(p. 138) iruku iruku. [Tel.] n. A strait, difficulty, distress, narrowness. Closeness, contact. adj. Narrow, tight, squeezing. ఇరుకు v. n. To be squeezed, stuck in. ఇరుకటము or ఇరుకాటము irukaṭamu. n. A narrow place. ఇరుకుచోటు. ఇరుకుమాను iruku mānu. n. Posts set in a gate-way (i.e., పంగలకర్ర). to exclude cattle but admit men; a turnpike. ఇరికించు or ఇరికించుకొను irikinṭsu. v. a. To insert, poke in, stick in. ఇరికికొను or ఇరుక్కొను iriki-konu. v. n. To get in; stick, be caught, be inserted, be entangled.

(p. 149) uggu uggu. [Tel.] n. A mixture of castor oil and breastmilk given to infants. A wrinkle or plait in cloth. మడత. Confusion. ఉగ్గుపడు uggu-paḍu. v. i. To form into a fold. ముడతపడు. ఉగ్గులుపారు uggulu-pāru. v. n. To run into a knot in spinning or twisting, to be entangled, to run into wrinkles. మెలిపడు. To be confused or confounded.

(p. 258) kaliyu or కలియు kaliyu. [Tel.] v. n. To mix, join, mingle. To collect, assemble. To coalesce. To agree, correspond, match. To be included in, to fall under. To set to work, being to do. దిక్కులు కలియచూచి looking all round. దృష్టి కలిసినప్పుడు when our eyes met. అతనిభూమిలో కలిసినస్థలము a spot included in his land. ఆ దారి ఇక్కడ కలియుచున్నది that road meets here. సభ కలిపినది, or సభ కలిసిపోయినది the assembly has broken up or adjourned: కలియగలుపు kaliya-galupa n. Familiarity, affability. కలియగలుపుగానుండే familiar, easy, affable. కలియబడు kaliya-baḍu v. n. To meddle with. To rush, fall (upon enemies) వాండ్లు మామీద కలియబడ్డారు they rushed upon us. To become entangled. 'అరుతసరులుకలియంబడుచు.' B. viii. 457. కలియబెట్టు. kaliya-beṭṭu. v. a. To mix, to stir.

(p. 411) cikku or చిక్కుకొను chikku. [Tel.] v. n. To be found, to be caught, or ensnared. దొరకు. To remain, be left మిగులు. అది నాకు చిక్కినది I have got it. To stop or halt, to remain. వెనుకచిక్కు to remain behind, to fall in the rear. To grow thin or lean. కృశించు. చిక్కని సొమ్ముగానున్నది it is unattainable, it cannot be got. చిక్కించుకొను chikkinṭsu-konu. v. a. To get, obtain. చేతిలో చిక్కించుకొను to get into one's hands, to get hold of. వెతలచిక్కు to be seized with sorrow. ధైర్యము చిక్కనందున as I dared not do so. చిక్కినది the rest, the remainder. చిక్కిపోవు chikki-povu v. n. To become lean. చిక్కు n. A tangle, మెలి. A puzzle, perplexity, intricacy, confusion, entanglement, difficulty, distress, trouble. సంకటము, ఇబ్బంది. చిక్కులుపడు to be in distress or to get into difficulty సంకటపడు. చిక్కులబెట్టు to entangle, to involve, puzzle, to distress or harass; to pinch or stint. చిక్కతీయు to disentangle. చిక్కుగానున్నది it is puzzling. చిక్కుపడ్డ tangled or dishevelled as hair, చిక్కయిన. చిక్కుపాటు entanglement. చిక్కుపడుట, సంకటపడుట. చిక్కు adj. Puzzling, perplexing, entangled, intricate, confused, difficult, troublesome, baffled. చిక్కుజడలు tangled hair. చిక్కుకంపు a rancid smell (of oil .) చిక్కుతాళము. n. A lock with many wards, and which, like a patent lock, can only be opened by those who know it.

(p. 498) tantuvu tantuvu. [Skt.] n. A thread or fibre. నూలిపోగు. తంతుకాష్ఠము a spindle నూలువడికే కదురు. తంతుకీటము a silkworm పట్టుపరుగు. తంతునాగము tantu-nāgamu. n. A polypus or marine serpent supposed to entangle and drown swimmers. నెగడు. తంతునాభము tantu-nābhamu. [from తంతు a thread and నాభి the navel.] n. A spider. సాలెపురుగు. తంతువాయము a spider. తంతువాయుడు taṇtu-vāyuḍu. n. A weaver.

(p. 501) tagulu tagulu. [Tel.] v. a. & n. To happen, occur, turn up, appear. To belong to. appertain to, to come in contact with, to touch, hit, strike. To be caught; got, found, joined, entangled, understood. To be received (as a blow), incurred (as expense or punishment.) n. See under తగులము. ఆ యింటికి నిప్పుతగిలినది the house caught fire. ఇక్కడ గాలి తగులుచున్నది the wind strikes here, here we get the breeze. పెండ్లితగిలినది there was a marriage. ప్రయాణము తగిలినది he had occasion to make a journey. అక్కడ మంచినీళ్లు తగిలినవి there we found fresh water. వానికి దెబ్బతగిలినది he received a blow. కుండ కాలికి తగిలినది the pot touched my foot. ఓడ మెరకు తగిలినది the ship ran aground. వానికి రోగముతగలకుండ to prevent his catching the disease. అతనితిట్లు నాకు తగలలేదు his abuse did not affect me. ఇది వానిమనసునకు తగిలినది this was impressed upon his mind. వెంటతగులు to pursue. తగులుకొని వచ్చిరి they attacked, they followed. అడ్డముతగులు to oppose, to come in the way. పదిరూకలు తగిలినవి it cost ten cash. తగులుకొను tagulu-konu. v. n. To be involved or entangled with. చిక్కుకొను. To fall in love with. వలచు. To catch fire. అది వాణ్ని తగులుకొనిపోయినది she has gone off with him. ఆ యిల్లు తగులుకొన్నది the house caught fire. తగలబడు or తగులబడు tagala-baḍu. v. n. To burn or be set on fire. ఇల్లు తగలబడ్డది the house was burnt. తగలబెట్టు or తగులబెట్టు tagala-beṭṭu. v. a. To set fire to, to kindle, to burn అడివిని తగలబెట్టిరి they burned the forest. తగులుబడి tagulu-baḍi. n. Expense, charge, cost, outlay. పట్టుబడి. తగులుబాటు tagulu-bāṭu. n. Charge, cost, expense. తగులవడు to be caught. చిక్కు, పట్టుపడు.

(p. 508) tappu tappu. [Tel.] v. n. To err, fail, cease. To be lost, broken, changed, made void, or erroneous. దైవానుగ్రహము తప్పినందున through the divine favour being lost. To drop off, as a shackle. To go off, abate, as a pain. రేపుతప్పినది the ford is missed. అడుగులో పిడుగుతిప్పు a great mistake in a short space. ఆయువుతప్పినవాడయినాడు he declined into the vale of years. v. a. To transgress, to miss. తప్పుచేయు, అతిక్రమించు. దినము తప్పుదినము every other day, missing one day in turn. ఒకటితప్పి ఒకటి one now and then; here and there one. తప్పివచ్చినపని a thing that happened unexpectedly, or out of the common way. మాటతప్పు to break one's word or promise. తప్పక tappaka. adv. Unfailingly, steadfastly, steadily, certainly, surely. తప్పచూచు tappa-ṭsūṭsu. v. t. To disregard. దైవము తప్ప చూచినందున as God withdrew his favour. తప్పు or తప్పితము or తప్పిదము. (తప్పు+ఇతము or ఇదము.) n. An error, fault, mistake, offence. తప్పుపలుకు to say what is wrong or false. తప్పులుపట్టు to find fault with, to cavil. adj. Erroneous, mistaken, faulty, wrong. Foul or entangled. తప్పుకూడు unlawful food. తప్పుటడుగులు పెట్టు to stagger or totter as an infant. తప్పుదారి or తప్పుదోవ a wrong road. తప్పించు tappinṭsu. v. a. To extricate, to set free విడిపించు. To take away, remove, lose, shift, alter. తాడు తప్పించుట to get the cord free, to extricate it. నా జీవనము తప్పించినాడు he took away my living. To elude ముఖము తప్పించు to abscond. To cause to cross over, pass by, transgress, depart from (an agreement.) దోవతప్పించినాడు he misled me. తప్పించుకొను tappinṭsu-konu. v. n. To get free, to escape. ప్రాణము తప్పించుకొని వస్తిని I escaped with my life. తప్పుడు or తప్పుదల. tappuḍu. n. Missing, making a mistake తప్పుట. తప్పుడు adj. Wrong తప్పైన. తప్పుడుపడు or తప్పుపడు to make a mistake సరితప్పు.

(p. 612) doraku Same as దొరుకు (q. v.) దొరకు పడు doraku-paḍu. v. n. To be caught or entangled. చిక్కుకొను. దొరకొను dora-konu. (దొరకు+కొను.) v. n. and a. To be found. లభించు, చిక్కు. To begin, ఆరంభించు. To try, యత్నించు. 'తగుసారధి దొరకొనినం, పగతురసాధించు టెంత పని.' M. IV. iv. 10. దొరకోలు dora-kōlu. n. The being found or obtained. An attempt, an endeavour. దొరకడము, ఆరంభించడము. 'వీడగ్గమై దొరకోలర్జుననీకు తొంటిసుకృతస్తోమంబుకల్మింజుమా.' M. VII. iii. 192. దొరకోలుసన్నాసి or దొరకుసన్యాసి dora-kōlu-sanyāsi. n. A swindler. వేషములు వేసి నమ్మించి వెనుక మోసము చేయు దొంగ.

(p. 674) negaḍu or నపడు negaḍu. [Tel.] v. n. To increase; to extend, to spread. వర్ధిల్లు, వెలయు. ఆ గ్రామము నెగడి కసుబా అయినది the village has enlarged and become a town. n. A polypus, or marine animal (మకరము), supposed to entangle swimmers. జలగ్రహము. The red sea weed, (tangle or dulse.) తంతునాగము. నెగడుపడిన clogged, trammelled. నెగడు కొట్టినట్టు ఉన్నారు they appeared to be astounded. నెగడించు negaḍinṭsu. v. a. To spread, to extend, as fame, &c.

(p. 733) pācu pāṭsu. [Tel. Causal of పాయు.] v. a. To remove out of the way. తొలగించు, పాయజేయు. To disentangle, చిక్కెడలించు.

(p. 741) pāyu pāyu. [Tel.] v. n. To avoid. తొలగు. To be disentangled, చిక్కెడలు. To become rancid, as rice or butter, &c. పక్వపదార్థము మెత్తపడిచెడు. v. a. To quit, abandon, విడుచు. పాయక pāyaka. adv. Constantly. without intermission. పాయగిలు or పాయగిల్లు pāyagilu. v. n. To avoid. తొలగు. పాయబారు pāya-bāru. v. n. To become rancid, పాయు.

(p. 878) bāmu bāmu. [Tel.] n. Birth, production. జన్మము. Grief, దుఃఖము. Embarassment, entanglement. చిక్కు, తొందర, భంగము. తొలుబాము a former birth. 'రఘూద్వహనే సపరాధినైననీ, పాదములు జనింపతొలుబాముల నోములపెక్కునోమ గం, గాదిమహానదుల్.' R. vii. 118. తొలుబాములనోములు, అనగా పూర్వజన్మములందు చేసిన వ్రతములు. బాములిడు to harass. Ila. iv. 81. బాములపెట్టు to torture, torment, plague. 'కుంటెనబాములకై యొసగు వీడుబహువిత్తంబుల్.' Sananda Gan. iii. 55.

(p. 961) malayu malayu. [Tel.] v. n. To wander, roam, తిరుగు. To be entangled, to form a tangle, పెనగు, చిక్కుపడు. To spread, వ్యాపించు. To attempt, ఉద్యమించు. To be eager for, ఉద్రేకించు. To long for. తపించు. To rejoice, be pleased, eager, or delighted. To shine, be splendid. To unfold or display. ఉల్లసించు, వెలయు, విజృంభించు. To blow, as wind. విసరు. 'ఇలలో నిద్దరురాజులు మలయుచుచదరంగమాడి మాసటివేళన్ బలమెత్తి కట్టమరచిన నెలుకలు తమకలుగులోని కేనుగుదీసెన్.' చాటుపద్యము. 'మాణిక్యదీపముల్ మలయుచోట.' Swa. iii. 146. 'మలసెనుదారము మలయసమీరము.' T. ii. 149. మలయిక malayika. n. Rambling, jaunting. junketing. విహారము.

(p. 970) māṭu māṭu. [Tel.] v. n. To get entangled, తగులుకొను. 'తొడరి యడిగిననిల్లాండ్రతోడమాటు.' T, iv. 31. v. a. To conceal or hide. దాచు, మరుగుచేయు.n. Concealment, మరుగు. A remedy, విరుగుడు. An ambush, screen, covering. గురికాడుదాగే గొయ్యి. మరుగు. A menstruum in which a metal is dissolved. Time, period, occasion. తేప. Connection, తగులము. An instalment of payment. A patch of metal put on to mend a vessel, తపెలలకువేసే అతుకు. పొదల మాటున behind the bushes. మాటుకట్టు, మాటుపెట్టు or మాటుఒగ్గు māṭu-kaṭṭu. v. a. To set a trap. మాటికి māṭiki. adv. Often, every now and then, అడుగడుగునకు. మాటిమాటికి māṭī-māṭi-ki. n. Time after time, again and again, frequently. మాటుగొయ్యి māṭu-goyyi. n. A hidden pitfall. మాటుపడు māṭu-paḍu. v. n. To disappear, vanish, అగుపడక పోవు, మరుగుపడు. Also, to get entangled, to get caught, తగులుపడు. మాటుమణుగు or మాటుమడుగు māṭu-maṇugu. v. n. To be hushed, still or silent. ౛ం౛ాటము ఉడిగి నిశ్శబ్దమగు. ఊరంతా మాటుమణిగి ఉండినది the whole town was in dead silence. మాటుమణిగిన తర్వాత in the dead of the night.

(p. 1000) muḍi muḍi. [Tel.] n. A knot. గ్రంధి. A knot of hair, వెండ్రుకలముడి. A knot or joint in wood, చెట్టులోనగువానిబుడిపి. The hump of an ox, ఎద్దు మూపురము. A quarrel, కలహము. A form of a letter written like a knot as మామిడి the letter ్మ నాముడి the letter ్న. తాముడి the secondary form of the letter త. i.e., ్త. An union, joining, సంధి. Also, another form of ముడ్డి. (q. v.) వాడు దానిని ముడిపెట్టుకొన్నాడు he tied the nuptial knot to her, he married her. ముళ్లుకత్తిరించేవాడు a pick-pocket. ఆమె తలముడి వీడినది her hair fell loose, the knot being untied. ముడివిప్పు to untie or open a knot. ఆ దారములో ముళ్లుపడ్డవి that string has formed into knots. ముడివక్కలు unbroken (or whole) areca nuts, గుంటపోకచెక్కలు. బొమలుముడిపెట్టు to knit the eye-brows. ఒకవ్యాజ్యమును ముడివేసి విడిచిపెట్టినాడు he cast a bone of dispute between them. 'పడంతిమది ముడిసడలన్.' Bhadra Parin. iii. 297. దాని మనసనేగ్రంధి వీడునప్పటికి. ముడి muḍi. adj. Closed, వికసింపని. Entire, whole, unbroken, ఖండముకాని. ముడిపూలు unblown flowers. 'ముడిపూలపొట్లముల్.' Illa. ii. 163. ముడి౛ొన్నలు the great millet enclosed in its husk. ముడినువ్వులు sesamum seeds which are not cleaned. ముడిపోక an entire areca nut. ముడిబియ్యము rice that is not well cleaned, చేబియ్యము. ముడికట్టు muḍi-kaṭṭu. n. Certain fees on a crop for the benefit of the landlord. A truss of straw, a sheaf. v. a. To tie a knot. To tie a knot in a man's cloth to remind him that you call upon him to be a witness. అందుగురించి పెద్దలు ముడికట్టినారు our anscestors have laid down this rule or held this doctrine. ముడికాడు muḍi-kāḍu. n. One who ties a knot, one who unites, సంధానముచేయువాడు. ముడికాళ్లు muḍi-kāḷḷu. n. Knock-knees. ముడికాళ్లవాడు a man who is knock-kneed. ముట్టికాళ్లవాడు. ముడికాళ్లది a woman who is knock-kneed. ముడికొక్కు muḍi-kokku. n. A weevil. నంగనాచి. ముడికొను, ముడిగొను or ముడిపడు muḍi-konu. v. n. To be tied in a knot. ముడికొన్న or ముడిగొన్న muḍi-konna. adj. Tied, bound. బద్ధమైన. 'ముడిగొన్న సంసారమోహబంధములు వెడదన్ని సుజ్ఞాని వెడలినమాడ్కి.' DRK. 372. ముడికొలుపు muḍi-kolupu. v. a. To cause to be tied in a knot. ముడిగిబ్బ muḍi-gibba. n. An ox, a bull, ఆబోతు. ముడిపంచె or ముడిబట్ట muḍi-panche. n. A plain cotton cloth without any coloured border. నెల్లాగుడ్డ. ముడిపడు or ముడిపడు muḍi-paḍu. v. n. To be tied in a knot, ముడిగలదియగు. To be united, సంధించు. To be entangled, పెనగొను. To be confounded, puzzled. చీకాకుపడు. 'ముడిపడెననియెడదంజిడి, ముడిపడకుడు.' N. vii. 312. 'మొగమున చీకట్లుముడివడ.' HD. ii. 1380. To increase, excel, అతిశయించు. To happen, కలుగు. ముడిపెట్టు or ముడివేయు muḍi-peṭṭu. v. a. To tie a knot. ముడిబొమ్మ muḍi-bomma. n. A kind of fish, Mastacembelus aennalus. ముడియ muḍiya. n. A knot. A bundle of straw or young plants ready to set. కట్ట, మూట. A wager, పందెము. ముడియవిడుపు muḍiya-viḍupu. n. A pick-pocket. ముళ్లువిప్పు దొంగ. ముడివాటు muḍi-vāṭu. n. The act of being tied in a knot, &c., ముడిపడుట.