(p. 34) aḍapu aḍapu. [Tel.] v. To be held or contained. పట్టు. 'వెడదలుగాగ విప్పుచు బ్రవేశ తటంబులనొగ్గిక్రోలనోళ్లడపక వీపుచిప్ప లెగయంబడి.' Mandhat. vi. 151.

(p. 77) araka araka. [Tel.] n. A plough with bullocks complete. సర్వావయవములుగల నాగటికి ఎడ్లను పూనినది. అరకలుకట్టు to harness a team. అరకలువిప్పు to unyoke the cattle. ఒక యెద్దు చనిపోయినది, అరకసాగక తొందరగానున్నది I cannot carry on my ploughing well as one of my bullocks is dead. అరకట్టరక a plough with a pair of bullocks. విడిచికట్టరక a plough with a change of bullocks. అరకాడు ara-kāḍu. (from అరక+కాడు) n. A cultivator, a ryot.

(p. 168) uramu uramu. [Skt.] n. The breast, basom. రొమ్ము. విప్పుటురము a broad breast. ఉరసిలుడు or ఉరసుడు urasīluḍu n. One who has a broad chest. విశాలమైన రొమ్ము గలవాడు. ఉరస్త్రాణము uras-trāṇamu. n. Armour for the breast. రొమ్ము కవచము.

(p. 437) cēviccu chē-viṭsṭsu. [Tel. చే = చెయ్యి.] v. n. To salute. దండముపెట్టు. చేవిప్పు chē-vippu. n. Salutation. దండము.

(p. 943) maḍaka maḍaka. [Tel.] n. A plough with bulocks complete. నాగటికి ఎడ్లను పూన్చిన యరక, అరక, ఏరు. A folding, a fold, మడువు. A promontory of land, ఏటిమలకసందు. వానికి నాలుగు మడకలు సాగుచున్నవి he has four ploughs in use. రెండుమడకలనేల as much land as requires two ploughs. మడకలు కట్టినతర్వాత after he yoked the cattle to his ploughs. మడకలువిప్పినారు they loosed the cattle from the plough.

(p. 1000) muḍi muḍi. [Tel.] n. A knot. గ్రంధి. A knot of hair, వెండ్రుకలముడి. A knot or joint in wood, చెట్టులోనగువానిబుడిపి. The hump of an ox, ఎద్దు మూపురము. A quarrel, కలహము. A form of a letter written like a knot as మామిడి the letter ్మ నాముడి the letter ్న. తాముడి the secondary form of the letter త. i.e., ్త. An union, joining, సంధి. Also, another form of ముడ్డి. (q. v.) వాడు దానిని ముడిపెట్టుకొన్నాడు he tied the nuptial knot to her, he married her. ముళ్లుకత్తిరించేవాడు a pick-pocket. ఆమె తలముడి వీడినది her hair fell loose, the knot being untied. ముడివిప్పు to untie or open a knot. ఆ దారములో ముళ్లుపడ్డవి that string has formed into knots. ముడివక్కలు unbroken (or whole) areca nuts, గుంటపోకచెక్కలు. బొమలుముడిపెట్టు to knit the eye-brows. ఒకవ్యాజ్యమును ముడివేసి విడిచిపెట్టినాడు he cast a bone of dispute between them. 'పడంతిమది ముడిసడలన్.' Bhadra Parin. iii. 297. దాని మనసనేగ్రంధి వీడునప్పటికి. ముడి muḍi. adj. Closed, వికసింపని. Entire, whole, unbroken, ఖండముకాని. ముడిపూలు unblown flowers. 'ముడిపూలపొట్లముల్.' Illa. ii. 163. ముడి౛ొన్నలు the great millet enclosed in its husk. ముడినువ్వులు sesamum seeds which are not cleaned. ముడిపోక an entire areca nut. ముడిబియ్యము rice that is not well cleaned, చేబియ్యము. ముడికట్టు muḍi-kaṭṭu. n. Certain fees on a crop for the benefit of the landlord. A truss of straw, a sheaf. v. a. To tie a knot. To tie a knot in a man's cloth to remind him that you call upon him to be a witness. అందుగురించి పెద్దలు ముడికట్టినారు our anscestors have laid down this rule or held this doctrine. ముడికాడు muḍi-kāḍu. n. One who ties a knot, one who unites, సంధానముచేయువాడు. ముడికాళ్లు muḍi-kāḷḷu. n. Knock-knees. ముడికాళ్లవాడు a man who is knock-kneed. ముట్టికాళ్లవాడు. ముడికాళ్లది a woman who is knock-kneed. ముడికొక్కు muḍi-kokku. n. A weevil. నంగనాచి. ముడికొను, ముడిగొను or ముడిపడు muḍi-konu. v. n. To be tied in a knot. ముడికొన్న or ముడిగొన్న muḍi-konna. adj. Tied, bound. బద్ధమైన. 'ముడిగొన్న సంసారమోహబంధములు వెడదన్ని సుజ్ఞాని వెడలినమాడ్కి.' DRK. 372. ముడికొలుపు muḍi-kolupu. v. a. To cause to be tied in a knot. ముడిగిబ్బ muḍi-gibba. n. An ox, a bull, ఆబోతు. ముడిపంచె or ముడిబట్ట muḍi-panche. n. A plain cotton cloth without any coloured border. నెల్లాగుడ్డ. ముడిపడు or ముడిపడు muḍi-paḍu. v. n. To be tied in a knot, ముడిగలదియగు. To be united, సంధించు. To be entangled, పెనగొను. To be confounded, puzzled. చీకాకుపడు. 'ముడిపడెననియెడదంజిడి, ముడిపడకుడు.' N. vii. 312. 'మొగమున చీకట్లుముడివడ.' HD. ii. 1380. To increase, excel, అతిశయించు. To happen, కలుగు. ముడిపెట్టు or ముడివేయు muḍi-peṭṭu. v. a. To tie a knot. ముడిబొమ్మ muḍi-bomma. n. A kind of fish, Mastacembelus aennalus. ముడియ muḍiya. n. A knot. A bundle of straw or young plants ready to set. కట్ట, మూట. A wager, పందెము. ముడియవిడుపు muḍiya-viḍupu. n. A pick-pocket. ముళ్లువిప్పు దొంగ. ముడివాటు muḍi-vāṭu. n. The act of being tied in a knot, &c., ముడిపడుట.

(p. 1013) mūka mūka. [Tel. from మూగు.] n. An assembly, a crowd, గుంపు. An army, host, సేన. మూకమీద indiscriminately, in the lump, without details. 'వేవిధంబులమూక విరుపులమాటలే వేళజెప్పెదరు.' Dab. 104. మూకవిరుపులమాటలు, అనగా గుంపు చెదిరిపోతగ్గ కూతలు. మూకవిప్పు mūka-vippu. adj. Scattering. చెదరగొట్టునది. స్వా. iv.

(p. 1040) mona mona. [Tel.] n. The point, end, extremity. ఆగ్రము, తీక్ష్ణాగ్రము. An army, or detachment, సేన. A tube. తెగ. A military array. వ్యూహము. A tribe, తెగ. The front, ముందు. 'మన మొనలకువశముగాదు మరలు పమింకన్.' M. VI. ii. 97. 'లోమొన, వెలిమొన, ఉసిమొన, ముమ్మొన, చతురమొన, పుణ్యపుమొన, పాపపుమొన, దాటడుగుమొన, కదలుమొన, అరమీటుమొన, నెరమీటుమొన, సరితాళంపుమొన, లాదిగాగల పదిరెండు మొనల వారితెలిసిరి.' H. i. 245. మొనలారిపోయినకత్తి a knife with a blunt point. adj. Last, furthest, utmost. కడపటి. మొనకట్టు mona-kaṭṭu. v. n. To attempt with enthusiasm, ఉత్సహించు. n. Joy, rejoicing, enthusiasam, ఉత్సాహము. An amulet or drug used as a charm, పెట్టుమందులలో నొకటి. ఒకానొక స్తంభనమాలిక. 'ఇదిదారికట్టు మొనకట్టిది, కాంతావశ్యకరణమిది.' S. i. 18. 'జలాగ్నిస్థంభములును, మొనకట్టును వాకట్టును.' H. i. 174. adj. Rejoicing, enthusiastic, ఉత్సాహకరమైన. మొనకాడు or మొనగాడు mona-kāḍu. n. A leader of an army, a hero, a principal; a ringleader, శూరుడు, సేనాధిపతి, ముఖ్యుడు. దొంగలమొనగాడు a ringleader among thieves. మొనకొను Same as మొనయు. (q. v.) మొనచేయు mona-chēyu. v. n. To face or front in battle. మోహరించు. మొనచన్ను mona-tsannu. n. A nipple. Lit the tip of the breast. చూచుకము. మొనతప్పు mona-tappu. v. n. To be turned away as the face, to turn away from, విముఖమగు. 'మొనతప్పితిమి రణమున మన మకట మువ్వురము.' భార. సౌ. i. మొనయు monayu. v. n. and v. a. To be, appear, happen, కలుగు. To busy oneself. to engage in. To prepare, be ready, attempt, పూను, పనిపడు. To prepare for battle, రణోద్యోగముచేయు. To cover, to rest upon. ఒగ్గు, కమ్ము, ఆనించు. 'మొండి మాటలాడి మొనసియుండువిరక్తి యమునిగెల్వనెచట నలవిగాదు.' Vēma. 864. 'మొనయు చింతాశ్రేణిమూక విప్పు.' Swa. iv. 148. టీ మొనయు, కమ్ముకొనునట్టి. మొనపు or మొనయించు monapu. v. a. To cause to attempt, పూనజేయు. To cause to happen, కలుగజేయు. To put, place. మోపు, ఉంచు. 'అనినన్ గైటభదైత్య వైరి, దరహాసాంకూరముల్ మోవిపై, మొనపంగొం డొక నిల్చియవ్వనమున్.' Parij. iv. 12. మొనపు. n. An attempt, పూనిక.

(p. 1048) mōsu mōsu. [Tel.] n. A shoot, sprout. అంకురము, దుంపజాతియంకురము, మొలక. పొగమోనులు curls of smoke. 'దైన్యమోననమున మోనులెత్త.' P. ii. 232. టీ మోసులెత్త, మొలకలుపుట్టగా. 'సీ హల నమత్కదళకందాభది ర్యఙ్నతాస్యమున గొమ్మొకటి మోసనగగ్రుంగ.' A. iv. 192. మోసనగన, ఆకు విప్పని అరిటిమొలక వలెనే. Also, a kind of fish, Labco.

(p. 1167) viccu vitsṭsu. [Tel.] v. n. To become open or loose, to burst asunder, as a ripe fruit, to be cracked, split or broken, to be dispersed. విరియు, వికసించు, వీడు, చీలు. 'మబ్బొకయించుకవిప్పవిచ్చుమొగ్గయి మరిపారిపోదురు సమస్తదిశాగతులైనయధ్వగుల్.' A. iv. 170. మొగ్గవిచ్చినది the bud opened. దండువిచ్చి యథాయథలైపోయినది the army broke up and every man went his way. ఆ గోడ విచ్చినది a crack has opened in the wall. ఆ కుండ విచ్చినది the pot cracked. మూసలో లోహముకరిగి కన్ను విచ్చి అడుగునప్పుడు when the melted metal looks quite clear. v. a. To open, loosen, unite, undo; to spread, expand. విరియజేయు, విడిపించు. దాని కొప్పువిచ్చినాడు he untied her knot of hair. కన్నువిచ్చు వారినని చూచినాడు he opened his eyes and looked at them. పాము పడగవిచ్చినది the snake spread or expanded its crest. 'మేడిపండుచూడ మేలిమైయుండును పొట్టవిచ్చి చూడ పురుగులుండు.' Vema. 174. విచ్చు viṭsṭsu. n. The act of being scattered or dispersed, చెల్లాచెదరగుట. adj. Scattered, scattering. చెల్లాచెదరైన. చెల్లా చెదరుచేయునట్టు. విచ్చుకత్తి viṭsṭsu-katti. n. A drawn sword, ఒరదూసినకత్తి. విచ్చుటాకు viṭsṭsu-ṭ-āku. n. A coloured palmyra leaf rolled up and put in the pierced ears of women, in order to widen the bore for an earring. చెవ్వాకు. విచ్చుమొగ్గ viṭsṭsu-mogga. n. An opening bud, విరియుమొగ్గ.

(p. 1171) viḍu viḍu. [Tel.] v. n. To separate, become loose, వీడు. To fall asunder, తనకుతానేవదలు, వీడిపోవు, విరిసిపోవు. 'నీళ్లమీదబుగ్గ నిలిచిన యప్పుడు తళ్లువేగవచ్చితాకుగాక, వడెడుకుండకింత విభ్రాంతిపడుదురు.' Vēma. 70. v. a. To relinquish, leave, quit, abandon, give up, loosen, untie, undo, let go, release, separate, త్యజించు, మానుకొను, వదలు, విచ్చు. విప్పు, వీడ్చు, విడుగడ or విడుగర viḍu-gaḍa. n. Release, liberation. విడుదల, విమోచనము. 'ఉర్రిద్రెవ్వగొరికి యిప్పుడ వెరవారగనేనునీకు విడగరనేయం దొరకొనుట నీదుభాగ్యం బరితత్వము దొరగిమైత్రియలవరపు మదిన్.' M. XII. iii. 207. 'అన్యదేశ్యునధర్మువిడుము.' A. iv. 257. విడుగు viḍugu. v. n. To blow or expand, as a flower, వికసించు. 'ముడిగెతొగలడగెరిక్కలు విడిగె పయోజమ్ములుడిగెవెన్నెల.' S. I. 164. విడదొక్కు or విడద్రొక్కు viḍa-dokku. v. a. To allot, set aside, grant, as land. విడిచు ఇచ్చు. ఆయూరికింద నాయూరి పొలములో కొంతభూమి విడదొక్కినారు they allotted some land from one village to that village. విడనాడు viḍa-n-āḍu. v. a. To cast off, desert, quit, relinquish, divorce. విడుచు, విడిచిపెట్టు, వదులు. 'కూళగూళమెచ్చు గుణవంతు విడనాడి.' Vēma. 1752. విడబడు or విడవడు viḍa-baḍu. v. n. To escape, get free, break loose, వీడు, విచ్చలవిడియగు, కట్టువదిలించుకొని నిరంకుశముగానుండు, తెగనుండి వేరుపడు. నిర్భందమునుండి తొలగు. To slip, ౛ోరు.' అతని మహోద్దండగజము, తన్ను దామరచి మదగ్రస్తయగుచు. కడదిమావంతుని బడఝూళిచేసి విడివడిదండెల్ల విరియ దోలుచును.' B. D. iv. 352. అది విడివడిమాట్లాడినది she shook off all shame and spoke.

(p. 1180) vippu vippu. [Tel.] v. a. To open, untie, loose. ముడివిప్పు to unite a knot. కథను విప్పు to solve a riddle. ఆ సంగతిని విప్పి చెప్పినాడు he explained the matter clearly. కంకణాలు విప్పేదాకా until the marriage was over. n. Loosing, opening, untying. విరియు, విప్పడము, వీడడము. Extension, spreading, విస్తారత, బాహుళ్యము, వైశాల్యము. 'సీ భద్రోత్థ హతవలత్కద్రూజమనజుట్ట తోవిప్పుతోదరిదొండమాడ.' A. iv. 192. adj. Extensive. large, విస్తారమైన. 'విప్పుకప్పగు గొప్పకొప్పున విరినల్లగలువలదండలు చెలువుమీర.' T. iv. 144. విప్పుగా vippu-gā. adv. Extensively, greatly, widely. విస్తారముగా. 'వింతసంతన జేసివిప్పుగా దోసినహురు మంజిపూసల మెరుగుకుచ్చు.' H. iv. 134. 'విప్పుగవిరితేనెవావవిడిబడిగురియన్.' ib. ii. 81. విప్పగు vipp-agu. adj. Large, great, wide. విశాలమైన. 'ఆప్పెనువేసవివిభవము విప్పగుదన్నగరనికట వృషగిరిహరికిన్.' A. ii. 83.

(p. 1188) vilasat vilasat. [Skt.] adj. Shining, splendid. ప్రకాశమైన. విలసనము vilasanamu. n. Sporting, dallying. విలాసము, క్రీడ. Brightness. ప్రకాశము. 'వలదిచ్చటనీమాయావి లసనములుపనికిరావు విడువుమటన్నన్.' Kalahasti. iii. 195. విలసితము vi-lasitamu. adj. Shining, splendid. ప్రకాశమానమైన, ప్రకాశితము. 'విలసితభక్తి నిశ్చలలీలనుండె.' BD. v. 505. 'వినుతవీనానాదవిలసితంబైన.' DUR. 1045. విలసిల్లు vilasillu. v. n. To shine. ప్రకాశించు. To be fine, pleasing, agreeable. విప్పు. 'కొండలెల్లపసిండి కొండలైవిలసిల్ల.' Paidim. v. 46.

(p. 1190) vivṛtamu vi-vṛitamu. [Skt.] adj. Open, gaping, expanded, particularized, explained, described. వికసించిన, తెరవబడిన, విప్పబడిన, వివరింపబడిన.

(p. 1359) sōga sōga. [Tel.] adj. Long, tall, prolonged. దీర్ఘమైన, నిడుపైన, సోగైనగుండు a pyramidal rock, a shaft. Ila. ii. 43. సోగమెడ a long neck. సాగ or సోగతనము n. Length. దైర్ఘ్యము. 'తళుకుందేటయువిప్పు సోగ తన మందంబొప్పగా.' T. iii. 66.