(p. 27) agrahāramu agra-hāramu. [Skt.] n. A street or village inhabited by brahmins. A village of which the old and hereditary cultivators are brahmins. A village granted to brahmins by government for charitable or religious purposes; either rent free, or at a favourable assessment. The conditions on which these villages are held are specified thus, సర్వాగ్రహారము a village free from all tax. శ్రోత్రియాగ్రహారము a village granted at a certain fixed assessment. జోడి అగ్రహారము, or బిల్మకా అగ్రగారము or, కట్టుబడి అగ్రహారము a village granted at a rent which fluctuates with the produce. అగ్రహారికుడు a brahmin belonging to such a village. అగ్రహారమనుభవించేవాడు he who enjoys a village free from tax.

(p. 161) upakaraṇamu upa-karaṇamu. [Skt.] n. An instrument, implement, apparatus, an appendage. సాధనము. ఉపకరించు upa-karinṭsu. v. a. To be of use, benefit, do good to. ఉపకారము upa-kāramu. n. Beneficence, kindness, obligation, aid, help. మేలు ఉపకారి upa-kāri. adj. Beneficent, kind, charitable, obliging, assisting. n. One who does good. ఉపకారిక upa-kārika. n. The temporary abode of a king. రాజు యొక్క విడిది యిల్లు ఉప్పరిగ, ఉపకృతి upa-kriti. n. Aid, assistance, kindness. మేలు.

(p. 339) kṣaritamu ksharitamu. [Skt.] adj. Oozed, dropped, flowing, కారిన. జారిన.

(p. 406) carita , చరిత్ర, చరితము or చరిత్రము charita. [Skt.] n. History, tale, narrative. Behaviour, conduct. దినచరిత్ర a diary. వ్యాజ్య చరిత్ర the entire details of the dispute. చరితార్థము charit-ārthamu. n. End, advantage, purpose. వినియోగము, ఫలితార్థము.

(p. 433) cē chē [Tel. contracted from చేయి or చెయ్యి.] n. The hand. చెయ్యి. An elephant's trunk తొండము. చేసరచు to pat the hand. చేసంజ్ఞ a sign made with the hand. చేకానుక a present given in person. చేగలమెకము an elephant. చేగలవాడు a charitable person. చేతప్పు a slip of the pen. చేబదులు or చేతియప్పు a simple debt as distinguished from a bond debt. చే like 'hand,' when used adjectively sometimes means Small, as చేపెట్టె a hand box, చేకత్తి a small knife, చేబాడిదె a small adze. చే or చేత affix. By, through, with. తనచేనైనంతదూరి abusing them to the utmost in his power. చేకూలి chēkūli. n. Hire. చేకూలికాడు a hireling, a hired servant. B. D. v. 396.

(p. 546) tegu tegu. [Tel.] v. n. To break, burst, sever, snap, or be separated. To be cut or split, as the skin or flesh with a blow. To burst, as a lake. To be parted out, as shares. ఖండితమగు, ఛిన్నమగు. To be sharp, as a cutting instrument. To venture సాహసించు. To be mellowed, trained or broken in, as a musical voice తీర్పగు. దాని గొంతుతెగినది he voice is tuned aright. To be finished or break off, as a work. తీర్పగు. To die చచ్చు. 'మార్జాలముడగ్గరి శశకపింజలంబులు తెగవె.' P. iii. 96. వగతెగెను the dispute was terminated. తెగ tega. n. A sort, kind, class. సజాతీయసమూహము. A crowd or flock. సమూహము. A sect, branch or division in a sect. A community, family, kin. Manner విధము. Side పక్షము. A bowstring అల్లెత్రాడు. Stringing a bow అల్లెత్రాటిని ఎక్కపెట్టుట. A length నిడుపు. తెక్కొను for తెగకొను See above. తెగగొట్టు tegagoṭṭu. v. a. To snap off, to cut, or sever నరుకు. తెగకోయు to cut off, to deduct. తెగగొరుకు to bite through. తెగచూచు to stare. తెగనమ్ము to sell off. v. t. To heat soundly. తెగనాడు teganāḍu. v. n. To speak rigorously. తెగబట్టు to hold fast. తెగబడు or తెగబారు tega-baḍu. v. n. To dare, to venture. తెగించు. తెగవేయు tegavēyu. v. t. To cut off, నరుకు. తెగమొగమాడి quite out of countenance. మిక్కిలి ముఖభంగమునుపొంది. 'తెగమొగ మోడియున్న జననిందితులొందుదు రెందధోగతుల్.' UR. K. vii. 267. తెగిన gashed, wounded, broken. భూమి తెగిపోయినది the field was cut up, ploughed up or destroyed by the flood. తెగుడు teguḍu. n. Breaking. తెగుట. తెగుడల tegudala. n. End, termination. అంతము. Decrease క్షయము. తెగుదెంపు tegudempu. (తెగు+తెంపు.) n. A decision. తీర్పు. తెగుబడి tegu-baḍi. n. Breaking. తెగుట. Ploughing. దుక్కి. Sale అమ్మకము. తెగులు tegulu. n. An outbreak (of disease.) Disease, sickness, plague, pain, blight, evil, murrain, rot. వ్యాధి, పీడ. తెగులుగొంటు tegulu-gonṭu. n. A sick person, an invalid. వ్యాధిగ్రస్తుడు, వ్యాధిగ్రస్తురాలు. తెగులుగొను tegulu-gonu. v. n. To become sick to fall sick. వ్యాధిగ్రస్తమగు. తెగువ teguva. n. Darin , resolution. సాహసము. Sharpness, decision, decidedness, determination. Hastiness, wilfulness. Suddenness, abruptness. Wreaking or satiating passion. Liberality. A charitable disposition దాతృత-వము. తెగువ దేవేంద్రపదవి our daring is a very heaven, i.e., revenge is sweet! వాడికి తెగువపుట్టినది he has become courageous, or venturesome. తెగుదారి tegu-dāri. (తెగువ+దారి.) n. A courageous person. సాహసికుడు, సాహసికురాలు. A donor, a charitable person. దాత. తెగువడు teguvadu. (తెగుడు+పడు.) v. n. To be separated or severed. వేరుపడు.

(p. 600) duḥ duh. [Skt.] A negative prefix. Bad, evil, wicked. చెడు, చెడ్డ. In compounds it changes into దుశ్ or దుస్ according to the rules of Sandhi. Such compounds as usually occur in Telugu literature are here brought together and explained. దురంతము dur-antamu. adj. Endless, eternal, without limit, boundless , unfathomable, అంతములేని. దురదృష్టము dur-adṛishṭamu. n. Ill luck, misfortune. adj. Unfortunate. దురదృష్టుడు dur-adṛishṭuḍu. n. An unfortunate man. దురభిమానము dur-abhimānamu. n. Arrogance, presumption. దురభ్యాసము dur-abhyāsamu. n. An evil practice, a bad habit. దురవగాహము dur-avagāhamu. adj. Hard to understand, inexplicable, puzzling. దురవస్థ dur-avastha. n. Mishap, evil plight. దురహంకారము dur-ahankāramu. n. Presumption, arrogance. దూరాకృతము dur-ākṛitamu. n. An evil act, a misdemeanour. దుర్మార్గము దురాక్షేపణ dur-ākshēpaṇa. n. A quibble or groundless objection; a finesse. దురాగతము dur-āgatamu. n. An outrage. దురాగ్రహము dur-āgrahamu. n. Groundless anger. దురాబారము dur-āchāramu. n. A bad custom. దురాచారుడు a man of bad habits or conduct. దురాత్ముడు dur-ātmuḍu. n. A bad hearted man. దురాపము dur-āpamu. adj. Intolerable, unbearable. దురాపకోపము prodigious rage. దురాలోచన dur-ālōchana. n. Bad intent, a plot. దురాశ dur-āṣa. n. Covetousness, vain hopes, avarice, greed. దురాశపరుడు dur-āṣa-paruḍu. n. A covetous, avaricious man. దురుక్తి or దురాలావము dur-ukti. n. Hard words, harshness of language. దుర్గంధము dur-gan-dhamu. n. A bad smell , stink. దుర్గతి dur-gati. n. Ruin, perdition, నరకము. Poverty, బీదతనము. దుర్గమము dur-ga-mamu. adj. Inaccessible, impossible. పొందగూడని, పోగూడని. దుర్గుణము dur-guṇamu. n. An evil nature, a bad quality, a bad symptom. దుర్ఘటము dur-ghaṭamu. adj. Hazardous, hard, impracticable. దుర్జనుడు dur-januḍu. n. A bad man, a wretch. దుష్టుడు. దుర్జయము dur-jayamu. adj. Unconquerable, invincible, invulnerable. దుర్దశ dur-daṣa. n. Misfortune. దుర్జాతుడు dur-jātudu. n. A man of low birth. దుర్దినము dur-dinamu. n. A cloudy or foul day. ముసురుపట్టియుండు దినము. దుర్ధరము dur-dharamu. adj. That cannot be worn. ధరింపగూడని. దుర్ధర్షము dur-dharshamu. adj. Despicable. తిరస్కరింపదగిన. దుర్నయము or దుర్నీతి dur-nayamu. n. Wickedness, immorality. దుర్నిరీక్ష్యము dur-nirīkshyamu. adj. Dazzling, that dazzles, which is hard to look at. Terrific. దుర్బలము dur-balamu. adj. Weak, not valid, unreasonable, groundless. దుర్భలముచేయు to weaken. దుర్బుద్ధి dur-buddhi. n. Folly, weak reason; evil intent. దుర్భోధన dur-bōdhana. n. Evil counsel, instigation, temptation. దుర్భోధనచేయు to give evil advice, to instigate. దుర్భరము dur-bha-ramu. adj. Insupportable, భరించశక్యము కాని. దుర్బాష dur-bhāsha. n. Abuse, revilling, evil words. దుర్భాషలాడు to use foul language, to revile or scold. దుర్భిక్షము dur-bhikshamu. n. Dearth, famine. దుర్భిక్షకాలము hard times, a period of scarcity. దుర్మతి dur-mati. n. Folly. An evilminded man, దుర్భుద్ధికలవాడు. The name of a year. దుర్మదము dur-madamu. n. Arrogance. దుర్మరణము dur-maradṇa-mu. n. An unfortunate end, a violent or untimely death. దుర్మాంసము dur-mar-samu. n. Proud flesh (that grows in a sore or wound.) దుర్మార్గము dur-mārgamu. n. Misconduct, an offence. adj. Wicked. దుర్మార్గుడు dur-mārgudu. n. A wicked man, sinner, villain, evildoer. దుర్యశము dur-yaṣamu. n. Infamy, disgrace. దుర్యోగము dur-yōgamu. n. Misfortune, hard circumstances. దుర్లభము dur-labhamu. adj. Hard to get, scarce, rare. Difficult. దుర్వచనము dur-vachanamu. n. Foul language, abuse. దుర్వర్ణము dur-varṇamu. adj. Tarnished (as copper.) దుర్వృత్తుడు dur-vṛittuḍu. n. He who is wicked, he who leads a low or infamous life. దుశ్చరితుడు. దుర్వారము dur-vāramu. adj. Inevitable, irresistible. దుర్వ్యాపారము dur-vyāpā-ramu. n. Misconduct. దుశ్చరితము duṣcharitamu. n. Wicked conduct, wickedness. దుశ్చేష్ట duṣ-cheshṭa. n. A wicked deed. దుశ్చకునము duṣ-ṣskunamu. n. An evil omen. దుష్కరము dush-karamu. adj. Difficult, hard. చేయగూడని. దుష్కృతము dush-kṛitamu. n. A sin, an evil deed. పాపము. దుస్తంత్రము dus-tantramu. n. Craft, guile. కపటోపాయము. దుస్తరము dus-taramu. n. Difficulty. adj. Difficult bad, vile, inevitable, unavoidable. తరింపగూడని. దుస్సంగము dus-sangamu. n. Unlawful intercourse. దుస్సంధి dus-san-dhi. n. An error in grammatical elision. A base introduction: an acquaintance formed through the medium of vile persons. దుస్సహము dussahamu. adj. Insufferable, intolerable. సహింపగూడని దుస్స్వప్నము dus-svapnamu. n. An evil dream.

(p. 621) dharmamu or ధర్మువు dharmamu. [Skt.] n. Duty. విధి. Virtue, పుణ్యము. Right, న్యాయము. Alms. A rule, precept or principle. విధి. Nature, character, property, స్వభావము. A function or trade. Custom, usage, propriety, ఆచారము. ధర్మశాస్త్రము or ధర్మసంహిత Law, the science of right. సాత్వికధర్మము the conduct that shows meekness. కులధర్మము the rules of caste. వివాహధర్మము conjugal dues, the behaviour proper for a married pair. పండితధర్మము scholarship, that which is to be expected from a scholar. కాలధర్మము death. అతని దొరతనములో ధర్మము నాలుగు పాదములతో నడిచెను justice was administered with perfect impartiality during his reign. lit: it went on its four feet. ధర్మపత్ని a lawful wife. ధర్మకర్త dharma-karta. n. A judge or arbitrator. A church warden, or manager of a temple. The executor to an estate. ధర్మజ్ఞుడు dharmagnyudu. n. One who knows what is right. ధర్మము నెరిగినవాడు. ధర్మధ్వజి dharma-dhvaji. n. A formalist or one who pretends to be religious from ulterior motives. జీవనార్థములింగ జటాభస్మాదులను ధరించినవాడు. ధర్మరాజు dharma-rāḍzu. n. The 'king of justice,' a name of Yama, the kind of Hell; also, the name of a hero in the Mahabharata. A certain petty village god. ధర్మరాజాదులు the Pandu heroes collectively. ధర్మసత్రము dharma-satramu. n. A charity house, a poor's house. ధర్మాత్ముడు dharm-ātmuḍu. n. A virtuous or liberal man. పుణ్యాత్ముడు. ధర్మాసనము dharm-āsanamu. n. A judge's seat, 'the bench.' ధర్మాధికారి కూర్చుండుపీఠము. ధర్మిష్ఠులు dharm-ishṭhulu. n. Charitable or benevolent persons. ధర్మి dharmi. adj. Just. ధర్మముగల. ధర్ముడు dharmuḍu. n. The Just One. A name of Yama, యముడు. ధర్మువు dharmuvu. n. Virtue, justice. న్యాయము, పుణ్యము. ధర్మేతరుడు dharm-ētaruḍu. n. An unjust or unrighteous man.

(p. 721) paruḍu paruḍu. [Skt.] n. Another man, one's neighbour, an alien, a stranger. అన్యుడు. An enemy, శత్రువు. God, పరమాత్ముడు. adj. Addicted to, attached to, a lover of. పరులపాలయిన alienated, given to others. సత్యపరుడు one given to (or addicted to) truth. ముక్తిపరుడు one devoted to holiness, bent upon salvation. చిత్తచాంచల్యపరుడు one addicted to change of mind. శస్త్రాస్త్రపరుడు a lover or arms and weapons. అత్యాశపరుడై being very avaricious. కుతూహలపరులైరి they were full of joy. యజ్ఞపరుడు bent upon performing a sacrifice. M. XII. v. 479. నీతిపరుడు a righteous man. పాపపరుడు one addicted to wickedness. పరహననపరుడు a murderer. కైంకర్యపరుడు one who delights in worship. న్యాయపరుడు a just, upright, or honest man. దానపరుడు a charitable man. భక్తిపరుడు a pious man. ధర్మపరుడు a righteous man. యుక్తిపరుడు a man of tact, a clever or ingenious man.

(p. 729) paścāttāpamu paṣchāt-tāpamu. [Skt.] n. Remorse, repentance, pity, compassion, commiseration, regret, reluctance. దేవరవారు జనులయందు ధర్మగుణమును మిక్కిలి పశ్చాత్తాపమును గలిగినవాడు గనుక as you are a man of a charitable disposition and full of pity. పశ్చాత్తాపపడు to repent.

(p. 767) puṇyamu puṇyamu. [Skt.] n. Virtue, holiness, merit, excellence, purity. ధర్మము. A good deed, a good or meritorious work or action, a work of supererogation, that which is more than required as a matter of duty. సుకృతము. adj. Virtuous, sacred, holy, pure, righteous. పవిత్రము. Good, excellent, మనోజ్ఞము. Charitable, generous. పుణ్యశ్లోకుడు a celebrated man. పుణ్యకథలు godly legends. పుణ్యకాలము an auspicious time. పుణ్యస్త్రీ (corrupted into పునిస్త్రీ) a happy woman, one whose husband is living. నన్ను ఉత్త పుణ్యానికి కొట్టినాడు he beat me without cause, meaning the same as నిష్కారణముగా. నీపుణ్యముచేత తొందరవచ్చినది (ironical) for this trouble we may thank you. ఇది అంతా మీ పుణ్యము this is all due to you goodness. నీపుణ్యముండును వాని జోలికిమాత్రము పోకు for goodness' sake do not meddle with him. పుణ్యానికి ఇచ్చినపొలము a field granted in free gift. A well known verse says. శ్లోకార్ధేన ప్రవక్ష్యామి యుదక్తం గ్రంథకోటిభిః, పరోపకారః పుణ్యాయపాపాయ పరపీడనం. పుణ్యజనుడు puṇya-januḍu. n. A man of excellence, a holy man, సుజనుడు. A Rākshasa, an evil spirit, రాక్షసుడు. పుణ్యజనేశ్వరుడు puṇya-janēṣvaruḍu. n. Kubēra. పుణ్యబూమి puṇya-bhūmi. n. The Holy land (of the Hindus), i.e., Hindustan, the land between the Himalayas and the Vindhyas. పుణ్యలోకము puṇya-lōkamu. n. Heaven. పుణ్యవంతుడు puṇya-vantuḍu. n. One who is holy or virtuous. ధార్మికుడు, అదృష్టవంతుడు. ఈ విషయములో అతడు చాలా పుణ్యవంతుడు. in this respect he is very lucky. పుణ్యస్త్రీ or పుణ్యాంగన puṇya-strī. n. A good housewife, good woman, lady. పుణ్యాత్ముడు puny-ātmuḍu. n. A holy, pious or charitable person, పుణ్యస్వరూపుడు. పుణ్యాహము puṇy-āhamu. n. A holy or sacred day, పుణ్యదినము. పుణ్యాహవాచనము puṇy-āha-vāchanamu. n. The consecration or hallowing of a ceremony. A ceremonial purification. పుణ్యుడు puṇyudu. n. A holy or virtuous man. పుణ్యులారా O holy men!

(p. 874) bahu bahu. [Skt.] adj. Very much, very numerous, plenty, abundant, విస్తారమైన. Many, అనేకమైన. బహుకాలము a long time. అది బహుబాగానున్నది that is very fine or good. బహుత్వము bahutvamu. n. Plurality. బహుధా bahudhā. adv. In many ways. అనేకవిధములచేత. బహుధాన్య bahu-dhānya. n. The ame of a year. బహునాయకత్వము or బహునాయకము bahu-nāya-katvamu. n. Anarchy. ఆరాజకము. Authority vested in many chiefs. బహుపాదము or బహుపాద bahu-pādamu. n. The banyan tree, మర్రిచెట్టు. బహుప్రదుడు bahu-praduḍu. n. A very liberal or charitable man, మిక్కిలి యీవికాడు. బహుమతి or బహుమానము bahu-mati. n. A present, donation, reward, gratuity, premium. పారితోషికము. Honor, సమ్మానము. వానికి అవమానమును అక్కరలేదు బహుమానమును అక్కరలేదు he regards neither disgrace nor honor. బహుమూత్రము bahu-mūtramu. n. Diabetes. బహురూపము bahu-rūpamu. n. A blood-sucker, a lizard. ఊసరవెల్లి, తొండ. బహురూపుడు bahu-rūpuḍu. n. One who assumes many forms, అనేకరూపములు గలవాడు. బహుళము bahulamu. adj. Abundant, plenty, అధికము, తరచు. n. The waning or dark fortnight. కృష్ణపక్షము. బహుళముగా abundantly. బహువచనము bahu-vachanamu. n. (In Grammar) the plural number. బహువిధము bahu-vidhamu. adj. Various, diverse, multiform. వివిధమైన, అనేక విధములుగల బహువు bahuvu. adj. Much. అధికము. Many, పెక్కు. బహువ్రీహి bahu-vrīhi. n. One of the forms of Sanskrit grammatical composition in which two or more words are compounded to furnish an epithet or attributive, as ముక్కంటి. అన్యపదార్థప్రధానమైన సమానసము. బహుశః or బహుశా bahuṣah. adv. Generally, probably, usually, at large. బహుసుత bahu-suta. n. A woman who is the mother of many children. బహుస్వనము bahu-svanamu. n. Lit: that which is clamorous: i.e., an owl. గుడ్లగూబ. బహూకరించు bahū-karinṭsu. v. a. To bestow honour, to pay respect to. సన్మానించు, గౌరవించు. 'జనకతనయాన్వేషణక్రియారంభంబునీయదియసుమ్మని బహూకరించి వీడుకొలిపి.' R. v. 330. బహూకృతి or బహూకరణము bahū-kṛiti. n. Showing respect, సన్మానించుట.

(p. 918) bhariñcu bharinṭsu. [Skt. from భృ to bear.] v. a. To bear, sustain, maintain, support, endure, tolerate. మోయు, ప్రోచు, రక్షించు. భరము bharamu. n. Weight, బరువు. Excellence, అతిశయము. భరితము bharitamu. adj. Filled with, full, పూరితము. See భర్త, భారము and భార్య.

(p. 991) muṅga munga. [Tel.] n. A certain forest tree called Crololaria stricta. Rox. iii. 265. A bundle of sheaves. ఎన్నులమోపు. adj. Dumb, మూగ. ముంగతనము munga-tanamu. n. Stubbornness, obstinacy, మూర్ఖత్వము. 'మునుముట్టనిదియేల ముంగతనంబు.' Charita. ii. 523.

(p. 1119) vaṃśamu vamṣamu. [Skt.] n. A race, line, lineage, family, stock, extraction; a dynasty. తండ్రి తాతమొదలైనవారి పరంపర. A bamboo. వెదురు. A multitude, సమూహము. వంశస్థుడు vamṣa-sthuḍu. n. A man belonging to a family. కులస్థుడు. వంశాసుచరితము vamṣ-ānu-charitamu. n. A pedigree, genealogy, a chronicle, or genealogical history. వంశచరిత్ర. వంశావళి vamṣ-āvaḷi. n. Genealogy. వంశక్రమము. వంశవృక్షము vamṣa-vṛikshamu. n. A genealogical tree.