేరునేల.' HD. ii. 3. ముల్లోకము mul-lōkamu. (మూడు + లోకము.) n. Three worlds, i.e., the earth, heaven and the nether world మువ్వీసము muv-visamu. (మూడు + వీసము.) n. The fraction of three-sixteenths. మువ్వురు or ముగ్గురు muv-vuru. (మూడు + వారు.) n. Three persons. మూడో or మూడవ mūḍō. adj. The third. మూడోదినము the third day, i.e., the next day but one.

(p. 1020) meṇḍu menḍu. [Tel.] n. Abundance, excess. ఆధిక్యము, అతిశయము. కల్లపసిండికి కాంతిమెండు tinsel is abundantly bright, false gold glitters finely. adj. Much, abundant, అధికము. మెండుకొను menḍu-konu. v. n. To abound, exceed, redound, overflow; to grow, swell. అతిశయించు, నిండుకొను, అధికమగు. 'మెండుకొనుమీంకృతులు.' Anirud. iv. 61. మెండుకొలుపు menḍu-kolupu. v. a. To cause to abound. మెండుగా menḍu-gā. adv. Much, excessively, greatly. మెండొడ్డు menḍ-oḍḍu. v. n. To rebel. ఎదిరించు, ఆలస్యముచేయు. 'మాటిమాటికిమగనితో మెండొడ్డి చలపాదితనమున నలిగియుండు.' T. iv.35.

(p. 1207) veḍa veḍa. [Tel.] adj. Trifling, petty, mean, base, అల్పము, తుచ్ఛము. Useless, fruitless, vain, కొరగాని, వ్యర్థమైన. Wrong, erroneous, wicked. Excessive, చెడు, మిక్కుటమైన. Deformed, వికృతము. adv. Slightly. ఇంచుక. 'అట్టిమహాత్ముడొక్కనికి నాశ్రితుడై వెడ గూడుజిరయుం బెట్టగనిల్చి వాని మది బ్రీతిని వైదగువృత్తి బేరునుం.' M. IV. ii. 190. 'వెడదోషమునుజెప్పి. వడినవ్వ, మరలునధ్వగుకొలది.' A. iv. 203. వెడదోవ = దబ్బరమార్గము.' వెడమాయనక్కమాటల.' P. iv. 578. వెడవిలుతుడు, వెడవిల్తుడు, వెడవిలుకాడు or వెడవింటి veda-vilutuḍu. n. The god with the little bow, i.e., Manmadha. మన్మథుడు. వెడవెడ veḍa-veḍa. adj. Very small or petty, అత్యల్పము. సూక్ష్మము. adv. Gradually, slowly, tardily, gently; again and again, repeatedly, సూక్ష్మముగా, మందముగా, మెల్లమెలగా, తిన్నగా, మాటిమాటికి. 'వానమాటలకులోలోవెడవెడవగుచు.' P. iv. 526. 'నిడువెండ్రుకలగుంపుమలచి వైచివేగవెడ వెడదడియొత్తి విధయుతముగ.' A. v. 94. టీ వెడవెడ, మెల్లమెల్లనే. 'వెడవెడనిద్ర బొందికను నిచ్చినపాంథులమీద.' M. V. ii. 123. 'కొంతసేపు వెడవెడ జింతించి శిరసొకింతయెత్తి సున్నంపు టెలుగుతోనిట్టులనియె.' Swa. iii. 132.

(p. 1222) vēyi, vēyi or వెయ్యి vēyi. [Tel.] pron. A thousand. సహస్రము. plu. వేలు. వేనవేలు vēna-vēlu. n. (వేలు+వేలు.) Many thousands. అనేకవేలు. వేమరు or వేమారు vē-maru. adv. A thousand times, again and again, over and over, often, constantly. పలుమరు, మాటిమాటికి. వేమాటికి vē-māṭiki. adv. Again and again. వేయంచులకైడువు vēy-anṭsula-kaiduvu. n. Lit. a thousand edged weapon; an epithet of Vishnu's discus, విష్ణుచక్రము. వేయిచేతులరేడు vēyi-chētula-rēḍu. n. Lit: the thousand handed lord, i.e., the sun, సూర్యుడు. వేవెలుగు the sun. వేయిచేతులయెకిమీడు. an epithet of కార్తవీర్యార్జునుడు. వేయునేల or వేయ్యేల vēy-un-ēla. Why a thousand words? In a word, in short. వేలతరబడి vēla-tarabaḍi. adv. Thousands on thousands, అనేకసహస్రములు.

(p. 1326) sāri sāri. [Tel.] n. A time, turn, occasion. తడవ, తేప, మాటు. ఒకసారి once. రెండుసార్లు twice. మూడుసార్లు thrice. ఈసారి this time. నెలకు ఒకసారి once a month. నెలకు నాలుగుసార్లు four times a month. సారి sāri. [from Skt. స్వారి.] n. A military expedition, యుద్ధయాత్ర. సారె, సారెకు or సారెసరెకు sāre. adv. Frequently, often, repeatedly, again and again. మాటిమాటికి. 'ఘోరంబుగా సారెగుంటకన్నులు త్రిప్పు.' S. iii. 91. 'సారెంపరాకు హెచ్చరిక దెలుప.' N. ii. 334.