(p. 41) atulamu or అతులితము a-tulamu. [Skt.] adj. Unequalled, unparallelled, matchless. అసమానమైన. అతులితుడు a-tulituḍu. [Skt.] n. He who is matchless. సమానుడు.

(p. 55) anupamamu an-upamamu. [Skt.] adj. Incomparable, unrivalled, unparalleled. అసదృశ్యమైన, ఈడుకాని. అనుపమితము uncompared, that cannot be compared, matchless.

(p. 66) apratidvandvuḍu a-prati-dvandvuḍu. [Skt.] n. He who is incomparable or matchless in battle. అసమానుడైనవాడు.

(p. 188) ena ena. [Tel.] n. Equality. సమత్వము. adj. Equal. సమానము. ఎనలేని matchless. వెండి కెనయనేరు the silvery stream.

(p. 194) ēkamu ēkamu. [Skt.] pron. One. adj. Sole, single, only, general, universal, uniform, combined, matchless, unequalled, chief. Joined, combined. ఏకదీక్షగా unintermittingly, incessantly. ఏకముగా all at once, unitedly. ఏకతిరగడము ceaseless roaming. అతడు ఏకరీతిని ఉండే మనిషి he is a regular or steady person. రాత్రి యేకముగా మెరిసినది it lightened incessantly all night. ఏకము చేయు ēkamu-chēyu. v. a. To make one, unite, gather together. ఏకకాలంబున at one time, simultaneously. ఏకకాలీనుడు ēka-kālīnuḍu. n. A contemporary. వారున్ను వీరున్ను ఏకకాలీనులైనందున as these men were contemporaries: ఏకకుండలుడు ēka-kuṇḍaluḍu. [lit. Having one earring] n. An epithet of Kubera. ఏకగర్భజనితులు ēka-garbha-janitulu. adj. Uterine, of the full blood. అతడున్ను నేనున్ను ఏకగర్భజనితులము గనుక as he and I are sons of the same parents or uterine brothers. ఏకగ్రీవము ēka-grīvamu. adj. Unanimous, joint. ఏకగ్రీవముగా unanimously, jointly. ఏకచక్రాధిపతి, or ఏకఛత్రాధిపతి ēka-chakrādhipati. n. A sole ruler, an absolute monarch. ఏకచింత one sole or engrossing thought or pursuit. ఏకనిష్ఠగా ēka-nishṭha-gā. adv. With a single eye or intent, resolutely, faithfully, thoroughly, downright. ఏకపత్నీవ్రతుడు ēka-patnī-vratuḍu. n. A monogamist, a man with one wife. ఏకబోగ్రామము ēka-bhōga-grāmamu. n. A village held by one owner, or tenant. ఏకమనస్కులై ēka-manaṣkulai. adv. With fixed attention, with a single heart. అందరు ఏకమైన నా మీద పడ్డారు they fell upon me in a body. ఏకవర్ణముగానున్నది it is all of one sort or colour. భువనేకసుందరి an unrivalled beauty. ఏకశిలానగరము ēka-ṣilā-nagaramu. n. (lit. One stone-town.) A town built near a single rock or hill. The Skt. translation of ఒరంగల్లు Warungul a town in the Nizam's Territories. ఏకాధిష్ఠతము ēkā-dishṭhitamu. adj. In one hand: in one person's sole power. M. I. ii. 200.

(p. 231) kaṭṭāṇi kaṭṭāṇì. [Tel.] adj. Fine, first class; కట్టాణిముత్తెము a matchless pearl. See ఆణి. కట్టాణిగుండ్లు kaṭṭaṇi-guṇḍlu. n. A necklace of small gold beads.

(p. 458) jaga or ౛గ jaga. [Tel.] adj. Noble, fine, matchless. జరజెట్టి a matchless wrestler. జగదొంగ a great thief. జగరౌతు a heroic trooper.

(p. 458) jaga or ౛గ jaga. [Tel.] adj. Noble, fine, matchless. జరజెట్టి a matchless wrestler. జగదొంగ a great thief. జగరౌతు a heroic trooper.

(p. 657) nir nir. A Sanskrit particle prefixed in words of that language and implying negation, privation, &c. This prefix varies in accordance with the rules of Sanskrit sandhi. In some cases it becomes నిష్ as నిష్ఫలమైన fruitless. When attached to a word which begins with S, it becomes నిస్, as నిస్సందేహముగా doubtlessly. When it is followed by a vowel, it remains unaltered as నిరాటంకముగా unchecked. The compounds in which this prefix is used are here put together. నిరంకుశము nir-ankuṣamu. adj. Unrestrained, free, uncontrolled, resistless. అడ్డములేని. నిరంజనము nir-anjanamu. adj. Free, void of passion or emotion, stainless. నిర్దోషమైన. నిరంతరము nir-antaramu. adj. Continued, continuous, without interval. Interminable, endless. ఎడతెగని, దట్టము. adv. Always, constantly, frequently, generally. నిరపరాధుడు nir-aparādhamu. adi. Blameless, innocent, harmless. నిరపరాధి or నిరనరాధుడు nir-aparādhi n. One who is innocent. నిరపాయము nir-apāyamu. adj. Harmless, అపాయములేని. నిరపేక్షము ṇir-apēkshamu. adj. Undesired, అపేక్షలేని. నిరర్గళము nir-argalamu. adj. Unobstructed, unrestrained, unimpeded. Resistless. అడ్డములేని, నిరర్థకము nir-arthakamu. adj. Vain, fruitless, improfitable, unmeaning. ప్రయోజనములేని. నిరవగ్రహుడు nir-avagrahuḍu. n. One who is unimpeded, independent. అడ్డపాటులేనివాడు, స్వతంత్రుడు. నిరవద్యము nir-avadyamu. adj. Unobjectionable, unexceptionable. నిర్నిరోధకమైన. Vasu. ii. 99. నిరవధికము nir-avadhikamu. adj. Unlimited. మేరలేని. నిరహంకారము nir-ahankāramu. n. Humility, modesty. నిరాకరించు nir-ākarinṭsu. v. a. To transgress, disobey, disregard, neglect, contemn, తిరస్కరించు. నిరాకారము or నిరాకృతి nir-ākāramu. n. Disregard. తిరస్కారము. What is viewless or invisible. The sky, ఆకాశము. adj. Viewless, shapeless, invisible. నిరాకారుడు nir-ākāruḍu. n. One who is without form, the Deity. పరమాత్ముడు. నిరాకృతము nir-ākṛitamu. adj. Removed, rejected, despised, expelled, disregarded. నిరాక్షేపముగా nir-ākshēpamu-gā. adj. Unquestionably, without objection. నిరాఘాటము nir-āghāṭamu. adj. Irresistible, మీరరాని. Easy, unobstructed, without hesitation. నిరాంతకముగా nir-ātankamu-ga. adj. Without scruple or fear, నిర్భయముగా, నిశ్శంకముగా. నిరాదరణ nir-ādaraṇa. n. Helplessness. Disregard. నిరాధారము nir-ādhāramu. adj. Groundless, helpless. నిరాపనింద nir-āpa-ninda. n. Blame, censure, అపదూరు. నిరాబారి nirābāri. n. A saint, sage. ముని. Nila. i. 29. నిరామయము nir-āmayamu. adj. Well, hale, recovered from sickness, free from disease. నిరామయుడు nir-āmayuḍu. n. One who is free from disease. నిరాయాసముగా nir-āyāsamu-gā. adv. Easily, without difficulty. నిరాయుధహస్తుడు nir-āyudha-hastuḍu. adj. Unarmed. నిరాలంబము ṇir-alambamu. n. Independent, అవలంబములేని. నిరాశ nir-āṣa. n. Despair, despondency. ఆసలేమి. నిరాశ్రయుడు nir-āṣrayuḍu. adj. Unprotected, unpatronaized, helpless. అశ్రయములేని. నిరాశకము nirāsakamu. adj. Opposing, rejecting, expelling. Antagonistic, as the potency of medicine. n. A specific, or panacea. నిరసించునది. నిరాస్పదము nir-āspadamu. adj. Groundless. నిరాహారము nir-āhāramu. adj. Fasting. ఆహారము లేని. నిరాళుడు nir-āḷuḍu. n. One who is unrestrained, ప్రతిబంధకము లేనివాడు 'నిన్నొరు లెరుగంగరామి నిశ్చయము, నిరాళుండ వీవు.' L. ii. 210. నిరుద్యోగము nir-udyōgamu. n. Unemployedness: the being in a state of idleness. adj. Passive, inert, unengaged, at leisure. నిరుద్యోగి nir-udyōgi. n. One who is umemployed. నిరుపద్రవము nir-upadravamu. adj. Harmless. ఉపద్రవములేని. నిరుపమానము nir-upamānamu. adj. Incomparable, matchless, సాటిలేని. నిరపహతి nir-upahati. adj. Undisturbed, untroubled, unchecked. నిరుపాధి nir-upādhi. n. Ease, freedom from pain. నిరుపాధికము nir-upādhikamu. adj. Causeless, నిర్హేతుకమైన. నిర్గుణము nir-guṇamu. adj. Indescribable. incomprehensible. Devoid of quality or definable attribute. నిర్గుణుడు nir-guṇuḍu. n. One (the Deity) who is devoid of properties or qualities. The Indescribable One. నిర్ఘటము nir-ghaṭamu. n. A crowded bazaar or shop, బహుజనసమ్మర్ధము గల అంగడి. నిర్జనము nir-janamu. adj. Devoid of human beings, lonely, private, solitary, జనములేని. నిర్జరుడు nir-jaruḍu. n. One who is not subject to decrepitude. An immortal or god. నిర్జరసతి a goddess. నిర్జలము nir-jalamu. adj. Waterless, జలములేని. నిర్దయత nir-dayata. n. Unkindness, దయలేమి. నిర్దయుడు or నిర్దయాత్మకుడు nir-dayuḍu. n. An unkind man, దయలేనివాడు నిర్దోషము nir-dōshamu. adj. Faultless, innocent దోషములేని. నిర్దోషులు the innocent. నిర్దోషముగా nir-dōshamu-gā. adv. Faultlessly, innocently. నిర్దోషత్వము nir-dōshatvamu. n. Innocence, faultlessness. నిర్ధనుడు nir-dhanuḍu. n. One who has no money, a poor man, ధనములేనివాడు. నిర్ధూమధామము nir-dhūmadhāmamu. n. Utter destruction: utter ruin and ashes. 'మీరు తొక్కిన చోటు నిర్ధూమధామంబు.' Dab. 232. నిర్నిద్రము nir-nidramu. adj. Sleepless, awake. నిర్నిమిత్తము nir-ni-mittamu. adj. Needless, causeless. నిర్నీతి nir-nīti. n. Immorality. నిర్భయము nir-bhayamu. adj. Fearless. నిర్భయతన్ fearlessly. నిర్భరము nir-bharamu. adj. Unbearable, సహింపగూడని. Much, excessive, great, అధికము. నిర్భాగ్యుడు nir-bhāgyuḍu. n. One who is luckless, unlucky, or cursed భాగ్యములేని వాడు, దరిద్రుడు. నిర్భీతి nir-bhīti. n. Fearlessness. నిర్మత్సర nir-mastsara. adj. Tolerant, free from jealousy. నిర్మర్యాద nir-maryāda. n. Dishonour, an insult, impudence. నిర్మలము nir-malamu. adj. Pure, transparent, clear, clean, free from dirt or impurities. నిర్మలుడు nir-maluḍu. n. One who is pure: a good man. నిర్మోగమోటము nir-moga-mōṭamu. n. Unkindness. నిర్దాక్షిణ్యము. నిర్ముక్తము nir-muktamu. adj. Loosed, set free from, disjoined, sundered, separated. n. A snake that has lately cast its skin. నిర్ముక్తపరిధానయై dropping her petticoat. నిర్ముక్తుడు nir-muktuḍu. n. An ascetic, a monk. సన్యాసి. నిర్మోకము nir-mōkamu. n. A snake's skin. కుబుసము నిర్మూలము or నిర్మూలనము nir-mūlamu. n. Extirpation, eradication, utter ruin నిర్మూలమైన ruined. నిర్మూలించు nir-mūlinṭsu. v. a. To eradicate, నిర్మూలముచేయు. వేరులేకపోవునట్లు చేయు. To ruin, నాశముచేయు. నిర్లజ్జము nir-lajjamu. adj. Shameless. సిగ్గులేని. నిర్లేపుడు nir-lēpuḍu. n. Devoid of pride. నిరహంకారి. నిర్వంశుడు nir-vamṣuḍu. n. One who is childless, barren. నిర్వచనీయము nir-vachanīyamu. adj. Inexpressible, undefinable. నిర్వాతము nir-vātamu. adj. Windless or close, as a place. గాలిలేని (చోటు.) నిర్వికారము nir-vikāramu. adj., Unchanged, unaltered, uniform, changeless, immutable. వికారము లేని. నిర్వికారుడై or నిర్వికారచిత్తుడై stead fastly. నిర్విఘ్నము nir-vighnamu. adj. Unobstructed. నిఘ్నములేని. నిర్విణ్ణుడు nir-viṇṇuḍu. adj. Earnest, absorbed, overcome, enrapt. విన్నదనములేని (వాడు.) నిర్వివాదము nir-vivādamu. adj. Undisputed, unquestioned. వాదములేని, నిశ్చయమైన నిర్విషము nir-vishamu. adj. Venomless, నిషములేని. నిర్వైరము without enmity, వైరములేని, నిర్వ్యాజము nir-vyājamu. adj. Without deceit: without obstruction. Honest. నెపములేని, నిర్గేతుకముగా nir-hētukamu-gā. adv. Without cause, causelessly.

(p. 827) prati prati. [SKt.] n. A Sanskrit particle, prefixed to words of that language, and implying Opposition or substitution, (instead of, in lieu of, opposed to,) order, distribution, (severally, each by each.) direction, designation, (toward, upon.) possession or inclusion in (as a part, or portion.) exchange, return, (again, back again.) ప్రతివేదమ each Veda. ప్రతిదినము every day. ప్రతిసంవత్సరము each year. ప్రత్యేకము one by one. ప్రతికక్షి the opposite party. ప్రతివాది a defendant. adj. Equal, సమానము, మారు. ప్రతి. n. The other. A match, an equivalent or substitute. A copy, as of a letter. A bit, section, spot of ground. One twelfth of a గుంట, one part or length of a wall. ప్రతిలేని matchless, unrivalled. మరియొక. ప్రతిలో ఇట్లు వ్రాయబడియున్నది it is thus written in another manuscript or copy.

(p. 1309) sari sari. [from Skt. సదృశః.] n. The end. అంతము. Similarity, likeness. సామ్యము, సమానము, సమము. Propriety, fitness, యుక్తము. [From Skt. సరః.] n. A garland, wreath. హారము. See also సరియ. ఆ వంశము ఇతనతో సరి that family terminates with him. సరిలేని మాణిక్యము a matchless gem. పెలసరికి at the end of the month. నెలసరికి up to that day. నీకు నాకు సరి there is an end of everything between us. సరికాని వారు those who are not equals. 'సరికాని వారితో సరసమాడెడువాని.' (Kālahas. §. 66.) he who takes liberties with such as are not his equals. సరికానిపని improper behaviour or conduct. సరికిసరి tit for tat. గోధుములు బియ్యానికి గోధుములు బియ్యానికి సరికిసరి ఇస్తారు they barter wheat for an equal quantity of rice.సరికిసరి చేసినాడు he repaid them according to what they had done. సరి. adj. Equal, like. సమము, ఈడైన. Just, right, proper, fit, correct, suitable, యుక్తమైన, తగిన, Corresponding to. Even, level, not odd, మిట్టపల్లములులేని. Ended, finished, సమాప్తము. అతనికి సరిలేడు he has no equal. రాత్రి అయినా సరే పగలు అయినా సరే be it day or be it night. ఇది సరికాదు this is not right. ఈ ఉత్సవము నేటితో సరి this feast is finished with this day. adv. Equally. సమానముగా, సరిగా. Fully, పూర్ణముగా. 'జలధి తోజలధియు సరిబోరుకరణి.' DRY. 2224. 'సరిబల్కుమని యదల్చు.' T. iii. 143. సరి (interj.) Well! Yes! very well! very good! Aha! Aha! Oh! బాగాయె; అంగీకారార్థము. సరికట్టు sari-kaṭṭu. v. n. To be equal or similar. దృష్టాంమగు. v. a. To attempt, యత్నించు. See సరిపడు below. సరికడచు sari-kaḍaṭsu. v. n. To exceed, excel. ముందుమించు, మీరు, అతిక్రమించు. సరిగా sari-gā. adv. Equally, abreast, properly, rightly, correctly, in good order, completely, fully. సమముగా, ౛తగా, ౛ోడుగా, యుక్తముగా, న్యాయముగా, క్రమముగా, సంపూర్ణముగా, ఆ రెండు పల్లకీలు సరిగా వచ్చుచుండెను the two palanquins were coming on abreast. సరిగెఅల్పులు sari-gelpulu. n. Quits (at dice or games), సమానమైన జయములు. సరిగొను sari-gonu. v. a. To resemble. సమానమగు. To kill, destroy. చంపు, రూపుమాపు. M. VII. iv. 277. సీ సరియన్న విరిపొన్న సరిగొన్నగరిమచేగంభీ రమగునాభిగాంచుదాని.' T. iv. 62. సరిచేయు ari-chēyu. v. a. To arrange or put in order, to put straight, to level or make even. To complete, end or finish. To equalize, క్రమపరచు, వంకర లేకుండా చేయు, మిట్టపల్లములు లేకుండా చేయు, ముగించు, సమానము చేయు. To ruin, నాశముచేయు, సరిచూచు sari-ṭsūṭsu. v. a. To compare, review, collate. సంప్రతించు, సరిగానుండజూచు. సరితూగు sari-tūgu. v. a. To counterbalance, to be equal in weight, to be equal. సమానమగు. సరిపడు, సరితాకు or సరికట్టు sari-paḍu. v. n. To be equal, fit, suit, agree. To be on good terms. To be complete, to be finished, expended, exhausted. సమానమగు, జతపడు, అనుకూలమగు, పొసగు, యుక్తమగు, అయిపోవు. ఆ బియ్యము సరిపడిపోయినవి the rice is all done. మీకు సరిపడితే ఉంచుకొండి keep it if you like it. మేమంటే సరిపడక not being on good terms with us. సరిపడని discontented. సరిపుచ్చు or సరిపెట్టు sari-putstsu. v. a. To equalize, సమముచేయు. To finish, end, complete, consume. ముగించు, కాజేయు, కార్యాంతముచేయు. సరిపోవు sari-pōvu. v. n. To be equal, become equal, సమానమగు. To fit, suit, agree. To be finished or terminated. To be expended, spent. To be ruined, or destroyed, అయిపోవు, వ్యయమైపోవు, నశించు. To be reconciled, సమాధానమగు. A. vi. 90. నోటికి సరిపోయినట్టు మాట్లాడినాడు he said everything that came to his tongue. అవి నీకు సరిపోతవవి these will suit you. నీవు తిట్టినదానికిని నేను కొట్టినదానికని సరిపోయినవి the blows I have given are a fair payment for your abuse. ఆ బియ్యము ఆ తపేలాకు సరిపోయినవి the rice was just enough to fill the vessel. సరిపొద్దు or సరిప్రొద్దు sari-poddu. n. Midnight, అర్థరాత్రి. P. iii. 45. సరిబిత్తరము sari-bittaramu. n. A kind of wrestling. మల్ల బంధవిశేషము. సరిబేసులు sari-bēsulu. n. A kind of game played by boys, పిల్లకాయలు ఆడే ఒక ఆట. 'గుళ్లుదాగుడుముచ్చిళ్లు గోలిపెట్టెలేలపాటలు, సరిబేసు లీలకూతలాదిగాశైశవక్రీడలాడి.' Vish. vii. 212. సరియగు sari-y-agu. v. n. To become equal, సమానమగు, to be destroyed, నశించు. సరియైన sari-y-aina. adj. Equal, like; just, right, proper, fit. Corresponding to. Level, straight; even, not odd. సమమైన, యుక్తమైన, తగిన, నూటియైన, ఈడైన, అవిషయమైన, మిట్టపల్లములు లేని. సరిలేని sari-lēni. adj. Matchless, unequalled. అసమానమైన. సరివచ్చు sari-vatstsu. v. n. To match, be alike, సమానమగు. సరిసమానము sari-samānamu. (a pleonasm.) n. Equality. సమము, తనకు సరిసమానము ఎవరులేరనుకొనుచున్నాడు he imagines that he has no equal. సరేగదా sarē-gadā. interj. Very well!

(p. 1320) sāṭi sāṭi. [Tel.] adj. Like, similar, equal. సహజమైన, ఈడైన. నాపాటివారు my equals. సాటి or సాటిక n. Likeness, similarity. equality. సామ్యము. సాటిలేని sāṭi-lēni. adj. Unrivalled, matchless. అసమానమైన. సాటువ sāṭuva. n. Likeness, similitude, comparison. సామ్యము.

(p. 474) zagati ḍzagati. [From Skt. జగము.] n. A raised verandah. తిన్నె. ౛గతులు places, parts, ప్రదేశములు. ౛గము ḍzagamu. [from Skt. జగము.] n. The world. లోకము. జగముకన్ను the eye of the world, i.e., the Sun. నూర్యుడు, జగచ్చక్షువు. జగముచుట్టము the relation of the world, i.e., the Sun సూర్యుడు, జగచ్చక్షువు. ౛గముతల్లి the mother of the world, i.e., Laksmi లక్ష్మి, లోకమాత. జగ ḍzaga. [Short for ౛గము.] adj. Noble, fine, matchless. ౛గదొంగ a great thief. ౛గరౌతు a heroic trooper. ౛గ౛ంత ḍzaga-ḍzanta. n. A jade, a vile woman. గయ్యాళి. ౛గ౛ంపు ḍzaga-ḍzampu. n. Greatness. Excess. Delight. A row of pearls. పెద్దకుచ్చు. ౛గ౛ంపుజిగికెంపు a very brilliant ruby. అధికకాంతిగల కెంపుమణి. T. ii. 107. iv. 60. A. vi. 181. Vasu. iii. 115. ౛గజెట్టి ḍzaga-jeṭṭi. n. A prize-fighter: a wrestler: a hero. M. VII. iv. 179.

(p. 474) zagati ḍzagati. [From Skt. జగము.] n. A raised verandah. తిన్నె. ౛గతులు places, parts, ప్రదేశములు. ౛గము ḍzagamu. [from Skt. జగము.] n. The world. లోకము. జగముకన్ను the eye of the world, i.e., the Sun. నూర్యుడు, జగచ్చక్షువు. జగముచుట్టము the relation of the world, i.e., the Sun సూర్యుడు, జగచ్చక్షువు. ౛గముతల్లి the mother of the world, i.e., Laksmi లక్ష్మి, లోకమాత. జగ ḍzaga. [Short for ౛గము.] adj. Noble, fine, matchless. ౛గదొంగ a great thief. ౛గరౌతు a heroic trooper. ౛గ౛ంత ḍzaga-ḍzanta. n. A jade, a vile woman. గయ్యాళి. ౛గ౛ంపు ḍzaga-ḍzampu. n. Greatness. Excess. Delight. A row of pearls. పెద్దకుచ్చు. ౛గ౛ంపుజిగికెంపు a very brilliant ruby. అధికకాంతిగల కెంపుమణి. T. ii. 107. iv. 60. A. vi. 181. Vasu. iii. 115. ౛గజెట్టి ḍzaga-jeṭṭi. n. A prize-fighter: a wrestler: a hero. M. VII. iv. 179.