(p. 52) ani ani. [Tel.] (Past p|| of అను to say) Having said. This is translated by the word 'That' or 'so' or the infinitive mood is used, as వారు అక్కడ ఉండినారని అన్నాడు he told me that they were there. అవతల వెళ్లరాదని తిరిగీ వస్తిమి we did not think it right to go on and returned; we thought we must not go further; so we came back. నన్ను పొమ్మని చెప్పెను he told me to go. తన సొమ్మని యెంచి considering it his own. దాన్ని నాకని కొన్నాడు he bought it for me. కావలెనని అక్కడికి పోయినాడు he went there on purpose. పండ్లను పటపటమని కొరికినాడు he gnashed his teeth. ఘమ్మని fragrantly. తళుక్కని brilliantly. గడగడమని మాట్లాడినాడు he spoke rapidly. ఈగలు జుమ్మని ముసురు కొన్నవి the flies covered it buzzingly. నీవు ఈ శాలువ కప్పుకొంటే గుమ్మని ఉండును if you wear this shawl it feels warm: or, you will feel warm.

(p. 167) ummaḍi ummaḍi. [Tel.] n. Partnership, fellowship. ఉమ్మడిగా నుండే common to both: held in common. ఒక్క ఉమ్మడిని at once, in one rush, all at once. ఒక్క సారిగా. ఆ సరుకును ఉమ్మడిని కొన్నాను. I bought it wholesale.

(p. 247) kamma kamma. [Tel.] n. A branch, or bough of any tree of the palm species. మట్టు. A letter or bond written upon a palm leaf, a bond or agreement. లేఖ. A kind of large drop ear-ring worn by Hindu women. స్త్రీల కర్ణబూషణము. దుద్దు కమ్మ a globular ear-ring: పెద్దకమ్మ or బందరు కమ్మ an ear-ring formed as a cup which hides the whole ear. కమ్మ or కమ్మవారు. n. The name of a class of Telugu Sudras. కమ్మకత్తి a sort of bill-hook used by them. కమ్మది a female of that caste.

(p. 286) kītu kītu. [Tel.] n. A cocoanut bough with the leaves plaited so as to form a mat. మట్ట.

(p. 358) garikonu gari-konu. [Tel.] n. To become sharp: to stiffen. గరిగట్టు gari-gaṭṭu. v. n. To be manifest, to be before the eyes. మూర్తీకరించు. 'కరషద్మసంగత ఘనలింగకళయు, గరి గట్టితమలోన గనవచ్చెననగ.' L. 6. 132. గరికమ్మ gari-kamma. n. A rough bough (of a palm tree) before the serrated edges are removed. గరిగొన్న gari-gonna. adj. Blackened, stained. నల్లగిలల్లిన. G. ii. 28.

(p. 362) gahanamu gahanamu. [Skt.] n. A wilderness, forest. అడవి. A cave గుహ. లతాగహనము thicket of boughs. adj. Wild, impervious. చొరరానిది. గహనాపణము A crowded market street.

(p. 605) dūyu or దుయ్యు dūyu. [Tel.] v. a. To penetrate, go through. గుచ్చుకొను. To pull off the scabbard, as a sword. To take palm leaves out of a volume. ఊడదీయు to strip off leaves or boughs. To pluck, take, as a handful of grass. వరదూసి pulling off the scalbard. దెబ్బ దూసిపోయినది the blow glanced off. పేగులు దిస్సిరాపొడిచి stabbed him so that the bowels came out. Pal. 424. దూయుతీగె Same as దుశ్శిరము. (q. v.) దూయించు dūyinṭsu. (causal of దూయు.) v. a. To draw across, to pass over. కాలినగడ్డపారచేత దూయించెను he passed a hot iron over the hand. (This is a ceremony of ordeal in oaths, quite distinct from cauterizing.) దూసిపోవు to go through or penetrate. To glance off, as a dart.

(p. 793) peḷapeḷa , ఫెళఫెళ, పెళ్లు or పెళుక్కు peḷa-peḷa. [Tel. anuk.] n. The noise produced in breaking a thing suddenly. ఆ కొమ్మ పెళుక్కుని విరిగినది the bough broke with a crash. adv. Aloud, crashingly, echoingly, roaringly, creakingly, resoundingly. 'ఫెళఫెళవీరణాల్ ఫెళిఫెళివాయించి.' H. ii. 98. 'కొమ్మ ఫెళఫెళవిరిగెను.' Pal. 173. పెళపెళమను peḷapeḷa-m-anu. v. n. To crash. To make a rustling sound. అతడు ఆ దేశములో పెళపెళ లాడిస్తున్నాడు he is making a great uproar in the country. 'పెళపెళనెల్లెడ నురుముగ.' Padya. L. iv. 77.

(p. 807) pottu pottu. [Tel.] n. Friendship, partnership, holding in common. స్నేహము, సహవాసము, విశ్వాసము, ఉమ్మడి, అవిభక్తిత. పోరునష్టి, పొత్తులాభము (proverb) quarrelling is a loss, friendship is a gain. పొత్తునగుడుచు to eat together as messmates, బిగిసిగాతిను. వీధులు అందరికిపొత్తు the streets are free or common to all men. ఆ సరుకులు పొత్తున కొన్నారు they bought the goods between them, or as common stock. ఆ పని పొత్తులుపోక పడవేసిపెట్టినారు the work is left undone because they could not settle which of them should do it, ఆ పని నీదంటే నీదని పడవేసిపెట్టినారు. 'నృపుపొత్తుబాముపొత్తుంగపటుండగు మిత్రుపొత్తుగడుసరిపొత్తుం, విపరీత భార్య పొత్తుం నెపమిది నిడువంగవలయు.' Sumati. 129. 'ఇట్టి అవమానపుపొత్తు మనంగ వచ్చునే.' M. IV. iii. 33. పొత్తులవాడు he in whom both parties have an equal right or interest. ఇద్దరికి సమమైనవాడు. 'ఏనుపొత్తులవాడనై యిరువురకును.' ib. XII. v. 257. adj. Friendly, united, associated. స్నేహితము, సంగతము. పొత్తుకాడు pottu-kāḍu. n. A friend, స్నేహితుడు. పొత్తుకత్తె pottu-katte. n. A female friend. స్నేహితురాలు. పొత్తుగుడుచు pottu-guḍuṭsu. v. n. To avail or come to good. పనికివచ్చు.' సత్యములు పొత్తుగుడుచునా సున్నుతాంగి భళిర సత్యములానలైనచ్చునీకు.' Ila. iv. 21. టీ సత్యములు పొత్తుగుడుచునా, బాసలు కలిసివచ్చునా. పొత్తుగుడుపు pottu-guḍupu. n. Eating together as messmates. పంజ్క్తిభోజనము. పొత్తుచేయు pottu-chēyu. v. n. To make friends with, to cultivate friendship, to associate with, స్నేహము చేయు. పొత్తువు pottuvu. n. An epithet of Sarasvati, సరస్వతి.

(p. 868) barike barike. [Tel.] n. A small stick or bough, a switch. A dried rough palmyra bough, గురుకులగుల యెండిన తాటిమట్ట. adv. Rough, dishevelled. చింపిరి.

(p. 910) bōḍa , బోడి or బోడు bōḍa. [Tel.] adj. Bald, bare, hornless, cropped. n. A monk. సన్యాసి. బోడితల bald-head. బోడితలతో వచ్చినాడు he came with his head bare or uncovered. బోడిఆవు a hornless cow. బోడిఅమ్ము a blunt arrow, an arrow without a point. వారిని బాగా బోడిచేసినాడు he stripped them bare, or plundered them. బోడియేనుగు a tuskless elephant. బోడిచెట్టు a pollard or a tree with the boughs cut off. బోడతీరువ gross tax (as on a crop) without deducting charges. 'ఆసపడిబోడవైన నేనగుదుగాని యింటి సొమ్మెక్కకాసైన నియ్య.' S. ix. 3. బోడడు a bald headed man, బోడివాడు. బోడతరము bōda-taramu. n. A plant, Sphœranthus indicus. శ్రావణీ, ముండినిచెట్టు. Ainslie. 167. బోడలు bōḍalu. n. Hornless cattle. కొమ్ములురాని పశువులు. బోడసరము Same as బొడ్డసరము. (q. v.) బోడికోడి bōḍi-kōḍi. [Tel.] n. A coot, Fulica atra (F.B.I.) బోడించు or బోడిచేయు boḍinṭsu. v. a. To make bald to crop the hair on the head entirely, to shave the hair on the head entirely, to shave the head entirely bare. బోడింపు boḍimpu. n. The act of removing the hair on the head entirely. బోడిచేయుట.

(p. 942) maṭṭa maṭṭa. [Tel.] n. A bough or stem (of the palm cocoanut, or date tree.) తాళనారికేళాదులకొమ్మ. కలబందమట్ట the stem of the Aloe plant. The tail of an animal. ఆవులలోనగువానితోక. The sucking fish, called the Echeneis, or remora. Several species of this are called కొర్రమట్ట. పయి౛ారుమట్ట, మట్టగుడిసె or మట్టగొరిసె, పూలమట్ట. మాలమట్ట and కడిచమట్ట. See Russell, Plates. 82 and 84. మట్టగిడుసు maṭṭa-giḍusu. n. A sort of fish.

(p. 970) māṭa māṭa. [Tel.] n. A word, పదము. A promise, వాగ్దత్తము, ప్రతిజ్ఞావచనము. Slander, నింద. Opinion, rumour, వృత్తాంతము. అతడు నీ మాట చెప్పలేదు he did not speak of you. ఇది వేరే మాట this is another affair, another thing. వానిమాటకాదు this is not about him, I am not talking about him. గడియకు ఒకమాట చెప్పినాడు he changed his mind every hour. మంచిమాట (interj.) Very well. దాన్ని గురించి రెండో మాటలేదు there is no alternative. వారివిద్ద మాటలుపడినాడు he was reproached or reprimanded by them. In some phrases the word మాట need not be translated. Thus, ఆమె తిరిగీ వస్తున్నదనేమాట తెలిసి knowing that she would return. నేను దానిని కొన్నమాట రూఢి it is very true I bought it. ఆమాటే యెరుగను I know nothing of it. ఇందుచేత మాటవచ్చును by this you will get into disgrace. అతడు మాటతప్పలేదు he did not fail in his promise. మాట తప్పినవాడు మాలవాడు a promise breaker is a pariah, i.e., is a mean wretch. నేను పోయినమాట వానికి ఎట్లా తెలిసినది how did he know that I was gone? అతడు పోయేమాట ఉండేమాటా does he propose to go or stay? వాడు ఉండేమాట యింకా తెలియలేదు I do not as yet know that he will remain. మాటకుమాట word for word, literally. నా మాట అడుగుదాటకు transgress not my command. తనమీద మాటరాకుండా ఇట్లా చేసెను he did this to avoid blame. మాటవినుట to obey. ఎంతమాట what nonsense! వానిమాట వాని ఒడిలో వేసినాను I acted as he desired. నీకు మాట నాకు మూట a command is easy to give but hard to perform, or a word from you will make me rich. వెయ్యిమాటలేల why discuss it at length, in a word. ఆ పెండ్లి మాట యీ గ్రంథములో లేదు there is no mention of the marriage in this book నామాటవేరు, నీమాట వేరు I say one thing you say another, my opinion is different from yours, my case is quite different from yours. వానికి నాకు మాటలు లేవు he and I are not on speaking terms. వానితో నీకేమిమాటలు why do you speak with him? ఈమాట వింటే ఆయన యేమనును if he hears of this what will he say? కడపటిమాటయేమి what was the upshot of the business? ఇప్పట్లో వాని మాట సాగదు he has now no influence. కడకు వానిమాటే ముందరికివచ్చినది at last his words proved true. దానిని గురించి ఇంకా యేమాటా తెలియలేదు I do not yet know the result. మాటలకు పట్టుకొంటే విడవడు if he begins talking he will never stop. అదెక్కడిమాట what nonsense! such a thing is impossible. మాటలు మంచివే కాణి మనసు మంచిదికాదు he talks well but has a bad heart. ఇంకా మాటలు రాని బిడ్డ a child that cannot yet speak. వానికి ఆ ఊరిలో మాట వాసికద్దు లేక మాట సాగుతుంది he has influence in the town. ఆయన మాటకు ఎదురులేదు his word is law. మాటలకుమాత్రము పేదరికములేదు as far as words go he is rich enough. ఒక మాట యిచ్చి పదిమాటలు తీసుకొన్నాడు his reproaches were returned ten-fold. మాటకాడు māṭa-kāḍu. n. A good public speaker, సభయందు భయములేక మాటాడువాడు, వక్త. మాటకారి māṭa-kāri. n. A skilful speaker, యుక్తిగా మాటాడువాడు. A talkative person, వాచాలుడు. మాటలమారి māṭala-māri. n. A talkative person, మిక్కిలి మాటాడువాడు. మాటలాడు, మాటాడు or మాట్లాడు māṭa-l-āḍu. v. n. To speak, talk, converse, to reproach. నన్నెందుకు ఊరికె మాటలాడుతావు why reproach me for nothing? S. iii. 41.

(p. 1088) roṭṭa or రొడ్డ roṭṭa. [Tel.] n. A small bough. మండ.

(p. 1108) lēṭa lēṭa. [Tel.] n. A bough or branch. కొమ్మ, శాఖ. లేటమొగమపడు to turned away, as the face, విముఖమగు.