(p. 357) gamagama gama-gama. [Tel.] adv. (Anuk) Sweetly, fragrantly ఘుమఘుమ. Swa. ii. 59. Eagerly (hungry) గమగమయని ఆకలి అయినది he was very hungry. గమగమించు gama-gaminṭsu. v. n. To smell very sweet. గమగమయని వాసనకొట్టు. 'గీ కప్పురపువీడియపు తాని గమగమింప.' శేష. iv.

(p. 426) ceṅgu chengu. [Tel.] v. n. To be loosened (as a knot) వీడిపోవు, తొలగు. To with draw, to retreat వెనుదీయు. To lose or fail in a game ఓడిపోవు. చెంగి ఆడు to talk indifferently. అక్కరపట్టనట్టుగా మాట్లాడు. చెంగిచెంగిపోవు to loiter in walking. కాయచెంగినది (at games with small balls) the ball stopped, or missed. రెండుగుంటలు చెంగినవి there are two holes without balls. చెంగగొట్టు to defeat ఓడించు.

(p. 496) ḍokka ḍokka. [Tel.] n. The flanks. The sides. The belly. The peel, husk, as the hard cocoanut coir. డొక్కపట్టిన నొప్పి a stitch in the side. డొక్కలో పొడిచె he smote him under the fifth rib. డొక్కబుర్ర an empty palmyra stone that has sprouted. తేగపారి వీడిన తాటివిత్తు.

(p. 771) purikolupu puri-kolupu. v. a. To spur on, move, instigate, incite, stir up, rally. మొనయు, ప్రేరేపించు, ఎచ్చరించు, నూలుకొలుపు, పుల్లలుపెట్టు. పురికొస puri-kosa. n. A large poisonous spider or tarantula. Also, a rough kind of twine. పురిగట్టిన puri-gaṭṭina. part. Strong, vigorous. పురిపెట్టు puri-peṭṭu. v. a. To twine or twist. పురియెక్కించు puri-y-ekkinṭsu. v. a. To incite. పురివిచ్చు puri-vitsṭsu. v. a. To untwist or unravel a thread. v. n. To separate, withdraw, retreat. వేరగు, వీడిపోవు. పురులోము puru-lōmu. (పురులు+ఓము.) v. n. To be enraged, క్షాత్రము మొరయించు.

(p. 1000) muḍi muḍi. [Tel.] n. A knot. గ్రంధి. A knot of hair, వెండ్రుకలముడి. A knot or joint in wood, చెట్టులోనగువానిబుడిపి. The hump of an ox, ఎద్దు మూపురము. A quarrel, కలహము. A form of a letter written like a knot as మామిడి the letter ్మ నాముడి the letter ్న. తాముడి the secondary form of the letter త. i.e., ్త. An union, joining, సంధి. Also, another form of ముడ్డి. (q. v.) వాడు దానిని ముడిపెట్టుకొన్నాడు he tied the nuptial knot to her, he married her. ముళ్లుకత్తిరించేవాడు a pick-pocket. ఆమె తలముడి వీడినది her hair fell loose, the knot being untied. ముడివిప్పు to untie or open a knot. ఆ దారములో ముళ్లుపడ్డవి that string has formed into knots. ముడివక్కలు unbroken (or whole) areca nuts, గుంటపోకచెక్కలు. బొమలుముడిపెట్టు to knit the eye-brows. ఒకవ్యాజ్యమును ముడివేసి విడిచిపెట్టినాడు he cast a bone of dispute between them. 'పడంతిమది ముడిసడలన్.' Bhadra Parin. iii. 297. దాని మనసనేగ్రంధి వీడునప్పటికి. ముడి muḍi. adj. Closed, వికసింపని. Entire, whole, unbroken, ఖండముకాని. ముడిపూలు unblown flowers. 'ముడిపూలపొట్లముల్.' Illa. ii. 163. ముడి౛ొన్నలు the great millet enclosed in its husk. ముడినువ్వులు sesamum seeds which are not cleaned. ముడిపోక an entire areca nut. ముడిబియ్యము rice that is not well cleaned, చేబియ్యము. ముడికట్టు muḍi-kaṭṭu. n. Certain fees on a crop for the benefit of the landlord. A truss of straw, a sheaf. v. a. To tie a knot. To tie a knot in a man's cloth to remind him that you call upon him to be a witness. అందుగురించి పెద్దలు ముడికట్టినారు our anscestors have laid down this rule or held this doctrine. ముడికాడు muḍi-kāḍu. n. One who ties a knot, one who unites, సంధానముచేయువాడు. ముడికాళ్లు muḍi-kāḷḷu. n. Knock-knees. ముడికాళ్లవాడు a man who is knock-kneed. ముట్టికాళ్లవాడు. ముడికాళ్లది a woman who is knock-kneed. ముడికొక్కు muḍi-kokku. n. A weevil. నంగనాచి. ముడికొను, ముడిగొను or ముడిపడు muḍi-konu. v. n. To be tied in a knot. ముడికొన్న or ముడిగొన్న muḍi-konna. adj. Tied, bound. బద్ధమైన. 'ముడిగొన్న సంసారమోహబంధములు వెడదన్ని సుజ్ఞాని వెడలినమాడ్కి.' DRK. 372. ముడికొలుపు muḍi-kolupu. v. a. To cause to be tied in a knot. ముడిగిబ్బ muḍi-gibba. n. An ox, a bull, ఆబోతు. ముడిపంచె or ముడిబట్ట muḍi-panche. n. A plain cotton cloth without any coloured border. నెల్లాగుడ్డ. ముడిపడు or ముడిపడు muḍi-paḍu. v. n. To be tied in a knot, ముడిగలదియగు. To be united, సంధించు. To be entangled, పెనగొను. To be confounded, puzzled. చీకాకుపడు. 'ముడిపడెననియెడదంజిడి, ముడిపడకుడు.' N. vii. 312. 'మొగమున చీకట్లుముడివడ.' HD. ii. 1380. To increase, excel, అతిశయించు. To happen, కలుగు. ముడిపెట్టు or ముడివేయు muḍi-peṭṭu. v. a. To tie a knot. ముడిబొమ్మ muḍi-bomma. n. A kind of fish, Mastacembelus aennalus. ముడియ muḍiya. n. A knot. A bundle of straw or young plants ready to set. కట్ట, మూట. A wager, పందెము. ముడియవిడుపు muḍiya-viḍupu. n. A pick-pocket. ముళ్లువిప్పు దొంగ. ముడివాటు muḍi-vāṭu. n. The act of being tied in a knot, &c., ముడిపడుట.

(p. 1171) viḍu viḍu. [Tel.] v. n. To separate, become loose, వీడు. To fall asunder, తనకుతానేవదలు, వీడిపోవు, విరిసిపోవు. 'నీళ్లమీదబుగ్గ నిలిచిన యప్పుడు తళ్లువేగవచ్చితాకుగాక, వడెడుకుండకింత విభ్రాంతిపడుదురు.' Vēma. 70. v. a. To relinquish, leave, quit, abandon, give up, loosen, untie, undo, let go, release, separate, త్యజించు, మానుకొను, వదలు, విచ్చు. విప్పు, వీడ్చు, విడుగడ or విడుగర viḍu-gaḍa. n. Release, liberation. విడుదల, విమోచనము. 'ఉర్రిద్రెవ్వగొరికి యిప్పుడ వెరవారగనేనునీకు విడగరనేయం దొరకొనుట నీదుభాగ్యం బరితత్వము దొరగిమైత్రియలవరపు మదిన్.' M. XII. iii. 207. 'అన్యదేశ్యునధర్మువిడుము.' A. iv. 257. విడుగు viḍugu. v. n. To blow or expand, as a flower, వికసించు. 'ముడిగెతొగలడగెరిక్కలు విడిగె పయోజమ్ములుడిగెవెన్నెల.' S. I. 164. విడదొక్కు or విడద్రొక్కు viḍa-dokku. v. a. To allot, set aside, grant, as land. విడిచు ఇచ్చు. ఆయూరికింద నాయూరి పొలములో కొంతభూమి విడదొక్కినారు they allotted some land from one village to that village. విడనాడు viḍa-n-āḍu. v. a. To cast off, desert, quit, relinquish, divorce. విడుచు, విడిచిపెట్టు, వదులు. 'కూళగూళమెచ్చు గుణవంతు విడనాడి.' Vēma. 1752. విడబడు or విడవడు viḍa-baḍu. v. n. To escape, get free, break loose, వీడు, విచ్చలవిడియగు, కట్టువదిలించుకొని నిరంకుశముగానుండు, తెగనుండి వేరుపడు. నిర్భందమునుండి తొలగు. To slip, ౛ోరు.' అతని మహోద్దండగజము, తన్ను దామరచి మదగ్రస్తయగుచు. కడదిమావంతుని బడఝూళిచేసి విడివడిదండెల్ల విరియ దోలుచును.' B. D. iv. 352. అది విడివడిమాట్లాడినది she shook off all shame and spoke.

(p. 1172) viḍucu or విడ్చు viḍuṭsu. [Tel.] v. n. &a. To relinquish, leave, quit, abandon, give up, loosen, slacken, untie, undo, To cease, to terminate. చాలించుకొను, మానుకొను, వదలుకొను. ఆ చెట్టు నాలుగు కొమ్మలు విడిచినది that tree has produced four branches. వానవిడిచెను the rain is over. గ్రహణము విడిచినది the eclipse is now over. చీడవిడిచినది the plague has ceased. అంటువిడిచినది the impurity has passed away. దయ్యమువిడిచినది the demon has quitted him or let him go. క్రోధమునువిడిచినాడు he has laid aside his wrath. చేనిలో ఆవును మేయవిడిచినాడు he let the cow go to graze on the crop. ఆహారమునువిడిచెను he gave up eating. ప్రాణమునువిడిచెను he gave up eating. ప్రాణమునువిడిచెను he gave up the ghost. ఆమె కన్నీళ్లువిడిచెను she shed tears. బాణమువిడుచు to discharge a rocket. ఆ కోటును విడిచిపోయిరి they quitted the fort. తర్పణమువిడుచు to perform a certaian rite. పట్టినపట్టు విడువడు he will never let go his hold.కుమార్తెను అత్తవారియింట విడిచినాడు he left his daughter at the house of her mother-in-law. దినమువిడిచి దినము on alternate days, every other day. బట్టలువిడుచు to strip. ఊపిరివిడుచు to breathe. వారిని చెయ్యి విడిచినాడు he abandoned them. 'కొంగుకాసువిడిచిగొబ్బుననీరాదు.' Vema. 171. విడిచిపెట్టు viḍichi-peṭṭu. v. a. To relinquish, leave, quit, abandon, give up. To loosen, untie, undo, చాలించుకొను, వదలు. విడిపించు viḍipinṭsu. v. a. To loose, let go, release. విడిచిపెట్టు, వదలు, పోనిచ్చు. విడిపించుకొను viḍipinṭsu-konu. v. n. To escape, get free, break loose, విడివడు, వదలించుకొను. విడుత viḍuta. n. A time, తడవ. ఒకవిడుత once. రెండువిడుతలు twice. విడుదల, విడుపు, విడ్పు or విడుమర viḍu-dala. n. Release, liberation, setting at liberty, freeing, కడతేరడము, నివృత్తి, విమోచనము. విడుదలసన్నదు a deed of surrender or relinquishment. విడుపు also means Almsgiving, దానము. విడుపరి viḍup-ari. n. One who abandons a friend, &c. పరిత్యాగశీలుడు. A liberal man, త్యాగశీలుడు. విడువడు viḍu-vaḍu. (విడుపు+పడు.) v. n. To separate, to be severed. వీడియెడబాయు.

(p. 1185) viri viri. [Tel.] n. A flower, పువ్వు. adj. Blooming, blown, as a flower, వికసించిన. Dispersed, scattered, dishevelled, తొలగిన. Free from, liberated. వీడిన, విముక్తమైన. 'లీల నీ ప్రావృడాగమవేళయందు నిండు జాబిల్లిపండువెన్నెలలు మింట నెడనెడలగాయ నదికంటివేకరింబు, మొగలు విరియెండవలె దాపమున దేరల్చు.' R. vi. 21. విరిపువ్వు a blooming flower. విరిగొందులు flower lanes. A. v. 122. విరిపానుపు a flowery couch. విరివిలుకాడు. Manmadha. విరిబోడి or విరిబోణి viri-bōḍi. n. A blooming girl, a woman, స్త్రీ.

(p. 1185) viripōṭu viri-pōṭu. [Tel.] n. Grudge, ill-will, enmity, పగ, ద్వేషము, భేదము. విరిపోటుచేయు viri-pōṭu-chēyu. v. a. To cause ill-will, disunite, separate, భేదించు. 'ఈ చక్రవర్తిపైనెసగినకూర్మి వీడిపోవగబల్కి విరిపోటుచేసి.'

(p. 1185) viriyu viriyu. [Tel.] v. n. To blow, open or expand, as a flower, వికసించు. To burst, crack or open. To be loosed or dishevelled, as hair. To break or disperse, as an army. వీడిపోవు, పగులు, చెదరు. To move away from, to be removed, తొలగు. To rejoice, ఉప్పొంగు. నీళ్లుచల్లగానే సున్నపు రాళ్లు విరిసినవి on being sprinkled with water, the burning limestones cracked. 'విరిసిదూలెడు పల్లవెండ్రుకలు.' B. X. 22. 'ఇట్లువిరిసినసేనల్.' M. VII. ii. 40. 'కడుపువిరియంగదిని పండ్లుకుడుములెల్ల.' S. iii. 216. మబ్బువిరిసిపోయినది the cloud is dispelled. విక్కవిరియు vikka-viriyu (విరియు+విరియు.) v. n. To blow or blossom well, as a flower, మిక్కిలి వికసించు. విరియబడు Same as విరియు. విరియబారు viriya-bāru. (విరియన్+పారు) v. n. To blow, or expand, as a flower, వికసించు. To burst or crack, వీడు, పగులు. To expand, extend, వ్యాపించు. విరియబోయు viriya-bōyu. v. a. To hang loose, as hair, తలవెండ్రుకలను వ్రేలాడవిడుచు. To slack lime, సున్నపురాళ్ల మీద నీళ్లుచల్లివిచ్చునట్లుచేయు. తలవిరియబోసికొను to wear one's hair dishevelled. విరియించు viriyinṭsu. v. a. To open a flower, to make it bloom. To break. వికసింపజేయు, విరుచు. 'ఇలసుమనోగుణంబు విరియించెదు ప్రాణమటంచునెంచుమ, మ్మలయగజేసె దౌరమలయానిల.' T. iv. 113.

(p. 1191) viśīrṇamu vi-ṣīrṇamu. [Skt.] adj. Loosened, that has lost the cohesion, or connection of its parts; that has fallen or is falling to pieces: వదలిన, విచ్చిపోయిన, వీడిపోయిన, రాలిపోయిన. Withered, decayed. శిధిలమైన, జీర్ణమైపోయిన.

(p. 1192) viśladamu vi-ṣladhamu. [Skt.] adj. Loose, relaxed. వీడిపోయిన. R. ii. 59.

(p. 1199) vīḍiyamu, vīḍemu, vīḍyamu, viḍiyamu. viḍemu or విడ్యము vīḍiyamu. [from వీటిక.] n. Betel leaf with areca nut, &c. తాంబూలము. 'వారికధ్వగులులా చియిడువీడియములపేర.' A. ii. 69.

(p. 1200) vīḍu vīḍu. [Tel.] n. A city, పట్టణము. A remuneration, a complimentary, present. పారితోషికము, కట్నము. An army, దండు. A military camp, శిబిరము. A crowd of travellers, పథికుల సమూహము. A camp or troop of rope-dancers. దొమ్మరవాండ్రతండా, 'యదువిదర్భాన్వవాయ విధేయబంధువర్యులువీడు చదివించిరుచితవృత్తి.' Chandra Bhanu Charitra. v. 152. 'ఉపకారికినుపకారము విపరీతముకాదు సుమ్మువీడుకువీడే, యుపకారికి నుపకారము నెపమెన్నకచేయువాడు.' Sumati. 19. 'చారుడొకడరుదెంచి జోహారుచేసి, నేటిప్రొద్దున దొమ్మరవీటితోడకాశికాపురికరుగంగగాంచినాడ.' Chenna Basa. Pur. ii. 349. వీడుపట్టు or వీడిపట్టు vīḍu-paṭṭu. n. A camp, శిబిరము, దండుదిగినచోటు. An abode, వాసస్థానము. A temporary abode, విడిది. 'పనివారినందరింబరగ నుచితంపు పలుకులనొడబడ బరచివీడ్కోల్పి, వీడుపట్టుకుపోయి విశ్రాంతుడగుచు.' Pal. 45. 'అమ్మహీవరునాదరంబు వడసి వీడుపట్టునకరిగిన.' M. XII. ii. 374.

(p. 1200) vīḍemu Same as వీడియము. (q. v.)